Het gaat extreem veel regenen in Nederland - maar dan in de computer

Een stresstest voor de natte stad

De komende twee jaar valt in de helft van de Nederlandse gemeenten extreem veel regen - in een computermodel. Het is een hulp bij het klimaatbestendig maken van steden. Apeldoorn heeft na zo'n test al extra maatregelen getroffen.

Foto Freek van den Bergh

De Sprengenweg is vanmiddag goed de Sjaak. De bui van 60 millimeter die in een krap uurtje op Apeldoorn neerdaalt, leidt ertoe dat het regenwater op de hoek met de Schuttersweg, op het diepste punt van de straat, ruim een halve meter hoog komt te staan. Het riool kan ongeveer eenderde van deze vracht regen opvangen. De rest stroomt in banen over de straat, op weg naar de laagste punten van de badkuip die de stad dan is. Uiteindelijk zet de stortbui ook de laaggelegen huizen blank.

De hoosbui boven Apeldoorn is maar een computersimulatie, maar zulke plensbuien zijn in werkelijkheid niet uitzonderlijk. Ze komen zeventig keer per jaar in Nederland voor en de frequentie ervan zal toenemen, aldus het KNMI. Onderzoeker Jeroen Kluck van ingenieursbureau Tauw kan met een druk op de knop ook de invloed van een bui van 110 millimeter op Apeldoorn tonen. Kluck is de ontwerper van Wolk, acroniem voor Water Overlast Landschapskaart. Het is een van de circa vijf stresstesten die gemeenten inzicht geeft in wat de kwetsbare punten in de stad zijn bij een extreme regenbui. 'In feite is Wolk een gedetailleerde hoogtekaart van de stad, waarop elke kuil tussen de bobbels wordt opgevuld met water', legt Kluck uit.

Apeldoorn was er vroeg bij. 'We hadden in 2009 een echte bui van 115 mm in 1,5 uur. Eigenlijk een stresstest in de praktijk', vertelt Diederik Anema, programmamanager klimaatadaptatie bij de gemeente. Apeldoorn bracht met behulp van de test van Tauw in 2010 de hele stad in beeld. 'De ergste knelpunten, waar water in de woningen liep zoals op de Sprengenweg, hebben we opgelost door een gedempt beekje of spreng te herstellen en het regenwater dat van de straten af komt daarnaartoe te leiden.'

Apeldoorn houdt het water zo veel mogelijk vast op de plek waar het valt, aldus Anema. 'Onder wegen leggen we grindpakketten aan die water bufferen, en we leiden het water naar groenstroken en bermen. Elders hebben we het trottoir verhoogd of het profiel van de straat aangepast.'

De helft van de gemeenten in Nederland heeft nu zo'n klimaatstresstest gedaan. De rest zal uiterlijk in 2019 de stad er virtueel van langs geven en blootstellen aan extreme neerslag. Gemeenten en waterschappen hebben afgesproken dat ze vanaf 2020 werken aan 'klimaatbestendige steden'. Zij streven ernaar dat Nederland in 2050 bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. En dan niet alleen tegen overvloedige regenval, maar ook tegen langere en heviger hittegolven en droogte.

In een tijdsbestek van dertig jaar wordt elk deel van een stad wel een keer onder handen genomen. Een nieuw trottoir, herinrichting van een wijk, nieuwe groenvoorziening, renovatie van het riool. 'Als gemeenten de komende drie decennia bij elke vernieuwing van de openbare ruimte structureel de kans benutten de stad aan te passen aan de klimaatverandering, hoeft dat geen kostbare zaak te zijn', heeft Kluck met een onderzoeksteam bij de Hogeschool van Amsterdam uitgerekend. Kluck is aan die hogeschool lector stadstechnologie.

115 millimeter

115 millimeter regen viel er bij noodweer in Apeldoorn in 1,5 uur, in de zomer van 2009. Het was aanleiding voor een studie naar de capaciteit in de gemeente om water op te vangen.

Sponswerking

In het vorig jaar verschenen boekje Het klimaat past ook in uw straatje staat een tiental praktijkvoorbeelden van klimaatbestendige maatregelen die net zo veel kosten als het herinrichten van de openbare ruimte op de gewone manier. Het gaat dan onder andere om het vergroten van de sponswerking van de straat door 'infiltratiekoffers' aan te leggen, vergroening van de wijken en het bovengronds in goede banen leiden van overtollig water in bijvoorbeeld lage plantsoenen (wadi's).

De economische schade door vertraging en files, ongelukken en reparatie van de infrastructuur loopt al snel in de miljoenen als steden zich onvoldoende voorbereiden op extremer weer, betoogt Kluck. Klimaatbestendige maatregelen hebben volgens hem zelfs economische voordelen. 'Bewoners van een groene wijk zijn gezonder en de woningen zijn er meer geld waard. De gemeenten kunnen zelfs verdienen aan de klimaatmaatregelen door stijgende WOZ-inkomsten.'

De Sprengerweg in Apeldoorn, waar door vergroening en verdieping en het herstel van een beekje meer water kan worden opgevangen. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Bij stichting Rioned, kennisorganisatie voor de riolering, zegt directeur Hugo Gastkemper dat het riool een fantastisch instrument is om 20 tot 30 mm regen weg te sluizen, uur na uur. Het jaarcongres van Rioned besteedt vrijdag aandacht aan het nut van stresstesten. Gastkemper is ook voor vergroeningsmaatregelen en ingrepen als verdiepte straten en verhoogde trottoirs. 'Want het water kan bij uitzondering best een uur op straat staan, in de file voor het riool, wachtend op afvoer', aldus Gastkemper. Behalve maatregelen in de openbare ruimte helpt het ook enorm als particulieren maatregelen treffen. 'Denk aan verdiepte tuinen, vijvers, meer groen en minder tegels, en desnoods schotten in deuren en luikjes.'

Apeldoorn heeft een concrete manier om burgers over te halen zelf maatregelen te nemen. Diederik Anema: 'Wij hebben een subsidie ingesteld voor mensen die het regenwater van hun dak op eigen terrein vasthouden of gebruiken zodat het niet in het riool of op straat stroomt.'


Extra regen, plus hitte en droogte

Verscheidene adviesbureaus en instituten bieden klimaatstresstesten aan. Met bijvoorbeeld 3Di, Infoworks of Tygron kunnen ze met filmpjes in detail laten zien wat er misgaat in een stad na een extreme bui. Voor een eerste indruk is de rekentool op www.klimaateffectatlas.nl vrij beschikbaar.

Soortgelijke testen bieden inzicht in de gevolgen van langdurige hittegolven en droogte. Perioden van droogte leiden tot schade aan houten heipalen en vergroten het risico op bosbranden. Volgens het KNMI neemt het aantal hittedagen van 5 tot 7 dagen per jaar toe naar 30 dagen per jaar. Hitte is ongezond en verstoort de nachtrust en arbeidsproductiviteit. Ook hier biedt vergroening van de straat soelaas. Meer bomen zorgen voor schaduw. En als groen het vocht verdampt, wordt het op straat iets koeler.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.