'Het enige doel is prijsdumping'

De scheepslasser staat op straat, waarna Roemenen voor veel minder geld het werk doen. De FNV slaat alarm over een nieuwe schijnconstructie, contracting, waarmee bedrijven de CAO ontduiken.

De Lady Adele, die op de werf van Groningen Shipyard wordt gebouwd. De werf is met honderd Roemenen zeker 2 miljoen euro per jaar goedkoper uit. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
De Lady Adele, die op de werf van Groningen Shipyard wordt gebouwd. De werf is met honderd Roemenen zeker 2 miljoen euro per jaar goedkoper uit.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Een man op de wal langs het Winschoterdiep last grote menierode scheepsdelen aan elkaar. Even verderop zetten drie mannen een drijvend schip in de verf. Ook op het dek van de Lady Adele, de eerste van de acht kruiplijncoasters die hier de komende twee jaar worden gebouw voor rederij Wijnne Barends, wordt volop gewerkt.

Het steekt de Nederlandse lasser, hij wil niet met zijn naam in de krant, dat zo'n honderd Roemenen op de werf van Groningen Shipyard het werk doen waarvoor hij en zijn collega's met 15 euro bruto per uur te duur zijn; ze zijn ontslagen. In gebrekkig Engels en soms met handen en voeten voerden ze werkoverleg met hun Roemeense collega's. 'Ze krijgen nog geen 9 euro per uur. En ze werken bijna 60 uur in de week, want ze komen om zo veel mogelijk te werken. Dat snap ik wel, maar wij staan op straat', zegt de lasser.

Wat zich op de scheepswerf afspeelt is een voorbeeld van contracting, een schijnconstructie die oprukt om de cao's te ontduiken, zeggen de vakbonden. 'Steeds meer bedrijven besteden hun belangrijkste werkzaamheden uit met als enige doel prijsdumping', zegt Jeanne van der Kroft van Bureau Naleving van de FNV. Ze noemt contracting een 'veelkoppig monster' waardoor vaste Nederlandse werknemers hun baan kwijtraken en buitenlandse werknemers worden uitgebuit.'

Flexibiliteit

Contracting past in de trend dat bedrijven hun belangrijkste werkzaamheden uitbesteden aan organisaties die dat werk beter, sneller en goedkoper kunnen en het voorziet in een behoefte aan flexibiliteit, zegt Jurriën Koops, directeur van de ABU, de werkgevers in de uitzendbranche. Hij erkent dat het nogal eens misgaat. 'Er is duidelijkheid nodig over de aard en inhoud van de arbeidsovereenkomst en de geldende cao of arbeidsvoorwaarden. Schijnconstructies moeten natuurlijk hard worden aangepakt. De discussie over contracting is voer voor de Stichting van de Arbeid, waar werkgevers en vakbonden over dit soort onderwerpen praten; waartoe in het Sociaal Akkoord is opgeroepen.'

Er zijn volgens de ABU genoeg voorbeelden van werk dat op een goede manier wordt uitbesteed en dat duidelijk voorziet in een behoefte van bedrijven. Koops: 'We vinden het heel gewoon dat catering, beveiliging, schoonmaak en ict zijn ondergebracht in aparte, daarin gespecialiseerde bedrijven met aparte cao's.'

Rekenvoorbeeld
Een uitzendkracht verdient volgens de cao Metaal en Techniek 11,32 euro per uur. Inclusief alle lasten kost hij de werkgever 19,13 euro per uur. Als dezelfde uitzendkracht via contracting werkt krijgt hij het minimumloon van 8,63 euro per uur en kost de werkgever dan 12,36 euro per uur. Op jaarbasis is de werkgever per 'uitzendkracht' 14 duizend euro goedkoper uit. Buitenlandse werknemers leveren een werkgever extra voordeel op, dan hoeft hij in Nederland geen sociale premies te betalen.

Cao-politie

Een uitzendorganisatie waar de cao-politie SNCU langskomt, zegt zich altijd keurig aan de regels te houden, stelt Jaap Buis, directeur van de organisatie. 'Ze verwijzen naar hun collega's. Die laten allemaal de prijzen zakken, omdat ze met een normaal uitzendtarief niet meer bij klanten hoeven aan te komen. Bedrijven morrelen constant aan de grenzen. Aan de onderkant, bijvoorbeeld in de agrarische sector, gaat het alleen nog maar om geld en wordt over de rug van de medewerkers het verschil gemaakt.'

