ANALYSE

Het feest is afgelopen. Grondstoffen zijn uit

Een land wordt niet rijk meer van zijn grondstoffen. De economische terugval van China en de stijging van de dollarkoers gooien roet in het eten. De gevreesde schaarste blijft uit.

Gerard Reijn
IJzererts uit Australië wordt uitgeladen in de haven van Rizhao, een van China's grootste havens voor importgoederen. Beeld reuters
IJzererts uit Australië wordt uitgeladen in de haven van Rizhao, een van China's grootste havens voor importgoederen.Beeld reuters

Nog maar enkele jaren geleden leek de wereld zo mooi voor grondstofproducerende landen. De prijzen van olie, gas, metalen en landbouwgrondstoffen stegen en stegen, vooral door de kooplust van groeikampioen China. Afrika, dat niet veel meer exporteert dan grondstoffen, had er een groot deel van zijn groei te danken.

Maar dat feest is afgelopen. Grondstoffen zijn uit. Dat olie in prijs is gehalveerd, is bekend, maar de prijsdalingen treffen bijna alle belangrijke grondstoffen. Algemene grondstoffenindexen zoals die van S&P en van Bloomberg staan op het laagste punt in tien jaar.

Net als vroeger

Angsten uit het recente verleden zoals 'nooit meer goedkope olie' en 'nooit meer goedkoop voedsel' zijn verdwenen. De prijs van olie is gehalveerd, ijzererts idem, en op cacao en koffie na zijn voedingsgewassen weer bijna zo goedkoop als vroeger. De prijsindex van de wereldvoedselorganisatie FAO (aangepast voor inflatie) ligt nauwelijks nog boven het gemiddelde van de afgelopen vijftig jaar.

Nu de angst voor schaarste verdwijnt, komt die andere waarheid bovendrijven, die veel minder leuk is voor grondstofproducenten. 'Over een langere termijn gezien worden grondstoffen steeds goedkoper', zegt Marijke Zewuster, hoofd opkomende markten bij ABN Amro. Zo is het altijd geweest en niets wijst er op dat het zal veranderen. 'Er zijn jaren geweest dat werd gevreesd voor het einde van sommige grondstoffen, zoals olie. Maar telkens wordt dat niet bewaarheid. Dan ontdekken ze in Amerika weer schalie-olie en -gas. Of er worden alternatieven ontdekt voor schaarse grondstoffen.'

Klap

Het beeld dat grondstoffen blijvend schaars zouden worden, hadden we vooral aan China te danken. Vooral sinds begin deze eeuw kochten de Chinezen alles wat los en vast zat. China was al een forse groeier, maar drie ontwikkelingen maakten die groei buitensporig. Het land trad toe tot de wereldhandelsorganisatie WTO en werd een veel opener economie.

Tegelijkertijd kreeg het de Olympische Spelen én de Wereldtentoonstelling toegewezen en investeerde daar miljarden in. Meer dan de helft van het staal in de wereld ging naar China, en verdween er grotendeels in het beton voor stadions, steden en vliegvelden. Idem voor zink en koper. 40 procent van de wereldproductie van basismetalen (aluminium, koper, zink, nikkel, staal en ijzer) gaat naar China.

Bodemprijzen

Toen de crisis in 2008 losbrak, betekende dat wel een klap voor de grondstofprijzen, zegt Hamza Khan van ING Financial Markets. Maar de vraag uit China bleef, en dus zakten de prijzen niet te diep. 'Nu de groei in China steeds minder wordt, wordt de vraag naar grondstoffen steeds minder en dus dalen de prijzen.' Sterker nog: juist vanwege de vraag uit China was er in metaalertsen flink geïnvesteerd. Al die mijnen produceren nu volop, maar de vraag is weggevallen. Gevolg: nooit eerder was er zoveel ijzererts op de wereld te koop, tegen bodemprijzen.

In de landbouw werd sinds de prijsstijgingen in 2008 en 2011 eindelijk weer eens flink geïnvesteerd, met vergroting van landbouwarealen en productiviteit ten gevolg. De graanvoorraden, een paar jaar geleden zeer krap, zijn volgens de International Grain Council nu weer groot.

De meeste grondstoffen zijn geprijsd in dollars, dus voor de Amerikanen gelden de prijsdalingen onverkort. Maar de meeste andere valuta's zijn minder waard geworden ten opzichte van de dollar, vooral de euro en de Braziliaanse reaal. Die landen moeten dus meer betalen voor de dollars waarmee ze hun graan, goud en olie in dollars kunnen afrekenen. Daarom zijn ze in eigen valuta's soms zelfs méér kwijt aan grondstoffen die in dollars steeds goedkoper worden, zoals zilver en platina, maar in euro's duurder. De valuta's van Japan, China en India daalden lang niet zoveel ten opzichte van de dollar.

Dollarkoers

Die stijging van de dollarkoers is juist ook een van de redenen voor het dalen van de grondstofprijzen, zegt Hamza Khan van ING. 'Stijgt de dollar, dan worden grondstoffen duurder, behalve natuurlijk voor de Amerikanen. En omdat ze duurder worden, daalt de vraag en dus de prijs.' De dollarkoers begon in juni vorig jaar te stijgen; op dat moment begon de hernieuwde daling van de grondstof-indexen.

Khan denkt ook dat de stijging van de aandelenkoersen een rol speelde: 'Beleggers kunnen in aandelen betere rendementen halen dan in grondstoffen', zegt hij.

Vooral grondstoffenimporteurs met sterke valuta's profiteren van de prijsdalingen. Exporteurs zijn in het algemeen de klos, zegt Marijke Zewuster van ABN Amro. Dat treft met name landen in Afrika beneden de Sahara. 'Het gaat niet alleen om olieproducenten zoals Nigeria. Ook landen die metalen exporteren voelen die lagere prijzen. Of Brazilië, dat veel metalen exporteert.'

null Beeld De Volkskrant / Bron: Bloomberg / TRE / ABNAmro
Beeld De Volkskrant / Bron: Bloomberg / TRE / ABNAmro
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden