Het dilemma van een filmmaker met Wajong-uitkering

In een documentaire toont filmmaker-in-de-Wajong Mari Sanders zijn worsteling met de combi handicap en werk. Hij participeert, zoals de Participatiewet wil, maar dat leidt ook tot kritiek.

Regisseur Mari Sanders Beeld Julius Schrank

Zijn vrienden vinden dat Mari Sanders moet kiezen: gaan voor een bestaan als filmregisseur maar dan ook echt zijn eigen geld verdienen, of 'gewoon' gehandicapte zijn met een in hun ogen comfortabele Wajong-uitkering. Nu gebruikt Mari dat geld van de overheid om z'n hobby te subsidiëren, vinden ze. Waarom hij wel? Meer mensen hebben immers 'kutbaantjes' omdat ze de baan van hun dromen niet kunnen vinden.

In de documentaire 80% Ongeschikt, die zaterdag in première ging op het Nederlands Film Festival in Utrecht, stelt regisseur Mari Sanders zijn eigen morele dilemma aan de kaak. Sanders, van kinds af aan in een rolstoel, heeft volgens de oude regeling recht op een uitkering voor jonggehandicapten. Toch heeft de uitkeringsinstantie UWV hem uitgenodigd voor een gesprek over zijn mogelijkheden om te gaan werken. Volgens de nieuwe Participatiewet moeten arbeidsgehandicapten zo veel mogelijk meedoen. Er zijn al veel banen gecreeerd door bepaalde taken bij medewerkers weg te halen en samen te voegen tot nieuwe banen voor arbeidsgehandicapten, legt een UWV-medewerker in de film uit. 'Sommige mensen worden blij van het mooi inpakken van bonbons.'

Je film is een zoektocht. Je wilt uit de Wajong, maar ook weer niet. Waarom die aarzeling?

'Het is een moreel dilemma. Het maken van films is mijn droombaan. Als de Wajong me daarbij kan helpen, dan moet dat maar. Daar schaam ik me niet meer voor. Want dit is mijn manier om mee te doen, om te participeren.'

Ondertussen maakt je broer harde grappen. Hij betaalt de ijsjes wel, want als jij dat doet betaalt hij indirect toch mee, via de belastingen waaruit de uitkeringen worden betaald.

'Ik zit in een luxe positie, dat snap ik. Een vriend die er ook over begon is acteur, maar werkt in een callcenter om rond te kunnen komen. En hij is niet de enige in de culturele sector. Als filmmaker ben ik nog maar net begonnen, dat besef ik heel goed. Maar voorlopig ben ik op het Nederlands Film Festival de enige filmmaker in een rolstoel. Ik kan met niet voorstellen dat anderen niet van een baan als deze dromen. We streven er toch naar dat iedereen meedoet? Dat doe ik dus. Maar het lijkt er nu vooral op dat je van het ene hokje naar het andere hokje wordt overgeheveld.'

Mari Sanders: 'Dit is mijn manier om mee te doen, om te participeren' Beeld Julius Schrank

Je bedoelt?

'Het mooie van de Participatiewet zou moeten zijn dat ik uit de bak '80 tot 100 procent arbeidsongeschikt' wordt getild. Maar dan wil ik wel terecht komen in de bak 'gehandicapte zoekt werk' en niet in die van 'baantjes voor gehandicapten'. Ik verwijt de UWV-medewerker niets, maar die kan alleen in banen van chocolade-inpakkers denken. Hij heeft geen netwerk in de filmwereld.

'De politiek heeft eerst de Wajong afgeschaft en nu is men op zoek naar banen. Dat is geen gelukkige volgorde.'

In de film verbaas je je erover dat het geld dat je hebt verdiend wordt verrekend met de uitkering. Maar dat is toch niet meer dan terecht?

'Ik heb in 2012 zesduizend euro verdiend en hoorde twee jaar later dat ik daarvan vijfduizend euro moet terugbetalen. Ik heb er bezwaar tegen dat het zo lang moet duren voordat je weet waar je aan toe bent. Ik had een groot deel van het geld uitgegeven aan een computer waarop ik films kan monteren. Als zzp'er moet ik immers ook investeren. Nu word ik maandelijks 200 euro gekort op mijn uitkering tot ik die vijfduizend euro heb terugbetaald. Dat het zzp-schap en de Wajong niet op elkaar aansluiten, stoort me. Wat ook niet kan, is nu geld apart zetten om bijvoorbeeld volgend jaar een film te maken. Ik vind dat raar. Ook omdat dit niet stimuleert om uit de uitkering te komen.'

Première

Mari Sanders (28) kan door een spastische aandoening die hij opliep bij zijn geboorte niet lopen. Hij ging naar de mytylschool, een school voor lichamelijk en meervoudig gehandicapten. Hij wilde filmmaker worden maar kreeg als schooladvies vmbo-t en de suggestie voor een meer realistische toekomst - lees iets administratiefs - te kiezen. Op basis van zijn vmbo-diploma werd hij voor 80 tot 100 procent arbeidsongeschikt verklaard en kreeg vanaf zijn achttiende een Wajong-uitkering, 75 procent van het minimumloon. Hij behoort nog tot de oude Wajongers. De nieuwe Wajong is er alleen nog voor wie helemaal nooit meer kan werken. Wie deels arbeidsongeschikt is, kan bijstand aanvragen. Maar wie bijvoorbeeld nog bij zijn ouders woont, krijgt dan geen uitkering.

Sanders ging na een opleiding mbo sociaal werk door naar het hbo en studeerde in 2012 af in de richting audiovisuele vormgeving.

Films van zijn hand: Rue des Invalides (2012), Sync (2013), Daan Durft (2014) en 80% Ongeschikt, die zaterdag op het NFF in première is gegaan. De film is dinsdag nog in Utrecht te zien en wordt in het voorjaar van 2017 op de televisie uitgezonden.

Heel confronterend is de vraag of je bereid bent iets anders te gaan doen. Dat wil je niet.

'Nee. Ik wilde filmmaker worden. Ik heb er hard geknokt om dat te bereiken. Die droom wil ik niet opgeven. Dat zou gebeuren als ik ander werk zou moeten gaan doen. Alsnog iets administratiefs zeker.'

Je vrienden hebben die keus niet.

'Die komen ook niet terecht in de bak banen voor gehandicapten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.