De scheepswerf is zo met honderd Roemenen zeker 2 miljoen euro per jaar goedkoper uit, heeft de FNV berekend. Eerder deze maand oordeelde de rechtbank dat Groningen Shipyard Roemeens personeel ten onrechte de cao-lonen niet heeft uitbetaald en legde een dwangsom van 10 duizend euro per dag op. In 2013 greep de inspectie SZW in. De werf en een Cypriotisch detacheringsbedrijf werden voor bijna 3 miljoen euro beboet. Het Cypriotische bedrijf ging failliet, Groningen Shipyard is in beroep gegaan. De directie van de werf wil niet reageren, omdat het personeel nu via een nieuw bedrijf wordt ingehuurd. Dat doet Groningen Shipyard sinds het in 2008 failliet ging en 180 werknemers op straat kwamen te staan, zegt de FNV.

De vakbonden zijn bang dat door de nieuwe cao voor uitzendkrachten steeds meer van die krachten via contracting aan het werk worden gezet. Ze krijgen per 1 april direct het loon dat een collega in vaste dienst ook verdient. Nu nog zijn ze het eerste halfjaar goedkoper. Omdat die periode met verschillende contracten wordt opgerekt, wilden de bonden een einde maken aan wat zij de 'draaideurflex' noemen. Door het gelijke loon komt het verdienmodel van uitzendbureaus onder druk te staan, waardoor contracting aantrekkelijk wordt, erkennen de bonden.

Slavenarbeid

Werknemers hebben soms niet in de gaten via welke constructie ze werken, blijkt uit het verhaal van Brian (45), die als gevolg van de crisis zijn baan verloor bij een investeringsmaatschappij. Via het UWV kon hij aan de slag als pakkettensorteerder in het distributiecentrum van PostNL in Amersfoort. 'Ik dacht dat ik uitzendkracht was, ik had nog nooit van contracting gehoord.'

Dankzij deze vorm van innoveren staan in Waddinxveen en inmiddels ook in Amersfoort de efficiëntste locaties van PostNL, stelt uitzendbureau en contractor InPerson op z'n website. De totale arbeidskosten zijn 'inzichtelijk'. Er wordt afgerekend op 'output' en niet op basis van uren. Er wordt op tijd geleverd, belooft InPerson. 'Hoe effectief en efficiënt dat wordt gedaan is geheel onze verantwoordelijkheid.'

'Het was vooral slavenarbeid', zegt Brian, die het een jaar volhield en inmiddels een andere baan heeft. 'Soms moesten we rennend ons werk doen om de sorteerbanden te kunnen bijbenen. Polen krijgen het minimumloon, terwijl ze zes dagen per week tien uur per dag werken. In vergelijking met thuis krijgen ze misschien veel, ze weten niet hoe ze worden bestolen. Je werkt veel 's avonds en ik vond het raar dat je daarvoor geen toeslag krijgt. Zo kwam ik er achter dat ik helemaal geen uitzendkracht was.'

1.200 sorteerders

PostNL herkent zich niet in de kritiek. Het bedrijf kiest voor contracting vanwege de flexibiliteit die het nodig heeft, zegt de voorlichter. 'De stroom pakketten fluctueert per dag en per week. Daarop moeten we inspelen met onze mix van vast en flexibel. We willen dat onze mensen, zowel eigen medewerkers als mensen die vanuit contractingpartijen werken zich prettig voelen bij PostNL.' Vergeleken met branchegenoten zet PostNL in de sorteercentra relatief veel eigen medewerkers in, stelt het bedrijf. Ongeveer eenderde van de 1.200 sorteerders is eigen personeel.

Anders dan op de scheepswerf heeft PostNL goed nagedacht over de juridische constructie van contracting, erkent de FNV. Leiding en toezicht zijn uitbesteed aan InPerson en Tempo-Team Outsourcing. 'Toch is ook dit een schijnconstructie', vindt Van der Kroft. 'PostNL bepaalt het aanbod en de afname van de pakketten, en het tempo van de lopende band. Ook de sorteermachines zijn van PostNL, die worden door InPerson geleast. Dat is toch geen uitbesteden van werk? Opdrachtgevers wentelen op deze manier hun ondernemingsrisico af op de werknemers met wie ze de relatie hebben doorgeknipt. Werknemers zijn een goedkoop verbruiksartikel geworden.'

Sorteerders bij PostNL. Beeld anp
Sorteerders bij PostNL.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden