Column Peter de Waard

Het IMF zal niet de vingers durven branden aan strengere regulering van de Big Tech

In een echt goed werkende en concurrerende markteconomie kunnen bedrijven geen superwinsten maken. Ze worden dan uitgedaagd door nieuwkomers die door innovatie de marktmacht en winstgevendheid zullen aantasten. Het is de theorie van de econoom Joseph Schumpeter, die deze creatieve destructie de enige echte welvaartswinst noemde.

Maar de creatieve destructie is stil komen te staan. Bedrijven hebben nog nooit zo veel winst gemaakt, niet alleen in Nederland maar in de gehele wereld. In een doorwrochte analyse concludeert het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) dat dit komt door de groeiende macht van moderne multinationals.

Daarbij doelt het IMF vooral op de Big Tech  Microsoft, Apple, Google, Facebook — hoewel geen namen worden genoemd. Zij creëren monopolies door concurrenten op te kopen zoals Instagram en WhatsApp door Facebook of YouTube door Google waardoor de creatieve destructie stagneert. Dat heeft negatieve gevolgen voor de wereldeconomie, aldus het IMF in de World Economic Outlook.

Het IMF schrijft dat de toegenomen marktmacht van multinationals heeft geleid tot dalende investeringen, ondanks de lagere rentekosten, en daardoor minder groei.

Ook het deel van de werknemers in het nationale inkomen —  de arbeidsinkomensquote — is gedaald met een extra 0,2 procentpunt. Het versterkt de inkomensongelijkheid, wat zich vertaalt in groeiende onvrede zoals de opkomst van populistische stromingen en protesten van bijvoorbeeld de gele hesjes.

Het IMF baseert zijn conclusies op een onderzoek naar de winstmarges van een miljoen bedrijven in 27 landen, waaronder die in Nederland, in de periode 2000 tot 2015. De gemiddelde winstmarge, als percentage van verkoopprijs, is die periode met 8 procent gestegen.

Hoe hoger de marge, hoe gemakkelijker het is nieuwkomers uit de markt te plukken of weg te concurreren. Dit wordt het ‘winner-takes-most-principe’ genoemd. De grootste stijging van die winstmarge vond plaats in de VS. In Europa dat minder ‘superstar-multinationals’ kent, was het effect kleiner.

Omdat bedrijven met een hoge winstmarge minder hoeven te investeren om concurrenten achter zich te houden, groeit de economie ook langzamer. Volgens de berekeningen van het IMF werd in de onderzochte periode 1 procent aan economische groei verspeeld door de machtsconcentratie van bedrijven.

Hoewel de Big Tech in Europa al herhaaldelijk is bestraft vanwege misbruik van marktposities, dreigt het de komende periode alleen maar erger te worden, zo waarschuwt het IMF.

Regels om bedrijven te verplichten onderdelen af te stoten of zich helemaal op te splitsen zouden een mogelijkheid zijn om daar iets tegen te doen, net als regels die grote bedrijven verbieden nieuwe spelers die een bedreiging zijn op te kopen.

Maar het IMF zal daar zelf niet de vingers aan durven branden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.