Het gaat beter met Air France-KLM, maar niet dankzij de Fransen

KLM toont fijne jaarcijfers, zustermaatschappij Air France blijft achter. Hervormingen en bezuinigingen komen in Parijs maar niet van de grond, de problemen lijken 'structureel'. Een scheiding zal echter gecompliceerd zijn.

Pieter Elbers, CEO van KLM, staat de pers te woord na de presentatie van de Air France-KLM jaarcijfers over 2016. Foto anp

De prestaties van KLM en Air France lopen steeds verder uit elkaar, bleek donderdag bij de presentatie van de jaarcijfers van moedermaatschappij Air France-KLM. KLM zag haar winst vorig jaar met ruim driekwart toenemen tot 681 miljoen euro. Bij de grotere zustermaatschappij Air France daalde de winst met 13 procent naar 372 miljoen euro.

Scherper gesteld: KLM is dankzij bezuinigingen de afgelopen jaren weer relatief gezond, Air France ontpopt zich door het achterwege blijven van bezuinigingen steeds meer als de rotte appel. Hoe lang kan dit nog goed gaan?

'Een ongezonde situatie', zo typeerde Air France-KLM-topman Jean-Marc Janaillac de grote verschillen in de rapportcijfers gisteren. Maar hij had daarvoor allerlei 'logische' verklaringen paraat. Als gevolg van terreuraanslagen zou Air France minder vliegtickets verkopen. Ook kreeg Air France opnieuw een pilotenstaking voor de kiezen. Kosten: 130 miljoen euro. Dit zijn allemaal tegenvallers die KLM bespaard zijn gebleven.

Bezuiniging

'Maar de Fransen kunnen ieder jaar wel nieuwe redenen verzinnen waarom zij slechter presteren dan KLM. De problemen bij Air France zijn structureel', zegt luchtvaartdeskundige Hans Heerkens. Boven aan die problemenlijst prijkt de Franse onmacht om de bezuinigingen door te voeren die nodig zijn om te kunnen concurreren met Europese prijsvechters en de langeafstandsmaatschappijen uit het Midden-Oosten. De concurrenten dwingen Air France en KLM de prijzen van hun tickets te verlagen, maar Air France is niet in staat de bedrijfskosten navenant te verlagen.

KLM plukt daarbij duidelijk de vruchten van de bezuinigingen die het bedrijf sinds 2015 heeft doorgevoerd. Zo heeft de directie van KLM het voor elkaar gekregen dat de piloten hun salarissen verlagen. Ook werken cabinemedewerkers en het grondpersoneel inmiddels meer uren voor hetzelfde geld. De werknemers van KLM zijn daardoor productiever dan die bij Air France.

Aan Franse zijde verlopen de hervormingen op zijn zachtst gezegd chaotisch. November vorig jaar kondigde Air France-KLM zijn derde ambitieuze herstructureringsprogramma in vijf jaar tijd aan. Maar dochtermaatschappij Air France is nog steeds aan het kissebissen met zijn Franse piloten over de exacte invoering van delen van het eerste bezuinigingsplan uit 2012.

Janaillac heeft een kunstgreep uitgehaald door een geheel nieuwe Franse luchtvaartmaatschappij op te richten voor goedkope intercontinentale vluchten. Dan kan Air France daarvoor nieuwe piloten aannemen tegen een lager salaris dan de Air France-piloten verdienen.

Maar ook dit plan lijkt te worden afgezwakt. De piloten van Air France willen niet dat de piloten van die nieuwe lowbudgetmaatschappij lagere salarissen ontvangen dan zij, want zij voorzien waarschijnlijk terecht dat die goedkope zustermaatschappij dan steeds meer vluchten krijgt toegewezen en Air France en de dure piloten steeds minder. In ruil voor het in stand houden van het Franse pilotensalaris zouden alle piloten bij Air France mogelijk wel bereid zijn iets harder te werken.

Relatietherapie

Dat het Frans-Nederlandse luchtvaarthuwelijk verder onder druk komt te staan, is volgens Heerkens duidelijk. De grote vraag is vervolgens: heeft relatietherapie nog wel zin? Heerkens is vrij somber en ziet twee mogelijke uitkomsten in het geval dat Air France er niet in slaagt beter te gaan presteren. In het eerste scenario leiden de spanningen tussen Air France en KLM tot een scheiding en gaat KLM weer als zelfstandig bedrijf verder. Als relatief kleine netwerkmaatschappij moet KLM dan op zoek naar een nieuwe fusiepartner.

Ook zou KLM genoegen kunnen nemen met een kleinere rol in de luchtvaartwereld als specialist in bijvoorbeeld trans-atlantische vluchten. Heerkens: 'Zo'n ontvlechting leidt hoe dan ook tot allerlei nieuwe onzekerheden.'

Waarschijnlijker acht hij zijn tweede, nog somberder scenario: het bestuur van Air France-KLM laat het winstgevende KLM niet gaan en gebruikt de Nederlandse partner als melkkoe. De Fransen zullen de winsten van KLM gebruiken om de verliezen bij Air France te stelpen. Dit komt neer op een Franse machtsgreep in het fusiebedrijf, waarbij KLM zich uiteindelijk moet schikken in een ondergeschikte rol achter het bedrijfseconomische aanrecht.

Twee jaar geleden brak er al een felle ruzie uit tussen Air France en KLM over de kasgelden. Onlangs druppelden er opnieuw berichten in de media naar buiten dat er bij KLM-personeel signalen zijn over het mogelijk verplaatsen van ondersteunende diensten van Amstelveen naar Parijs.

'Het is vervelend dat er nu een ongelukkige situatie ontstaat waarin Air France-KLM Nederlandse activiteiten naar zich toe wil trekken. Maar we hadden dit van te voren kunnen weten', zegt Heerkens. KLM en de Nederlandse staat hebben in 2003 zelf ingestemd met een overname door Air France. Het huwelijk tussen de vliegtuigmaatschappijen is als fusie gepresenteerd, maar het was een overname. In alle belangrijke bestuursorganen bij Air France-KLM hebben de Fransen de meerderheid.

Er zijn destijds wel garanties gegeven over de positie van Schiphol en KLM, maar de belangrijkste garanties (waaronder een minimaal aantal sleutelbestemmingen vanaf Schiphol) zijn inmiddels verlopen. Het tweede scenario zou een regelrechte ramp zijn voor KLM, concludeert Heerkens. 'Ik vrees dat KLM dan wordt meegesleurd in de val van Air France.'

Meer over