NieuwsBelastingstelsel

Het genot van ‘belastingbox 2’, voor wie toch al rijk is

Grootaandeelhouders van bv’s zijn in het Nederlandse belastingsysteem het best af. Zij kunnen hun inkomen (en belasting) drukken door geld te ‘lenen’ bij het eigen bedrijf, door winstuitkeringen niet uit te keren en te schuiven met aandelen en dividend. Modale werknemers daarentegen gaan alleen maar meer betalen.

Masters of Luxury, in de RAI Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dat blijkt uit een ambtelijke inventarisatie van het belastingstelsel.

De belasting op arbeidsinkomen is in Nederland relatief hoog, terwijl vermogende Nederlanders juist spekkoper zijn, als je hun situatie vergelijkt met de bezittende klasse in andere landen. Dat laatste geldt vooral voor Nederlanders die grootaandeelhouder zijn in een eigen (familie)bedrijf. De rijkste groep Nederlanders kan gebruikmaken van de minder bekende ‘belastingbox 2’, die ze erg veel mogelijkheden biedt belasting te ontwijken. Die ‘box’ biedt ze de gelegenheid een groot deel van hun inkomen en vermogen te ‘vermommen’ als onbelast bedrijfskapitaal.

Aan die ongelijkheid zou eigenlijk iets gedaan moeten worden, schrijven ambtenaren maandag in een breed onderzoek naar mogelijke verbeteringen van het Nederlandse belastingstelsel. Het onderzoek is vorig jaar op verzoek van de Tweede Kamer ‘besteld’ door voormalig staatssecretaris Menno Snel (Fiscale Zaken). De aanbevelingen kunnen door politieke partijen worden gebruikt bij het opstellen van hun verkiezingsprogramma’s. Ook kan het volgende kabinet er in de formatie uit putten.

De afgelopen twintig jaar is de lastendruk voor werknemers veel harder gestegen dan die voor ondernemers (inclusief zzp’ers) en grootaandeelhouders, constateren de ambtelijk onderzoekers. Ondanks de recente verlaging van de inkomstenbelasting zal de effectieve belastingdruk voor werknemers met een modaal tot twee keer modaal inkomen de komende decennia blijven stijgen. Dat komt door de almaar stijgende zorgkosten, die zich vertalen in almaar stijgende zorgpremies.

Gepensioneerden

Om te voorkomen dat de lastendruk voor werknemers te hoog wordt, zou de overheid de inkomstenbelasting in de toekomst verder moeten verlagen. Om de belastingontvangsten op peil te houden zouden andere groepen Nederlanders dan meer belasting moeten gaan betalen. De ambtenaren richten hun pijlen daarbij op drie groepen: gepensioneerden, zzp’ers en grootaandeelhouders.

Gepensioneerden zijn dankzij de overwaarde op hun huizen in doorsnee vermogender dan jongere generaties. Daarnaast heeft een steeds groter deel van de 65-plussers ook een goed inkomen via hun aanvullend pensioen. Toch betalen zij over de eerste 35.000 euro van hun inkomen aanzienlijk minder inkomstenbelasting dan werknemers. Zzp’ers en kleine zelfstandigen hebben meerdere fiscale aftrekposten (waaronder de zelfstandigenaftrek) die ervoor zorgen dat zij minder belasting betalen dan werknemers. Nu het aantal zzp’ers en gepensioneerden in de bevolking structureel toeneemt en het aandeel werknemers steeds verder krimpt, wordt de grondslag voor de inkomstenbelasting in hoog tempo uitgehold, constateren de fiscale experts.

Rijkste Nederlanders

In een rechtvaardiger en evenwichtiger belastingstelsel zouden vooral vermogende Nederlanders veel meer belasting moeten betalen dan ze nu doen, suggereren de onderzoekers. Nederland heft relatief weinig belasting op vermogen. Juist de 1 procent rijkste Nederlanders blijft in het huidige belastingstelsel grotendeels buiten schot.

Er zijn 404.000 Nederlanders met een aandelenbelang van 5 procent of meer in een Nederlands bedrijf (meestal is dat een bv). De totale waarde van al deze bedrijfsaandelen bedraagt ongeveer 400 miljard euro. Dat is twee keer zoveel als de overheid tot voor kort dacht. De waarde van niet-beursgenoteerde aandelen is heel moeilijk in te schatten, zeker als dat – wat vaak het geval is – verstopt zit in een ondoorzichtige kluwen van met elkaar verbonden bv’s.

De meeste Nederlanders krijgen nooit te maken met belastingbox 2, want die is alleen relevant voor grootaandeelhouders. Die betalen in box 2 belasting over het dividend dat ze ontvangen of over de winst op de verkoop van hun aandelen.

Grootaandeelhouders worden ten eerste al bevoordeeld door het belastingtarief in box 2. Dat is met 26,25 procent veel lager dan de inkomstenbelasting die werknemers vanaf een modaal inkomen betalen. Een nog belangrijker voordeel is dat zij belastingbetaling in principe eindeloos kunnen uitstellen door zichzelf geen winstuitkering toe te kennen (zo vermijden ze de box 2-belasting) en hun eigen salaris laag te houden (daarmee vermijden ze inkomstenbelasting). Bijna tweederde van de grootaandeelhouders is namelijk ook bestuurder bij het familiebedrijf waarvan hij of zij aandeelhouder is (directeur-grootaandeelhouder, dga).

Eigen schuldeiser

In plaats daarvan lenen ze geld van hun eigen bedrijf om hun privé-uitgaven (zoals de aankoop van een woning) te betalen. Dat lenen van de eigen bv neemt de laatste jaren een hoge vlucht. Inmiddels hebben grootaandeelhouders al zo’n 58 miljard euro van hun bedrijven geleend. Die leningen zijn voor grootaandeelhouders een vorm van belastingvrij inkomen. Bovendien hoeven ze die leningen in de praktijk nooit af te lossen, want als dga zijn ze in feite hun eigen schuldeiser. In hun rapport suggereren de ambtenaren daarom deze fiscale sluiproute in box 2 te sluiten.

Via het eigen bedrijf kunnen grootaandeelhouders ook de erf- en schenkbelasting ontlopen die andere Nederlanders wel moeten betalen. Zij kunnen de aandelen in het familiebedrijf grotendeels onbelast doorgeven aan anderen (vaak hun kinderen, maar dat hoeft niet). Die belastingvrije bedrijfsoverdracht is ooit ingesteld om te voorkomen dat bedrijven geliquideerd worden door erfgenamen die de erfbelasting anders niet kunnen opbrengen. Uit intern onderzoek van de Belastingdienst is echter gebleken dat de erfgenamen in 75 procent van de gevallen rijk genoeg zijn om de erfbelasting te kunnen betalen zonder het bedrijf in gevaar te brengen. De belastingvrije bedrijfsoverdracht is dan ook een soort ‘cadeau’ voor de allerrijkste Nederlanders, constateerde het onderzoeksinstituut SEO al in 2014.

Sociale druk op miljardairs neemt toe: draag bij aan herstel
Waarom kunnen miljardairs niet een deel van hun onmetelijke rijkdom inzetten om de coronacrisis te bestrijden? Die roep klinkt steeds luider, maar wat is het beste: filantropie of meer belasting betalen?

Wat doe ik met mijn wegkwijnende spaartegoed?
Als pas gepensioneerde heb ik een ton spaargeld waar ik de komende jaren tegenvallers mee kan opvangen. Met 0 procent rente wordt dat door de inflatie steeds minder. Wat moet ik nou?

Belastingontwijkende brillenreuzen vragen staatssteun en weigeren huur te betalen
Ook brillengiganten Specsavers, Pearle en Eye Wish, beschuldigd van belastingontwijking, hebben staatssteun aangevraagd. Tegelijkertijd besloten de ketens om de huur van hun winkels voorlopig niet te betalen. Zelfstandig opticien Ton Greving hekelt het ‘immorele’ gedrag van de grote brillenketens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden