Het grote paaien is begonnen

Na het jarenlange zuur komt dan toch echt, uiteindelijk, het zoet. Door de aantrekkende economie kan het kabinet in zijn begroting voor 2016 die belofte nakomen. Er zit iets in het koffertje voor bijna elke Nederlander en voor vrijwel de voltallige oppositie - die de coalitie zo hard nodig heeft.

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien tijdens een live-uitzending van de NOS, na afloop van de presentatie in de Tweede Kamer van het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota. Beeld anp

Politieke begroting

Wat PvdA-minister Jeroen Dijsselbloem dinsdag uit het oude koffertje van zijn verre voorganger en partijgenoot Piet Lieftinck haalde, is een politieke begroting. Een voor-elk-wat-wilsbegroting, vol strooigoed. De Miljoenennota 2016 moet de kabinetsbelofte gestand doen dat na het zuur, eindelijk, op de valreep bijna, toch het zoet in het verschiet ligt. Dat moet de kiezers mild stemmen, maar ook de oppositie.

De VVD-PvdA-coalitie heeft nog maar 21 van de noodzakelijke 38 zetels in de Eerste Kamer. Maar net nu het kabinet de oppositie getalsmatig het hardst nodig heeft, trekt de economie definitief aan en kan het grote uitdelen en paaien beginnen. Het resultaat is dat er voor bijna iedere Nederlander iets in Het Koffertje zit. En voor bijna elke politieke partij.

Er is meer geld dan eerder gepland voor de zorg, vooral in verpleeghuizen. De zorgtoeslag gaat een beetje omhoog en er is geld om het drama met de persoonsgebonden budgetten te compenseren. Wie is daar tegen? Van de oppositie in ieder geval niet CDA, SP en PVV. Op defensie wordt ook minder bezuinigd dan eerder de bedoeling was, een vurige wens van de loyale gedoogpartner SGP, maar ook gesteund door het CDA.

Ouders van vooral jonge kinderen krijgen ook wat. Voor de ChristenUnie is er aandacht voor alleenverdienende ouders van grotere gezinnen. D66 zal in kunnen stemmen met meer geld voor kinderopvang, zodat jonge ouders meer en langer kunnen werken. Om te bevorderen dat vluchtelingen 'in de regio' blijven, wat de VVD graag wil, komen ook enkele tientallen miljoenen vrij.

Belastingdienst

Een verandering die minstens tien jaar mee moet, gaat in op 1 januari 2017, drie maanden voor de geplande verkiezingen. Vanaf dan moet de Belastingdienst vermogens belasten volgens het progressieve recept van de door links omarmde econoom Piketty.

Draaide het de voorbije jaren om miljarden aan bezuinigingen en hogere belastingen, dit keer lijkt de geldstroom alleen de andere kant op te gaan. Lijkt, want het kabinet gaat de komende twee jaar nog altijd 9 miljard minder uitgeven aan vooral zorg om de bezuinigingsdoelstelling van 51 miljard te bereiken.

Tegelijk, aan de inkomstenkant, is het de bedoeling dat er 5 miljard minder in de schatkist stroomt. Lastenverlichting dus. Zo komt het kabinet aan iedereen die belasting betaalt de beloften na dat na het jarenlange zuur, heus, echt, het zoet komt.

Premier Rutte had zich daaraan tijdens de verkiezingscampagne van 2012 verbonden. De partijleider van de VVD beloofde drie jaar geleden dat werkenden vanaf 2015 een belastingvoordeel van 1.000 euro zouden krijgen door een hogere zogenoemde arbeidskorting. Sindsdien kregen burgers en bedrijven de ene na de andere lastenverzwaring te verwerken, maar de arbeidskorting is steeds gestegen. In 2016 krijgen werknemers een korting op hun te betalen belasting van maximaal 3.100 euro. In 2012 was die arbeidskorting maximaal 1.611 euro. Een verschil van bijna 1.500 euro.

Die andere verkiezingsbelofte van Rutte - 'geen euro meer naar Griekenland'- is in de begroting niet terug te vinden. Nederland betaalt dan ook geen euro méér aan de Grieken. De 86 miljard van het derde steunpakket dat Griekenland krijgt, komt uit het permanente noodfonds ESM. Nederland heeft daar eerder al 4,6 miljard euro cash in gestort en daar komt niets bij.

Goedkoop lenen

Het geld is deel van de onaantastbare buffer van 80 miljard die ervoor zorgt dat de Grieken via het ESM goedkoop kunnen lenen. Nederland stond al tot 40 miljard (van de ruim 700 miljard) garant voor die leningen en ook daaraan verandert niets. Het ESM kan nog ruim 350 miljard uitlenen.

Griekse steun zal de beloofde 5 miljard lastenverlichting niet doorkruisen. Wel heeft Dijsselbloem een probleem met Brussel, waar hij de komende twee jaar nog een prominente rol zal spelen als Eurogroepvoorzitter.

Hij moet daar het goede voorbeeld geven, maar 5 miljard aan de Nederlandse bevolking schenken een jaar voor mogelijke verkiezingen is dat niet. Want er staat niets tegenover, geen overduidelijke hervorming van het kaliber pensioenleeftijdverhoging of hypotheekrenteaftrekaanpak.

Verhoging

Wat er wel tegenover staat is een verhoging van het structurele begrotingstekort. Dat cijfer drukt het tekort op de overheidsbegroting uit, maar dan ontdaan van het conjuncturele op en neer gaan van de economie en incidentele mee- en tegenvallers. Dijsselbloem vindt het een nauwelijks uit te rekenen onding, maar in Europa is het structurele tekort bijna belangrijker dan het gewone tekort - bekend van de 3-procentseis.

Brussel en sinds dit jaar ook de Raad van State eisen dat Dijsselbloem het structurele tekort omlaag brengt, maar de 5 miljard lastenverlichting stuwt het juist omhoog. Europa doet daar moeilijk over tenzij er iets blijvends verbetert.

Wat? Nou, het belastingstelsel bijvoorbeeld. 'De grote belastingherziening is er niet gekomen', stelt Dijsselbloem nu droog vast. Hij zal de 5 miljard belastingverlaging in Brussel moeten zien te verkopen als een hervorming.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.