AnalyseNoodpakket

Het einde van het ‘samen’-gevoel; kabinet trapt met noodpakket 2.0 toch op de rem

Ondernemend en werkend Nederland moet vrezen voor een golf aan faillissementen en ontslagen. Het einde van de steun van de overheid, zo is de nieuwe boodschap van het kabinet, komt voor velen in zicht.

Ministers Wouter Koolmees (Sociale Zaken), Eric Wiebes (Economische Zaken) en Wopke Hoekstra (Financien) lichten het steunpakket 2.0 toe.Beeld ANP

De economische kernploeg van het kabinet spreekt woensdagmiddag unisono over ‘de nieuwe werkelijkheid’ waar Nederland vanaf nu aan zal moeten wennen. Half maart hoopten de ministers Koolmees, Wiebes en Hoekstra nog dat het coronavirus snel zou overwaaien, maar die hoop is nu wel vervlogen.

‘Toen hielden we een korte V-vormige recessie nog voor mogelijk’, blikt Wiebes (Economische Zaken) weemoedig terug. ‘Inmiddels weten we twee dingen: de recessie wordt niet V-vormig en ook niet kort.’ Koolmees: ‘Het is geen sprint geworden, maar een duurloop.’

Omdat de ongenode gast uit China langer blijft plakken dan verwacht, lanceert het kabinet vanaf 1 juni een ‘Noodpakket banen en economie 2.0’ om de werkgelegenheid en het bedrijfsleven nog drie maanden langer te stutten. Het tweede steunpakket is inhoudelijk grotendeels een wat preciezer afgestelde voortzetting van het eerste. Het kabinet staat financieel wat meer op de rem. Noodpakket 1.0 kost naar schatting 20 miljard euro (exclusief de niet-betaalde belastingen), terwijl het juni-juli-augustuspakket de schatkist ‘slechts’ 13 miljard euro lichter maakt.

Structureel aanpassen

Die versobering past bij de boodschap die de drie bewindslieden willen uitdragen: ondernemers en werkenden moeten zich er langzamerhand op voorbereiden dat ze het weer zelf moeten rooien. Sommige bedrijfstakken, zoals de uitgaans- en evenementensector, kunnen misschien ook na de zomer niet ‘terug naar normaal’, waarschuwt Koolmees (Sociale Zaken). ‘Deze crisis zet onze manier van leven, werken en ondernemen op zijn kop. Er zullen sectoren zijn die hun verdienmodel structureel moeten aanpassen.’

De drie ministers achten het niet langer realistisch dat de overheidssteun een stijging van het aantal faillissementen en ontslagen kan voorkomen.

Hoekstra (Financiën) wijst op een ontnuchterende statistiek van het CBS: in april verloren 160.000 mensen hun baan. Dat is de grootste daling van het aantal werkenden sinds het statistiekbureau dit in 2003 ging bijhouden. Het aantal aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen steeg vorige maand met 56 procent; ook dat is de grootste toename die het UWV ooit registreerde.

Gevoel weggeëbd

Zulke statistieken kunnen de bewindslieden missen als kiespijn als ze hun noodpakket 2.0 heelhuids door het parlement willen loodsen. De Tweede Kamer stond bijna unaniem op de banken toen het kabinet in maart de huidige steunmaatregelen presenteerde, maar dat ‘samen tegen corona’-gevoel is op het Binnenhof inmiddels wel weggeëbd.

De oppositie gooit als vanouds de kont tegen de krib en is ditmaal niet bereid de kabinetsvoorstellen zonder slag of stoot goed te keuren.

De grootste steen des aanstoots is het schrappen van de ontslagboete in de loonkostenregeling NOW. Ondernemers die een deel van hun loonkosten door de overheid laten betalen mogen tot nu toe geen werknemers ontslaan. Doen ze dat toch, dan krijgen ze een flinke strafkorting op hun loonkostensubsidie. Koolmees heeft besloten die voorwaarde in de verlengde NOW-regeling te schrappen.

Ontslagen toestaan

Nu de crisis langdurig blijkt, ontkomen steeds meer bedrijven er niet aan mensen te ontslaan, zo redeneert hij. Sommige bedrijven die gebruikmaken van de NOW-regeling hebben angst voor de ontslagboete en stellen die onvermijdelijke ontslagen uit. Andere bedrijven doen bewust geen beroep op de NOW, omdat ze al weten dat ze moeten reorganiseren om te overleven. Het kabinet nu: ‘We kunnen maar beter toestaan dat een bedrijf 10 procent van zijn personeel ontslaat, opdat de overige 90 procent van de banen behouden blijft. Anders gaat 100 procent van de werkgelegenheid verloren, want dan gaat het bedrijf failliet door gebrek aan overheidssteun.’

Het grootste deel van de oppositie pruimt dat argument niet en vindt dat Koolmees zijn oren te veel laat hangen naar de werkgeverslobby. Vorige week steunden GroenLinks, PvdA, SP, 50Plus, Denk en de Partij voor de Dieren een PVV-motie tegen het schrappen van de ontslagboete.

De vakbonden vrezen voor een ontslaggolf na 1 juni nu deze voorwaarde uit de verlengde NOW-regeling verdwijnt. Koolmees heeft de vakbeweging er de afgelopen weken van proberen te overtuigen dat het handhaven van de ontslagboete méér banen kost. Maar tijdens de persconferentie bekent hij: ‘Ik ben er niet uitgekomen met de bonden.’ Het kabinet is waarschijnlijk afhankelijk van de SGP en Forum voor Democratie om het nieuwe steunpakket door de Senaat te krijgen.

Flexwerkersregeling

Koolmees moet de Tweede Kamer op nog een ander punt teleurstellen. Hij krijgt het niet voor elkaar een fatsoenlijke steunregeling voor oproep- en uitzendkrachten te ontwerpen, hoewel ook de coalitiefracties daarom hebben gevraagd. De enige mogelijkheid is om alle flexwerkers die na februari zijn ontslagen een vaste uitkering van 600 euro per maand toe te kennen. Koolmees maakt echter duidelijk dat hij niet erg geporteerd is van dat idee en het eigenlijk afraadt.

In een uitvoerige Kamerbrief schrijft de D66-minister dat een inventarisatie heeft uitgewezen dat tweederde van de ontslagen flexwerkers kan terugvallen op de bijstand of de WW. Van de rest is een aanzienlijk deel thuiswonend student en heeft dus geen vaste lasten. Een ander aanzienlijk deel is grootverdiener (meer dan twee keer modaal) en heeft waarschijnlijk voldoende financiële reserves opgebouwd. De groep zonder vangnet beslaat hoogstens een paar procent van alle flexwerkers. Dit zijn voor het overgrote deel arbeidsmigranten die na het verlies van hun werk in Nederland naar hun herkomstland zijn teruggekeerd. Koolmees legt de bal nu bij de Tweede Kamer: die moet volgende week maar beslissen of de Tijdelijke Overbruggingsregeling voor Flexibele Arbeidskrachten (TOFA) er desondanks moet komen.

Eerste noodpakket

Inmiddels hebben er zo’n 114.000 bedrijven met 1,9 miljoen werknemers een beroep gedaan op de loonkostenregeling NOW. Bijna 350.000 zzp’ers en kleine zelfstandigen hebben inkomenssteun aangevraagd. De RVO heeft aan ruim 175.000 ondernemers 4.000 euro uitgekeerd voor de vaste lasten (zoals huur bedrijfspand) en meer dan honderdduizend bedrijven hebben uitstel van belastingen aangevraagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden