Het GAK is al sedert jaren van niemand meer

De salarisexplosie bij het GAK is een gevolg van de zucht naar privatisering. De politiek lijkt echter steeds meer terug te komen van haar verzelfstandigingslust....

Van onze verslaggever Gijs Herderscheê

'Dit is dus nooit de bedoeling geweest', zegt R. Linschoten. Als staatssecretaris van Sociale Zaken was hij in 1996 met zijn minister Melkert verantwoordelijk voor de verzelfstandiging van het GAK, de grootste uitvoerder van WW en WAO. De GAK-bazen B. de Jong, G. Veentjer en S. Brummelman hebben die verzelfstandiging aangegrepen om hun salarisssn sindsdien te verviervoudigen tot ruim één miljoen gulden de man. Dat was met toestemming van toezichthouders die grotendeels door Linschoten en Melkert zijn benoemd.

Het lijkt een onvermijdelijk gevolg van de verzelfstandiging als eerste stap naar privatisering. Het GAK was vroeger van de sociale partners en is nu van niemand meer. GAK-topman De Jong beheert samen met (oud-)gedienden uit politiek en bedrijfsleven de aandelen. Het kabinet twijfelt echter nu weer aan de beoogde privatisering. Die twijfel wordt gevoed door de salarisexplosie.

De GAK-top schiet wel vaker in eigen voet. Het fusieplan met verzekeringsconglomeraat Achmea stuitte bij politici op weerzin. Met een vernietigende kritiek op het halfslachtige privatiseringsplan van Paars II hoopte de GAK-top als reactie daarop een volledige privatisering te bewerkstelligen. Het gevolg was echter dat de politiek begon te twijfelen aan de zin van de totale operatie. De salarisexplosie kan het laatste zetje zijn om de uitkeringsinstelling weer te nationaliseren.

Dat klinkt heftiger dan het is. Weliswaar zijn de aandelen van het GAK ondergebracht in een stichting, die is verstopt in een kluwen van stichtingen, bv's en een nv, maar formeel is de uitkeringsinstelling van de overheid. De aandelen worden voor de overheid beheerd door oud-DSM-directeur H. van Liemt, oud-Sara Lee-directeur J. Konings en H. Lelieveld, oud-directeur-generaal industriebeleid bij het ministerie van Economische Zaken. De uitkeringsstichting GAK Nederland is één van twee dochters van de GAK Groep. De andere is GAK Holding, de houdstermaatschappij van een reeks bv's.

Ook de aandelen van de overkoepelende GAK Groep zijn ondergebracht in een stichting. Die stichting wordt bestuurd door de stichtingsbesturen van beide dochters. Uit de stichting die de aandelen van de commerciële dochters in handen heeft, komen vijf man over. Dat zijn VVD-coryfee H. Vonhoff, hoogleraar sociale zekerheid W. Fase, oud-Gist-Brocades topman G. Bresser, F. Buijn en GAK-topman B. de Jong zelve. Bresser is, samen met oud-CDA-politicus L. de Graaf en oud-ABN Amro-bankier Geertsema ook commissaris bij de GAK Groep. Het lot van het GAK is dus in handen van dit tiental.

De GAK-constructie is het gevolg van de beoogde privatisering. Sinds 1996 worstelt het kabinet echter met de vraag hoe die privatisering vorm moet krijgen. Dus is het GAK zelf aan de slag gegaan. Om te beginnen met de salarissen van de top. Als zetbazen van sociale partners kregen zij 'slechts' 250 duizend gulden per jaar. Dat mag in een concurrerende markt wel meer zijn, vond het tiental. Dus stegen de salarissen pijlsnel.

De GAK-top legde ook ondernemingszin aan de dag en heeft een reeks bedrijven opgericht. Bijvoorbeeld een arbodienst, een verzekeraar, een automatiseringsbedrijf en een bedrijf dat voor gemeenten de bijstand wil uitvoeren.

De bedrijfjes zijn levensvatbaar door de band met het uitkeringsbedrijf. Dat beseft het GAK drommels goed. Zo kregen vorige week bonden en werkgevers wél een gedetailleerd overzicht van WAO'ers, en politici en beleidsmakers niet, terwijl die laatsten snakken naar inzicht in het WAO-bestand. 'Het is alleen voor onze klanten', aldus het GAK. Pas na publicatie in de Volkskrant zijn de stukken breder verspreid.

De bedrijfjes maken winst, vorig jaar 36 miljoen gulden op een omzet van 393 miljoen. Een echt grote slag sloeg het GAK echter dit jaar met de verkoop van dochter SviaNed aan telecombedrijf Versatel voor 350 miljoen gulden.

Het GAK dacht de oorlogskas daarmee goed gevuld te hebben, maar wordt wellicht door het verleden ingehaald. De vereniging GAK van de sociale partners schijnt voor de WW- en WAO-kas een deel van de SviaNed opbrengst te kunnen claimen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden