REPORTAGE

'Het is een slecht eikeljaar', moppert Radko

In de herfst rapen veel seizoenarbeiders een paar weken eikels voor boomkwekers en zaadhandelaren. Vooral Oost-Europeanen zijn fanatiek. De opbrengst valt dit jaar wel tegen.

Kroaten rapen eikels in Helvoirt, terwijl een controleur toekijkt. Ze krijgen 60 cent per kilo. Beeld Marcel van den Bergh
Kroaten rapen eikels in Helvoirt, terwijl een controleur toekijkt. Ze krijgen 60 cent per kilo.Beeld Marcel van den Bergh

'Vorig jaar was beter', zegt Radko, terwijl hij gebukt onder de eikenbomen langs de provinciale weg tussen Vught en Tilburg loopt. Op de bodem van zijn emmer liggen tientallen net geraapte eikels. 'Heel weinig, heel weinig', mompelt de 52-jarige Kroaat.

Hij is niet alleen. Ook Hamdia (55), Milan (43) en Nada (42) zijn deze morgen eikels aan het rapen langs de N65 bij Helvoirt. 'Mensen vragen vaak: wat doen jullie?', lacht hij. 'Is het om te eten, om te koken? Nee, het is voor de handel.'

Ze rapen voor een zaadhandelaar in Eemnes. Met de eikels worden nieuwe eiken gekweekt. Ze krijgen 60 cent per kilo. De Kroatische eikelrapers wonen in Oss. Ze werken als seizoenarbeider in de landbouw in het voorjaar steken ze asperges. Maar in de herfst gaan ze een paar weken eikels rapen. Eind vorige maand raapten ze de zaden van de Amerikaanse eik, nu is het raapseizoen van de inheemse eik begonnen.

Ook elders in het land worden eikels geraapt. Ze gaan vooral naar Duitsland, Ierland, Denemarken en Groot-Brittannië. Handelaren exporteren het zaad, boomkwekerijen de jonge boompjes. In het buitenland dienen ze als aanplant van bossen en parken.

Goedgekeurd perceel

De rapers moeten zich aan strenge regels houden. Ze mogen niet zomaar ergens in een bos of langs de weg scharrelen. Het rapen moet gebeuren in een nauwkeurig omschreven 'opstand', een goedgekeurd perceel met eikenbomen die minstens 25 jaar oud zijn, een rechte stam en een fraaie kroon hebben. Elke dag komt een controleur van Naktuinbouw langs, de stichting die waakt over de kwaliteit van teeltmateriaal (zaden, stekken).

'Zo mannen, ligt er wat?', zegt keurmeester Wim van Liere nadat hij tegen half 11 's ochtends zijn auto in de berm heeft geparkeerd. De rapers laten hun emmers zien. Een kilo of 20', schat Van Liere. 'Hoe laat zijn jullie begonnen?', vraagt hij. 'Om 9 uur, daar bij het stoplicht', antwoordt Radko.

Het is geen vetpot voor anderhalf uur. Van Liere maakt een inschatting van de dagopbrengst: zo'n 150 kilo. Dat is het belangrijkste onderdeel van de controle. Daarmee wordt zoveel mogelijk voorkomen dat de kwaliteitseikels van de opstand worden gemengd met niet-goedgekeurde soortgenoten uit bossen of andere plaatsen.

'Als je ergens in een bos bergen eikels ziet liggen, is het verleidelijk om die ook in je emmer te stoppen', zegt Van Liere. 'Maar dat mag niet, want dan komt de kwaliteit van het bosbouwkundig teeltmateriaal in gevaar. Als een handelaar straks dus aankomt met 500 kilo eikels die hier langs de weg zijn geraapt, dan weet je dat er is gefraudeerd.'

Nederland telt ongeveer tweehonderd opstanden met inheemse eiken, ook wel zomereiken genoemd. Daarnaast zijn er nog opstanden met Amerikaanse eiken en beuken. Beukennootjes worden vooral 'geveegd' in enkele boslanen bij Paleis Het Loo, in Ede en Bilthoven.

Er worden eveneens eikels in het wild geraapt als veevoer, maar dat is volgens Van Liere 'eigenlijk passé'. Op de Veluwe worden ze nog wel ingezameld voor herten, moufflons en zwijnen. 'Maar dat is peanuts', aldus de controleur van Naktuinbouw.

Het rapen gebeurt in opdracht van een vijftiental zaadhandelaren en boomkwekers. Vooral Oost-Europeanen zijn fanatieke rapers.

Paar honderd rapers

Van Liere schat dat er vorig jaar wel een paar honderd rapers actief zijn geweest. 'Sommigen komen speciaal voor de inzameling over uit Polen, Tsjechië of Slowakije', vertelt hij. 2013 was een buitengewoon goed eikeljaar. Naar schatting 150 ton is er toen in het hele land geraapt.

Dit jaar is een erg slecht eikeljaar. De opbrengst zal misschien maar een tiende van die van 2013 zijn. 'We hebben al 150 opstanden gesloten, omdat er niets hangt', zegt Van Liere. Hoe dat komt? Hij haalt zijn schouders op. 'Is het de late vorst geweest of het strooizout langs de wegen, de klimaatverandering? Het kan ook een wisseljaar zijn, na de buitengewoon goede oogst van vorig jaar. Vooral beuken hebben vaak een rustjaar.'

Ook Radko klaagt onder de eikenbomen in Helvoirt. 'Vorig jaar raapte ik wel 60 kilo op een dag, nu haal ik misschien 20, 25 kilo', verzucht hij. De Kroaat raapte vorig jaar ook in een opstand in Herpen, bij Oss. Toen haalde hij 1.300 kilo binnen.

Nu loopt hij, met een verkeersveilig hesje over zijn jas, enigszins mismoedig langs de provinciale weg, op zoek naar handel.

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden