De Kwestie Basisinkomen

Het basisinkomen: you love it, or you hate it

Beeld de Volkskrant

Op het moment dat Finland een experiment begon met een basisinkomen, in januari 2017, was er laaiend enthousiasme. Verslaggevers gingen in drommen naar het land van de duizend meren om de tweeduizend mensen die verzekerd waren van een vast inkomen van 560 euro per maand te interviewen. ‘Ik dacht dat dit een grapje was’, zei een van hen in de Volkskrant. Als een van de geselecteerde gelukkigen mocht hij de rest van zijn verdiensten, evenals subsidies en kinderbijslag, ook gewoon houden.

Inmiddels heeft de Finse regering al weer besloten het experiment stop te zetten in plaats van zoals gehoopt uit te breiden. Daaraan is merkwaardig genoeg weinig aandacht besteed. Alleen de economen en analisten die er nooit wat in zagen, haalden meteen hun gelijk: ‘Basisinkomen is gecrasht’.

Met het basisinkomen is het als met een songfestivallied: you love it, or you hate it. Als het idee weer opborrelt, is er net zo gemakkelijk een groep politici, filosofen en economen te vinden die het in de armen sluit als zaligmakende oplossing voor alle problemen als een groep die het een utopie totaal onuitvoerbaar en onbetaalbaar noemt. Een tussenweg is er niet, hoewel het sociale verzekeringsstelsel dat eigenlijk al is.

Opvallend is dat de Finse regering niet alleen het experiment met het basisinkomen niet verlengt, er wordt ook meteen de hakbijl in het sociale stelsel gezet. De werkloosheidsuitkering gaat omlaag om mensen te dwingen weer aan het werk te gaan. In verschillende sectoren bestaat in Finland net zoals in Nederland een groot tekort aan vaklieden.

Het idee van het basisinkomen viel na de crisis in vruchtbare aarde. Iedereen dacht dat de diepe recessie van toen niet alleen een tijdelijke dip was, maar vreesde een structurele verschuiving. Digitalisering en robotisering zouden tot grote uitstoot van arbeid leiden. De consumptiemaatschappij die de groei decennialang had aangejaagd, liep op zijn einde.

De enige oplossing om te voorkomen dat het grootste deel van de mensheid in armoede vervalt, was een basisinkomen. Rutger Bregman schreef er een bestseller over en het consumentenprogramma Radar voerde een campagne met honderdduizend handtekeningen.

Maar inmiddels daalt de werkloosheid al weer jaren. In veel landen is zelfs sprake van krapte op de arbeidsmarkt. En dan geeft het geen pas om mensen lekker thuis te laten niksen. Iedereen moet de arbeidsmarkt worden opgejaagd, om de woningbehoefte te kunnen vervullen en ouderen in het verpleeghuis zo te verzorgen dat zelfs Hugo Borst daar een el dorado aantreft.

Met het mislukken van het Finse experiment is het idee van het basisinkomen niet meteen dood. Internationaal lopen er nog experimenten. In enkele Nederlandse gemeenten, vooral in Gelderland, zijn er nog lokale durfals die er op micro-schaal mee doorgaan. Maar het idee staat even op een laag pitje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden