Het beste spoorboekje is een compromis

Nu een reeks grote projecten op het punt van afronden staat, wil NS van de gelegenheid gebruik maken en de perfecte dienstregeling invoeren....

Van onze verslaggever Harry van Gelder

Bijna klaar zijn ze: de hogesnelheidslijn naar Parijs, de Betuwelijn en de Utrechtboog, de rechtstreekse verbinding van Utrecht naar Schiphol. Nog anderhalf jaar en er komt ineens veel extra spoor bij. Een mooie gelegenheid, vindt NS, om de dienstregeling 'eens op te schudden'.

Al meer dan een jaar kijkt het spoorbedrijf samen met onder meer het ministerie van Verkeer en de reizigersorganisatie Rover naar de mogelijkheden. 'We begonnen met een leeg blad', zegt Anne Barneveld van NS Reizigers, samen met Alex Bruijn verantwoordelijk voor het nieuwe 'spoorboekje'.

Tien varianten werden doorgerekend, met bijvoorbeeld het maximale rendement als leidraad, de maximale reizigersgroei, de beste punctualiteit en ook de variant die de minste overlast voor de reizigers gaf.

Keuzen zijn nog niet gemaakt, dat gaat de NS-top doen, samen met spoortoewijzer Prorail. Duidelijk is wel dat voorrang geven aan een enkele factor veel negatieve gevolgen heeft voor andere factoren en dat het invoeren van al te grote wijzigingen ten opzichte van de huidige dienstregeling niet uitvoerbaar is. 'De dienstregeling zoals we die al jaren hanteren, blijkt eigenlijk vrij goed te zijn', zegt Barneveld.

NS vervoert het maximale aantal reizigers als tussen alle 388 stations zes keer per uur non-stoptreinen gaan rijden, aldus Barneveld. Maar helaas voor de reiziger zal deze variant het niet halen. NS moet dan zo veel in materieel en manschappen investeren dat het failliet gaat. Ook zou het spoornet de enorme hoeveelheid treinen niet aankunnen. 'In plaats van de huidige vijfduizend treinritten zou je vijf miljoen ritten per dag moeten maken en die krijg je nooit goed gevuld', aldus Bruijn.

De maximalewinstvariant zit er - helaas voor de NS-top - ook niet in. NS verdient veel geld als beduidend minder treinen rijden. Vooral de spits is duur in het gebruik: door de topdrukte rijdt er tijdens de spits eigenlijk meer materieel met meer personeel dan verder op de dag nodig is. 'Maar ja, als je daar van af wilt, ga je voorbij aan de maatschappelijke betekenis van NS. Dat kan dus niet', zegt Barneveld.

De extreme varianten zullen dus afvallen. De NS'ers onderzochten ook het gebruik van corridors, vrije doortochten, tussen de grote steden. Door steeds dezelfde route heen en weer te rijden, heb je elders op het spoornet minder last van problemen als zich op die drukke spoorlijn calamiteiten voordoen. De corridorvariant is prima voor de punctualiteit. Maar anders dan de onderzoekers verwachtten, zitten er veel nadelen aan. 'We dachten dat het corridorsysteem veel beter zou zijn dan het huidige 'alterneren', maar dat is niet altijd zo. Veel reizigers moeten vaker overstappen, waardoor hun reistijd soms onaanvaardbaar wordt verlengd', aldus Bruijn.

Alterneren betekent dat een trein bijvoorbeeld het ene half uur rechtstreeks van Schiphol naar Enschede rijdt en het andere half uur direct naar Groningen.

Reizigers willen duidelijkheid, zeggen de NS'ers. Bruijn: 'Ze willen graag precies weten op welk tijdstip ze een bepaalde trein moeten nemen, en dat ieder uur op dezelfde minuut.'

Om de helderheid te vergroten wil NS in de toekomst naar een twee-treinensysteem: stoptreinen (sprinters) en intercity's. De huidige sneltreinen vervallen dan.

Daar waar het spoor te vol zit, zal NS proberen de snelheid van de intercity en de stoptrein op elkaar af te stemmen, zodat - vergelijkbaar met het metrosysteem - meer treinen over hetzelfde spoor kunnen. De spoorwegen doen dit vooral door de gemiddelde snelheid van de stoptrein te verhogen. Dan stopt de stoptrein niet meer elke rit op alle tussenliggende stations, maar bijvoorbeeld de ene rit op station A en de volgende rit op station B.

De vrees van treinreizend Nederland dat bij de komst van de hogesnelheidstrein geen gewone treinen meer rijden tussen Amsterdam en Rotterdam, is ongegrond, zeggen de NS'ers. 'Natuurlijk blijft NS de gewone treinen rijden. Mogelijk veranderen enkele routes of komt er meer spoor vrij om vertragingen te kunnen opvangen. Ook kan vrijgekomen spoor worden gebruikt om de groei van het aantal reizigers op te vangen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden