Het biologische koninkrijk van boer Annette

Wie of wat zette je leven op het juiste spoor? In een serie interviews vraagt de Volkskrant mensen naar hun inspiratiebron. Bioboer Annette Harberink (38) besefte tijdens een milieuprotest: zonde van mijn tijd.

Anette Harberink: 'Als een koe naar het slachthuis gaat, heb ik een rotdag en dat vind ik een terecht gevoel'. Beeld Marijn Scheeres

'Mag ik eerst even iets kwijt?', vraagt Annette Harberink (38) aan de keukentafel in haar boerderij de Keizersrande. 'Jij schrijft voor de Volkskrant, dat is toch van oudsher wel een beetje een PvdA-krant. En dit zit me hoog; dat staatssecretaris Van Dam van Economische Zaken en dus van Landbouw, PvdA, net een wet heeft doorgevoerd waarvan ik nu wakker lig. Hoe leg ik dit uit? Ik moet binnenkort minstens tien koeien naar de slachter brengen omdat er een bemestingsnorm, de zogenaamde derogatie, voor Nederland in Brussel gegarandeerd moet blijven. Een norm waarvan ik geen gebruik wil of mag maken en waar nu toch mijn koeien voor moeten opdraaien. Daar ben ik het niet mee eens.

'Dus het is nu januari en ik weet nu al dat we het komende jaar heel hard moeten werken en dat ik, ongeacht hoe het gaat, toch verlies ga draaien. Qua motivatie is dat heel slecht, voor het eerst in tien jaar heb ik er echt de balen van. Ik ben echt boos.'

'Juist omdat het zo'n práchtig vak is. Het werk is leuk en veelzijdig en zo veelomvattend. Als boer heb je je eigen koninkrijkje waarin je tot op zekere hoogte alles mag bepalen. Je bent landschapsstoffeerder, verzint welk gewas waar komt, dat is te gek. Trekker rijden is ook te gek. Monteur spelen, beetje dierenarts zijn, personeelsmanager zijn en dan heb ik ook nog vee: het mooiste en het moeilijkste wat er is.

'Misschien ben ik wel zo enthousiast omdat ik me erover verwonder. Ik ben geen boerendochter, ik vind het niet vanzelfsprekend dat ik dit mag doen. Vooral met dat vee. Er staan hier zo'n honderd dieren op het erf, grotendeels koeien en jongvee, en die zijn volledig afhankelijk van onze zorg. Ik maak, als mens en als boer, gebruik van hun natuurlijke systeem en reflexen; ik bepaal wanneer ze een kalf krijgen, wanneer ze voer krijgen, wanneer ze naar de slachter gaan. Wat staat daartegenover? Onze koeien hebben het goed, ze hebben meer dan een hectare per koe de ruimte, hun hoorns hoeven er niet af. Maar als een koe naar het slachthuis gaat, heb ik een rotdag en dat vind ik een terecht gevoel. Als die emotionele betrokkenheid er niet meer is, moet ik stoppen.

Van voer tot vlees

Annnette Harberink (38, geboren in Hilversum) runt sinds 2010 het biologische melkveebedrijf Natuurderij Keizersrande, net buiten Deventer. De boerderij is 'grondgebonden', wat wil zeggen dat alles ter plaatse geteeld, gebruikt en geproduceerd wordt: van voer tot melk en vlees. Harberink pacht haar grond van stichting IJssellandschap en doet ook aan natuur- en waterbeheer; op haar land kan de IJssel bij hoog water overlopen. Haar Maasland-Rijn-koeien roodbont, stevig en niet al te groot begrazen de geulen die daarvoor zijn gegraven. Ook staan er enkele permanente kunstwerken op het terrein. Harberink werd opgeleid aan de biologische landbouwopleiding Warmonderhof in Dronten en werkte eerst op diverse boerderijen voor ze zeven jaar geleden voor zichzelf begon. In 2013 won haar bedrijf de Waterinnovatieprijs.

Wereld redden

'Als 16-jarige wilde ik al de wereld redden en dat droeg ik ook uit. Ik vond dat iedereen zelfvoorzienend en veganistisch moest leven, liefst in een kraakpand. Dus de biologisch-dynamische landbouwschool was wel een logische keuze, dan kon ik iets gaan doen om daar een begin mee te maken.

'Voor de kraaktijd was ik te jong, ik zat midden in de tijd van het groene activisme van de jaren negentig in en rond Nijmegen. Er speelden een paar dingen. Ten eerste werd het groene activisme prioriteit nummer één van de AIVD; het was de tijd van het Groenfront (een netwerk van radicale milieuactivisten in Nederland en Vlaanderen, red.) en van de Betuwelijn. Verder waren er grote demonstraties in Engeland en in de Spaanse Pyreneeën, waar een snelweg werd aangelegd. Daar ging je dan in zo'n bus naartoe, actievoeren. En je had de Eurotop in 1997. Weet je nog hoeveel milieuactivisten er toen met een noodverordening werden opgepakt? Dat zou je nu eens moeten doen...

'Maar er liepen ook best wat fanaten rond, zoals in elke beweging, en ik voelde me er niet echt thuis. Het keerpunt voor mij was een protest in 1998 bij Ahaus, net over de Duitse grens bij Enschede. Dat is die plaats waar tegen nucleaire transporten werd gedemonstreerd. We stonden met honderden, nee, duizenden in de weilanden en de bossen rond die spoorlijn en het was gewoon... oorlog. Helikopters overal, duizenden soldaten, speciale eenheden die een kordon langs de spoorlijn vormden en die trein lieten doorrijden. Ons protest was totaal zinloos.

'Ik zie nog voor me dat een demonstrant in een boom klom en dat die Duitse eenheden een charge maakten, om die boom heen, en toen hoorde je hinghinghinghííín... werd die boom gewoon omgezaagd! Terwijl wij teksten stonden te scanderen, van 'Nein, kein...' weet ik wat. We stonden echt voor lul.

'Toen dacht ik: wat zonde van mijn tijd. Nee, dit werkt niet. Het was echt een punt waarop ik wist dat ik moest kiezen. Óf ik ga nu de politiek in, óf ik word bioboer.

'Mijn motivatie bleef: de wereld redden. Of tenminste, de wereld beter achterlaten dan ik haar heb aangetroffen. Je kunt namelijk altijd wat doen. Mijn ouders waren niet van die wereldverbeteraars, maar zo hebben ze me wel opgevoed.

'Na de landbouwschool ben ik gaan werken. Je wordt niet zomaar boer. Al werkend en lerend leer je wat je ligt, wat je past. Zo rond mijn 30ste dacht ik: nu ga ik het zelf doen.

Efficiëntie

'Mijn streven is om op den duur met dit bedrijf een gemeenschap van duizend tot vijftienhonderd mensen te kunnen onderhouden. Vlees, melk, groente, aardappels, maar ook werkgelegenheid en een mooi landschap. Alles wat je op deze grond kunt doen door die optimaal te gebruiken en in evenwicht te houden. Dat is iets anders dan efficiënt. Alleen maar efficiëntie is stom, volledig gedragen door de economie. Een ouderwets bolwerk waarin wordt beweerd dat we elke dag een karbonaadje moeten eten en heel veel melk moeten drinken.

'Het meeste plezier? Dat zijn heel veel momenten, ik houd juist van die afwisseling. Maar de kers op de taart is wel het maaidorsen; op de combine harvester zitten en het graan binnenrijden. Ja, ik ga ervan lachen, zo mooi is het. Het is het meest... oogsterige wat je kunt doen, op precies het juiste moment. Dat graan is er het hele jaar door geweest en dan ga je oogsten. Het is altijd mooi weer. Het is ook het enige moment in het jaar dat iedereen tegen elkaar mag schreeuwen, zo van: 'Waar ben je nou mee bezig, man, hier met die kieper!' Want het moet wel af voordat het gaat regenen. Er zit een soort vrolijke losheid in.

Protest tegen kernafvaltransport

'Ahaus' is een van de voorbeelden van protest en politiegeweld rond het transport van kernafval in Duitsland. Op 21 maart 1998 kwam een trein aan in het Duitse grensplaatsje met zes containers met radioactief afval die voor veertig jaar zouden worden opgeslagen in Ahaus. Er kwamen vierduizend betogers op af, van wie tweehonderd zich aan de rails vastketenden. De Duitse Bundeswehr maakte met overmacht een einde aan de protesten. Naast vijftienduizend agenten werden helikopters met zoeklichten en tanks met waterkanonnen ingezet. In mei 1998 legde toenmalig milieuminister Angela Merkel de transporten tijdelijk stil, omdat langs de route en bij de opslag verhoogde stralingsniveaus waren geconstateerd.

'Je doet veel dingen tegelijk; sturen, kijken, luisteren. Een soort meditatie door je te verbinden met die machine. En dan zit je er ook nog zo hoog op, ziet kwartels en patrijzen voor je uit rennen, je ziet de plekjes waar de reeën hebben gelegen. Dat heeft iets heerlijks. Kom in augustus maar terug.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden