INTERVIEW

Het is 'survival of the fittest' op de arbeidsmarkt

Mensen met een handicap of slechte gezondheid komen steeds moeilijker aan betaald werk, blijkt uit een vandaag gepubliceerd onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Zo had in 2008 nog ruim 55 procent van de gedeeltelijk arbeidsongeschikten betaald werk, in 2014 nog maar 43 procent. En nee, deze daling komt niet alleen maar door de crisis, zegt SCP-onderzoeker Maroesjka Versantvoort.

Krukken en een helm op een werkplaats.Beeld anp

Het is 'survival of the fittest' op de arbeidsmarkt. Wat bedoelt u daarmee?

'Daar bedoelen we mee dat mensen met een beperking, of gezondheidsproblemen in het algemeen, minder kansen krijgen. Hun arbeidsdeelname nam tijdens de crisisjaren af, terwijl die van mensen zonder beperking constant bleef. Uit enquêtes onder werkgevers bleek bovendien dat zij werknemers vooral selecteren op gezondheid en ziekteverzuim. Niet iemands opleiding of uitstekende functioneren, maar zijn eventuele eerdere ziekteverzuim of gezondheidsproblemen bepalen het meest of werkgevers een werknemer een contractverlenging aanbieden.'

Zijn onze werkgevers een soort sociaal darwinisten, of lag het eerder aan de crisis dat bedrijven minder mensen met een ziekte of handicap aannamen?

'De crisis heeft daarin zeker een rol gespeeld: het werkloosheidscijfer nam toe, waardoor bedrijven konden kiezen uit een groter aanbod van mensen. Ook het feit dat er onder gedeeltelijk arbeidsongeschikten steeds meer ouderen zijn en mensen met psychische klachten speelt mogelijk een rol. Maar ik zou sowieso niet alles op de crisis willen gooien. Uit onze enquêtes onder werkgevers bleken de economische omstandigheden maar beperkt van invloed te zijn op hun keuze voor vooral mensen zonder beperking of ziekte. Een andere reden kan zijn dat werkgevers het als zwaar ervaren dat ze werknemers met gezondheidsproblemen verplicht twee jaar lang moeten doorbetalen, wat veel langer is dan elders in Europa. Door deze verplichte loondoorbetaling calculeren werkgevers misschien in dat het risico om iemand met gezondheidsproblemen aan te nemen of in dienst te houden, te hoog is.'

Het klinkt paradoxaal: het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen is afgelopen jaren gedaald, maar mensen met een beperking hebben minder vaak betaald werk. Wat is er gebeurd met mensen die vroeger een uitkering hadden, en nu geen betaald werk hebben?

'Die zijn waarschijnlijk in de bijstand terechtgekomen. Een ander deel vinden we niet meer terug in de uitkeringsstatistieken, misschien omdat ze ontmoedigd zijn geraakt en niet meer naar werk zoeken.'

Is er dan enige vooruitgang geweest de afgelopen jaren?

'Ik denk dat we niet kunnen zeggen dat we erop vooruit zijn gegaan. Het is een verhaal van plussen en minnen. Het aantal Wajongers is gestegen, maar de daling van het aantal WAO- en WIA-uitkeringen is zo groot dat we in zijn totaliteit een grote daling van het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen zien. Maar daar tegenover staat dat niet alleen de arbeidsdeelname van mensen met een beperking is gedaald, maar ook van mensen met gezondheidsproblemen in de bijstand of de ww.'

Is er op een flexibele arbeidsmarkt meer sprake van survival of the fittest dan in een arbeidsmarkt met vooral vaste banen?

'Juist voor mensen met gezondheidsproblemen en een tijdelijk contract blijkt het lastig om in aanmerking te komen voor een vast contract. Zij blijken na een jaar vaker werkloos te zijn dan mensen zonder gezondheidsproblemen. Dit terwijl je ook zou kunnen denken dat flexibele contracten het makkelijker maken voor werkgevers om mensen met een beperking aan te nemen, omdat ze niet meteen een vast contract hoeven aan te bieden. Maar in de praktijk pakt flexibilisering nadelig uit voor mensen met gezondheidsproblemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden