de onderneming Bradford Space

Het Heerlese Bradford Space is sinds eerste handschoenenkast absolute wereldmarktleider

Bradford Space in Heerle, met rechts managing director Patrick. Beeld Raymond Rutting

Elk onderdeel van Bradford Space dat de ruimte in gaat, wordt eerst maniakaal getest in thermische kamers en vacuümruimtes in Heerle. In 2025 is het oog gericht op Mercurius, voor die tijd gaan de pogingen tot mijnbouw op asteroïden verder.

Nederland zal in pepernotensferen verkeren als ruimtesonde BepiColombo zich op 5 december 2025 in een baan om de planeet Mercurius nestelt. De Japans-Europese ruimtemissie begon op 20 oktober 2018 even voor twee uur ’s nachts vanaf de lanceerbasis in Kourou, Frans-Guyana aan een zeven jaar lange reis. Doel: 77 miljoen kilometer verderop na scheervluchten langs Venus en Mercurius het oppervlak en magneetveld van de kleinste planeet in ons zonnestelsel te bestuderen. Met de derde onbemande Mercurius-missie ooit hopen de ESA en het Japanse JAXA bovendien een van de prangendste vragen over de planeet te beantwoorden: herbergt Mercurius, waar de hitte kan oplopen tot 427 graden Celsius, inderdaad ijs in de donkere kraters aan zijn polen?

De BepiColombo-sonde krijgt hulp uit West-Brabant, waar vier reactiewielen en dito gasregelaars zijn geproduceerd door Bradford Space. Dit bedrijf ontstond in 1984 in een oude sokkenfabriek (Bradford Socks) in het Belgisch-Nederlandse grensdorp Putte en verhuisde in 1997 naar Heerle, vlakbij Roosendaal en Bergen op Zoom. Inmiddels zweven er wel 2.063 zonnesensoren, stuwraketten, vliegwielen, versnellingsmeters, handschoenenkastjes en andere producten van Heerlese makelij door de ruimte.

Bradfords vier reactiewielen in de BepiColombo dienen er bijvoorbeeld voor om de ruimtesonde ondanks de brute zwaartekracht van de zon in een stabiele baan rond Mercurius te houden. Als de lagertjes van Bradfords razendsnel ronddraaiende vliegwielen ook maar enigszins zouden trillen, zouden nauwkeurige wetenschappelijke metingen onmogelijk zijn. En dan regelt Bradford ook nog de gastoevoer van de op edelgas xenon drijvende ionenmotoren van de BepiColombo.

Patrick van Put, managing director van Bradford Space. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Al die componenten heeft Bradford Space maniakaal getest voordat ze aan boord gingen, want eenmaal gelanceerd kun je moeilijk een monteur het heelal inschieten om een vastgelopen lagertje bij te oliën. ‘De overgang tussen schaduw en zon gaat nabij Mercurius gewoon van boem boem, alles of niks – zo van min 170 naar plus 140 graden’, vertelt Bradford Space-directeur Patrick van Put (48). Hij geeft een tour door de met cleanrooms, thermische kamers en vacuümruimtes uitgeruste fabriek.

In een thermische kamer krijgen producten een ‘thermische schok’ te verduren, een extreme temperatuurschommeling van min 100 naar plus 100 graden, om het klimaat van Mercurius te simuleren. In een vacuümkamer testen Van Puts collega’s of hun producten ook de luchtledigheid in de ruimte kunnen trotseren. ‘Alles wat hier aan producten naar buiten gaat, wordt eerst getest onder de omstandigheden van de ruimte, om zeker te zijn dat er niks misgaat.’

Tsjernobyl

Het is dat op 26 april 1986 reactor vier van de kerncentrale in Tsjernobyl explodeerde, anders had Bradford Space zich misschien wel nooit op de ruimtevaart gestort. Het twee jaar daarvoor door Eduard Voeten opgerichte bedrijf zou namelijk de zogeheten visco seals voor de beoogde kerncentrale in het Duitse Kalkar leveren. Dat zijn speciale afdichtingen om te voorkomen dat er radioactiviteit zou lekken. Maar Tsjernobyl betekende de nekslag voor de centrale in Kalkar.

Na Tsjernobyl moest Bradford Space zichzelf voor het eerst, maar zeker niet voor het laatst opnieuw uitvinden. Via het ministerie van Economische Zaken sleepte Voeten wat klusjes binnen bij het European Space Research and Technology Centre (Estec) in Noordwijk, en het was daar dat Voeten enkele jaren na Tsjernobyl een eureka-moment beleefde dat de toekomst van zijn bedrijf zou bepalen.

‘Wat is dat voor ding?’, wilde Voeten weten toen hij in Noordwijk een op een couveuse lijkend kastje zag staan. Het bleek een glove box oftewel handschoenenkast te zijn. Een soort minilaboratorium, bedoeld voor wetenschappelijke experimenten in de ruimte. Astronauten steken hun handen door de twee van handschoenen voorziene gaten in het kastje, dat zo is afgedicht dat er geen spoortje vloeistof of gas uit kan ontsnappen.

De afwezigheid van die ellendige stoorzender van allerhande proefjes, de aardse zwaartekracht, maakt het heelal tot een ideale speeltuin voor experimenten. Zoals de invloed van gewichtloosheid testen op ontkiemende rucolazaadjes, wat astronaut André Kuipers in 2004 deed in Bradfords Microgravity Science Glovebox aan boord van het internationaal ruimtestation ISS.

Sinds Bradfords allereerste handschoenenkast in 1992 meereisde met Nasa’s STS-50-missie van de spaceshuttle Columbia, is het bedrijf uit Heerle uitgegroeid tot de absolute wereldmarktleider. Nasa, het Russische ruimtestation Mir, de ESA, het ISS, allemaal zijn ze klant van Bradford.

Keerpunt

Tsjernobyl zou niet het laatste keerpunt voor Bradford blijken. Op 1 februari 2003 breekt de Columbia in stukken als de ruimteveer in de aardse atmosfeer terugkeert van zijn 28ste missie. Alle zeven astronauten aan boord komen om. Na de tragedie zet de Nasa alle missies in de wacht. De orders voor handschoenenkastjes stokken. Daar komt nog bij dat de Nederlandse overheid in die tijd steeds minder geld in de ruimtevaart steekt.

Gelukkig was Bradford al in 1994 begonnen de steven te wenden. Omdat het vaak jaren duurt om ruimtemissies te plannen, en handschoenenkastjes ook zeker tien jaar mee moeten gaan, wilde het bedrijf niet te afhankelijk zijn van hun succesproduct. Dus was Bradford begonnen met het produceren van onderdelen voor satellieten, bijvoorbeeld voor de telecomindustrie of de meteorologie: zonnesensoren, voortstuwingssystemen, waterkleppen, meetinstrumenten. ‘Inmiddels halen we 95 procent van onze omzet uit satellietcomponenten, en nog een klein beetje uit handschoenenkastjes’, vertelt directeur Patrick van Put.

Een volgend doel heeft Van Put ook al: groot worden in asteroïde-mijnbouw. Bradford bouwt aan kleine ruimtevaartuigen om het heelal af te stropen naar goud, zilver en andere kostbare metalen. Het kocht daarvoor eind vorig jaar zelfs het Californische Deep Space Industries, en heeft daarmee nu dochterbedrijven in Zweden, Luxemburg en de VS. Want het belangrijkste uitvinderswerk bij het Heerlese bedrijf, weet Van Put, blijft het steeds opnieuw heruitvinden van Bradford Space. 

Profiel Bradford Space

Bedrijf: Bradford Space

Waar: Heerle

Sinds: 1984

Aantal werknemers: 85

Jaaromzet: 15 miljoen euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden