Het beursjaar van Nina en Nasdaq

In het turbulente beursjaar 2000 leidt de nieuwe economie tot nieuwe toppen. Tot de ineenstorting van de Nasdaq en World Online....

Het jaar begint nog zo mooi. De hulptroepen voor de gevreesde millennium bug zijn voor niets opgeroepen en de beurzen maken zich op voor een nieuwjaars-rally. Tenslotte heeft de AEX met dank aan TMT-fondsen (technologie, media en telecom) als KPN, ASML en Philips het jaar afgesloten met alweer een prachtige plus van 25 procent.

Maar op de tweede handelsdag gaat het al mis. Op 'grijze dinsdag' 4 januari krijgen de beurzen een klap. De Amsterdamse beurs verliest 5 procent door een zorgelijke combinatie van internationale vrees voor renteverhoging en een enorm verlies bij softwarebedrijf Baan. Handelaren spreken van 'valse lucht' die de beurzen verlaat; een 'gezond correctietje' dus. Het blijkt de inleiding voor een turbulent beursjaar, waarbij de AEX jaar op jaar nauwelijks beweegt, maar gedurende het jaar als een trampoline tekeer gaat.

Nauwelijks bekomen van de schrik van grijze dinsdag volgt 10 januari een nieuwe schok voor beleggers. Internetprovider America Online (AOL) koopt voor liefst 357 miljard gulden de oude mediareus Time Warner. De grootste overname ooit brengt de hype rond internet en nieuwe economie in een stroomversnelling.

De nieuwe economie gaat de oude kopen, is de verwachting. Ook al hebben de internetbedrijfjes nog nooit een cent winst gemaakt en zijn vooral hun beloftes indrukwekkend, de beleggers zijn niet te houden. De Amerikaanse technobeurs Nasdaq spuit begin maart zelfs over de 5000 punten.

Precies op het hoogtepunt van deze hype, half maart, gaat in Nederland World Online naar de beurs. Het wordt het grootste drama uit de beurshistorie. Het internetbedrijf van Nina Brink wordt met veel bombarie geïntroduceerd op 43 euro. Maar de stukken worden al snel massaal gedumpt als blijkt dat de - inmiddels opgestapte - topvrouw ver voor de introductie een deel van haar aandelen voor slechts 6 euro heeft verkocht 'om de toekomst van haar familie veilig te stellen'. Zelfs El Niña zelf heeft weinig vertrouwen in WOL, is de conclusie. In december komt al het einde van de turbulente beursgeschiedenis van WOL. Het fonds wordt tegen een koers van net 10 euro gekocht door het Italiaanse Tiscali.

De naam WOL leeft echter nog volop voort in diverse procedures, onder meer tegen de begeleidende bank ABN Amro. Die stelt eerst dat begerige beleggers het drama aan zichzelf te wijten hebben, maar erkent later 'imagoschade' opgelopen te hebben door de affaire. De duizenden boze WOL-beleggers hebben hun hoop ook gevestigd op justitie, die half november een inval doet bij WOL vanwege mogelijke handel met voorkennis.

World Online is niet het enige drama van 2000. Ook voormalig beurslieveling Baan komt oneervol aan zijn eind. Het Veluwse softwarebedrijf wordt na een doodsstrijd voor een prikkie overgenomen door het Britse Invensys: 2,85 euro, terwijl Baan ooit 48 euro noteerde. De rol van de mannenbroeders Jan en Paul Baan bij de ondergang roept vragen op en ook hier laten gedupeerde beleggers zich niet zomaar ringeloren. De stichting De Keursteen begint een procedure.

De financiële wereld staat dit jaar sowieso in de belangstelling van de autoriteiten. Naast de inval bij WOL toont de FIOD interesse in de strop bij de Gelderse Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) en worden de banken door Brussel verdacht van kartelafspraken rond valutatransacties. Verder gaan eindelijk de rechtszaken van start in de beursfraudezaak ofwel Clickfonds. Na aanvankelijke missers kan officier van Justitie Henk de Graaff aan het eind van het jaar enkele successen boeken.

Op de internationale beurzen barst eind maart de internet-bubble. In krap een maand keldert de Nasdaq ruim 1500 punten. Niet alleen beleggers krijgen de zenuwen, maar ook bedrijven die dachten leuk te kunnen cashen met een beursgang. Onder meer KPN Mobile, UPC-internetdochter Chello en kredietverstrekker DSB van AZ-voorzitter Dirk Scheringa kondigen groots hun beursgang aan, maar krijgen op het moment suprême de bibbers.

Degenen die wél durven, krijgen het hier en daar flink voor hun kiezen. Newconomy, de verzameling internetbedrijfjes van Maurice de Hond, gaat na een paar keer aarzelen in april naar de beurs voor 10,50 euro. Na de e-krach is er nog geen 4 euro van over. Het biotech-bedrijfje Crucell probeert het voor 18 euro en noteert twee maanden later nog 8 euro. New Skies Satellites en call center-bedrijf SNT houden zich wel kranig.

Dezelfde beleggers die tot het voorjaar staan te dringen voor TMT-fondsen, mijden de nieuwe economie de rest van het jaar als de pest. Ze zoeken hun heil bij de oude vertrouwde economie. Sectoren als de voeding, de financials, pharma en chemie houden zich op de beurs heel behoorlijk. Niet langer geldt wat bedrijven in de verre toekomst mogelijk zouden kúnnen presteren, maar wat ze echt laten zien.

'Het is de terugkeer van de ouderwetse waardering van bedrijven', stelt analist Roel Gooskens van zakenbank HSBC. 'Tot het voorjaar was het kijken naar koers/winstverhoudingen iets voor oude mensen; als je dat nog deed, dan begreep je er niets van. Maar nu is het helemaal terug.'

Door die hernieuwde belangstelling voor de financiële situatie van bedrijven krijgt ook de telecom het zwaar te verduren. KPN stijgt eind 1999 tot grote hoogten door de spectaculaire overname van het Duitse E-Plus, maar moet de ambities dit jaar bekopen. Dat komt vooral door het Europese UMTS-circus. In april wordt de Britse schatkist 85 miljard gulden rijker door het veilen van vergunningen voor de mobiele telefonie van de toekomst. Niet alleen de telecombedrijven schrikken van die aanslag op de portemonnee, maar ook de beleggers.

De Nederlandse UMTS-veiling eindigt in de zomer met een opbrengst van 5,9 miljard gulden en ruzie in een flop; de Tweede Kamer doet er onderzoek naar. Maar de Nederlandse meevaller is voor KPN van korte duur. In Duitsland moet weer diep in de buidel getast worden en bovendien mislukt de fusie met Telefonica door interne Spaanse twisten. KPN heeft 20 miljard euro schuld en is naarstig op zoek naar geld. De beleggers zijn bezorgd: KPN verliest dit jaar 74,5 procent van zijn koers.

Eenzelfde drama speelt zich af bij UPC, dat sterk oplopende verliezen moeiteloos koppelt aan een sterk stijgende beurskoers. Tot het voorjaar dan. Beleggers worden nerveus van het ambitieuze kabelbedrijf. Terwijl UPC bedolven wordt onder klachten van boze klanten, wordt het aandeel gedumpt: min 74 procent. Getronics ziet zijn beurswaarde met 76 procent verdampen. Nadat de grootste automatiseerder van Nederland eind november met een winstwaarschuwing komt, keldert het aandeel in één dag met ruim 40 procent.

Door winstwaarschuwingen van grote bedrijven slaat de traditionele eindejaarsrally om in een santa-crash. De bloedbaden bij KPN en UPC hebben zodoende een grote invloed op de AEX. Want volgens analist Gooskens was het afgezien van de tumultueuze TMT-taferelen eigenlijk een een 'beetje suf' beursjaar. 'Maar als je risico's nam heb je enorm veel geld kunnen verdienen. En verliezen.'

De winnaars van 2000 bevinden zich in de defensieve hoek. Het voedingsconcern Numico eindigt het jaar als beste AEX-fonds met plus 44 procent, op de voet gevolgd door INF. De bank/verzekeraar ING heeft de stijging onder meer te danken aan twee miljardenovernames in de VS. Buhrmann, dat een kantooroorlog ontketent met een vijandig bod op Samas en Ahrend, sluit het jaar zelfs af met 90 procent winst.

Buhrmann krijgt zijn prooi overigens slechts deels door een concurrend bod van de families Brenninkmeijer en Van der Vorm. Het is sowieso het jaar van de mislukte fusies. HBG en Boskalis houden het na drie jaar bakkeleinen voor gezien, KLM komt er niet uit met Alitalia én British Airways en Internatio-Müller en Stork moeten toch alleen verder.

Terwijl de SER werkt aan meer invloed voor werknemers en aandeelhouders, concludeert een internationaal bureau dat de zeggenschap van beleggers in Nederland nog steeds ondermaats is. Maar er zijn grenzen: in december mist Uni-Invest-baas Richard Homburg een bonus van 339 miljoen gulden bij de fusie met VastNed. Zelfs de brave Hollandse beleggers vinden dát te gortig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden