Het is eindelijk weer tijd voor loonsverhoging: Wie gaat dat betalen?

Peiling loonsverhoging

Steeds meer coryfeeën van het monetair beleid pleiten voor loonsverhoging om de economie verder aan te zwengelen. De werkgevers zien de bui al hangen; het ging net zo lekker met hun winsten. Wie heeft gelijk?

Deze mannen willen loonsverhoging, dat zie je zo. Foto anp

Meer poen voor de Nederlandse arbeider. Niet de vakbond, maar de ene na de andere gezaghebbende economische adviseur sloeg de laatste dagen met de vuist op tafel in naam van de werknemers. Na De Nederlandsche Bank (DNB) en het Centraal Planbureau (CPB) pleit nu ook directeur Christine Lagarde van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voor een bescheiden loongolf.

Werkenden plukken nog te weinig de vruchten van de onverwacht hoge groei, betogen zij stuk voor stuk. Dat heeft alles te maken met de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Het groeiende percentage zzp'ers en medewerkers met een tijdelijk en onzeker dienstverband holt de onderhandelingspositie uit. Dat is slecht voor hun portemonnee én voor de Nederlandse economie, die baat heeft bij een bevolking die het geld kan laten rollen.

De vraag is alleen: wie moet dat betalen? De werkgevers voelen de bui al hangen. Want hogere lonen? Dat kost hun geld. Vrijdag sloeg werkgeversvoorzitter Hans de Boer in een interview in De Telegraaf hard terug naar de 'studeerkamergeleerden'. Hij wijst erop dat de belastingen en premies voor de meeste Nederlanders in de crisis flink gestegen zijn en schuift de verantwoordelijkheid door naar de politiek. Het kabinet moet ervoor zorgen dat de koopkracht stijgt door de lasten te verlagen. Wie heeft gelijk?

Job Swank, directeur monetaire zaken en financiële stabiliteit van DNB, maandag bij de presentatie van de nieuwste economische ramingen: 'Dat een centrale bank pleit voor hogere lonen, is historisch bezien heel wat. Het is niet zo dat we pleiten voor ongeremde loonstijgingen. Maar er mag best wat meer bij.'

CPB-directeur Laura van Geest: 'Op dit moment groeien de cao-lonen gemiddeld met 1,7 procent in onze raming voor dit jaar en 2 procent voor volgend jaar. Dan blijft er niet zo heel veel over in je portemonnee als je rekening houdt met alle gestegen prijzen, en dat is natuurlijk jammer.'

Alfred Kleinknecht, emeritus hoogleraar economie TU Delft, waarschuwt al sinds 1994 tegen de Nederlandse traditie van loonmatiging: 'Toen ik voor het eerst pleitte voor een loongolf, kreeg ik alles en iedereen over me heen. Zelfs de vakbonden waren tegen. Dus ja, zo bezien voelen de huidige pleidooien voor hogere lonen als een warm bad. De achterliggende argumenten verschillen wel. DNB wil dat burgers meer te besteden krijgen zodat de inflatie stijgt. Alleen dan kan Klaas Knot de Europese Centrale Bank ervan overtuigen te stoppen met haar beleid van negatieve rentes en monetaire verruiming.

'Zelf vind ik hogere lonen ook belangrijk voor, bijvoorbeeld, de innovatie. Uit internationaal onderzoek blijkt dat hoe goedkoper hun mensen zijn, hoe minder werkgevers zullen investeren in computers, robots en andere maatregelen die de arbeidsproductiviteit verhogen. Terwijl dat hard nodig is, zeker gezien de vergrijzing. Alleen zo kan Nederland een kenniseconomie blijven.'

Werkgeversvoorzitter Hans de Boer, in De Telegraaf: 'Ik ben een beetje klaar met die studeerkamergeleerden van DNB en CPB. De loonkosten voor de bedrijven stijgen al flink. De koopkrachtverbetering moet niet van ons, maar van een nieuw kabinet komen.'

Woordvoerder Edwin van Scherrenburg, VNO-NCW, legt uit: 'Voor mensen telt wat ze van een loonstijging overhouden in hun portemonnee. En dat is zeer mager. De loonkosten stijgen tot en met 2018 met 2,8 procent. Maar de koopkracht gaat slechts met 0,5 procent omhoog. Dat komt doordat de overheid de lasten steeds verder verzwaart. In 2013 bedroeg de collectieve lastendruk (het totaal aan betaalde belastingen en premies als percentage van het bruto binnenlands product, red.) nog 36,5 procent. Vijf jaar later is dat bijna 3 procent hoger.'

Job Swank, DNB: 'Bij ongewijzigd beleid stijgt de komende jaren het begrotingsoverschot. Koester liever deze mooie cijfers dan het geld direct uit te geven. We zijn in Nederland kampioen procyclisch beleid: als de economie groeit, geven we extra gas. Terwijl dat nergens voor nodig is. Daardoor moeten we extra hard op de rem trappen in perioden dat het slechter gaat.'

Edwin van Scherrenburg, VNO-NCW: 'Elke 100 euro extra nettosalaris kost een werkgever circa 300 euro. De effectiefste manier om werknemers meer te laten ontvangen, is de lasten verlichten. Dat kan alleen de politiek doen. Zij draaien als enige in de economie aan een macroloonknop.'

Econoom Kleinknecht: 'Het klopt dat de lasten voor burgers fors zijn verzwaard. Wie dat nu terugdraait, loopt het risico straks opnieuw te moeten bezuinigen op gezondheidszorg, onderwijs of andere collectieve uitgaven. En er is de laatste jaren al zoveel gesneden. Maar bij bedrijven klotst het geld tegen de plinten. De spaarquote van het bedrijfsleven is historisch hoog, maar de investeringen blijven laag. Ik zeg: haal het geld waar het zit.'

Christine Lagarde, IMF, donderdag: 'Loonsverhogingen zouden in landen als Nederland en Duitsland nu zeer gepast zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.