De groeiende consumentenbestedingen worden volgend jaar de belangrijkste aanjager van de economie.
De groeiende consumentenbestedingen worden volgend jaar de belangrijkste aanjager van de economie. © Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Het gaat beter met de economie dan Rutte had durven hopen

Vier vragen over CPB-cijfers

Het Centraal Planbureau, de economisch adviseur van het kabinet, voorspelt dat de begroting van minister Dijsselbloem van Financiën volgend jaar in evenwicht is. Begrotingsevenwicht betekent dat de staatsschuld niet meer groeit. Die schuld aflossen naar een niveau van voor 2008 toen de economische crisis begon, is nu de missie van dit kabinet. Kan nu de vlag uit bij minister Dijsselbloem van Financiën?

Hoe verrassend is dat begrotingsevenwicht?

Het CPB ziet de economische groei doorzetten: dit en volgend jaar met 2,1 procent. Tegelijk daalt de werkloosheid volgend jaar naar 5,3 procent van de beroepsbevolking en dan neemt de koopkracht ook iets toe. Al steekt de voorspelde koopkrachtstijging van 0,7 procent in 2017 wat magertjes af tegen de plus van 2,7 procent dit jaar. Het CPB gaat er niettemin van uit dat consumenten volgend jaar in plaats van te sparen tegen lage rente, hun inkomensgroei van de afgelopen jaren gaan uitgeven. Bijvoorbeeld om hun woongenot te verbeteren. Dat hun huizen meer waard worden, geeft die consumenten financieel zelfvertrouwen. De groeiende consumentenbestedingen worden volgend jaar de belangrijkste aanjager van de economie.

Dat de begroting van de overheid daarvan opknapt en dus volgend jaar zelfs in evenwicht is - iets waarnaar elke minister van Financiën streeft - komt door meer belastinginkomsten en minder uitgaven aan bijvoorbeeld werkloosheidsuitkeringen. Dat bleek vorige maand, toen minister Dijsselbloem zijn geld telde voor dit jaar. Er bleek 4,3 miljard euro meer aan belasting binnen te komen dan op Prinsjesdag was verwacht. Daardoor valt het begrotingstekort ook dit jaar al mee: 0,4 procent in plaats van 1,1 procent. De positieve lijn doortrekkend kom je dan voor volgend jaar al gauw op begrotingsevenwicht uit, wat het CPB nu dan ook voorspelt.

Zitten er nog addertjes onder het gras?

Na acht jaar keert de economie terug op het 'pre-crisisniveau' van 2008

Het CPB stelt vast dat na acht jaar de economie terugkeert op het 'pre-crisisniveau' van 2008. Dat is voor Nederlandse begrippen uitzonderlijk lang (normaal is drie á vijf jaar), maar internationaal niet ongebruikelijk na een financiële crisis. De werkloosheid mag dan wel sterk dalen, het lage niveau van voor de crisis is nog ver weg.

Het CPB maakt verder de kanttekening dat de internationale omgeving met veel onzekerheid is omgeven. Weliswaar valt het wel mee met het negatieve, economische effect van de voorgenomen uittreding van Groot-Brittannië, de Brexit, maar de eurozone blijft een bron van twijfel. Denk aan de dreigende bankencrisis en politieke instabiliteit waarmee Italië nu te maken heeft. Ook blijft, zo stelt het CPB, 'de politieke situatie in de Europese Unie ongewis'. De CPB-economen zien internationaal gematigde handelsgroei, 'beleidsonzekerheid' in EU en VS en aanhoudende zwakte van eurolanden. Dat zijn risico's voor economische groei, ook die van Nederland.

Is het begrotingsevenwicht te danken aan het kabinetsbeleid?

Vertrouwen is lastig met kabinetsbeleid te sturen, wel te beïnvloeden

Toen Rutte II eind 2012 aantrad - de crisis woedde nog volop - wilde het bereiken dat dit jaar het begrotingstekort 1,9 procent zou zijn en volgend jaar 1,4 procent. Dat pakt allemaal veel gunstiger uit dan verwacht. Het voorspellen van economische krimp en groei met modellen gaat met veel onzekerheid gepaard, waardoor de krimp vaak te optimistisch wordt ingeschat en de groei te bescheiden. Die onvoorspelbaarheid is ook een indicatie dat invloed van 'de politiek' op de economie beperkt is.

Denk aan het consumentenvertrouwen, dat volgens het CPB volgend jaar de economische motor zal zijn. Vertrouwen is lastig met kabinetsbeleid te sturen, maar wel te beïnvloeden. De hervormingen die het kabinet op de huizenmarkt heeft doorgevoerd hebben uiteindelijk mede geresulteerd in de huidige opleving op die markt. Al zeggen economen ook dat het niet  had uitgemaakt wát het kabinet had gedaan zolang Rutte II maar iets deed om de onzekerheid op die markt te doorbreken.

En nu? Krijgen we op de valreep nog cadeautjes van de VVD-PvdA-coalitie?

Alleen ambtenaren krijgen vooralsnog een steuntje in de rug van Rutte II

Zou het kabinet ervoor kiezen het tekort toch met 1 procent op te laten lopen, dan kan het een verkiezingscheque van bijna 7 miljard euro aan burgers en bedrijven 'teruggeven'. Eigenlijk heeft Rutte II dit jaar al zoiets gedaan: in 2015 besloot het kabinet in 2016 Nederland een belastingverlaging te gunnen van 5 miljard, geld dat eigenlijk was bedoeld om een hervorming van het belastingstelsel te financieren. Dat gaan we niet nog eens doen, heeft Dijsselbloem herhaaldelijk laten weten. Ook al stijgt de koopkracht volgend jaar maar mondjesmaat en wordt die stijging bovendien voor velen deels teniet gedaan door stijgende zorg- en pensioenpremies en een hogere energierekening.

Begrotingsevenwicht betekent dat de staatsschuld niet meer groeit. Die schuld aflossen naar een niveau van voor de economische crisis die in 2008 begon, is nu de missie van dit kabinet. Alleen ambtenaren, die gedurende die crisis jarenlang geen loonsverhoging hebben gehad en ook nog eens hun pensioenpremie zien stijgen, krijgen vooralsnog een steuntje in de rug van Rutte II.