'Heffing op vlees? Ik zie het nut niet'

'De overheid staat niet in de keuken mee te kijken', stelt staatssecretaris Van Dam. Vandaag begint in Den Haag de Voedseltop. Zijn boodschap: de overheid maakt milieuonvriendelijke producten niet duurder.

Staatssecretaris Martijn van Dam krijgt een rondleiding op het melkveebedrijf van de familie Klein Hegeman in Bathmen. Beeld anp

De overheid moet mensen niet vertellen wat ze wel en niet mogen eten. Als Nederland toe wil naar een gezond en duurzaam voedingspatroon, dan moet dat gebeuren in samenspraak met bedrijven, burgers en maatschappelijke organisaties. De regering is niet van plan die ontwikkeling af te dwingen door concrete maatregelen te nemen zoals het duurder maken van milieuonvriendelijke producten.

Dat is de boodschap die staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken, PvdA) vandaag meeneemt naar de Voedseltop in Den Haag, waar 150invloedrijke personen uit de voedselwereld bijeenkomen. De overheid voelt niets voor de invoering van een heffing op dierlijke producten (vlees, kaas, zuivel), wat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) deze week voorstelde.

Volgens de staatssecretaris is er een 'momentum' in de voedingswereld. 'Aan de ene kant weten we dat we veel meer voedsel moeten produceren voor een groeiende wereldbevolking en dat we dat niet meer kunnen doen zoals nu omdat de aarde dat niet aankan.

'Aan de andere kant zie je dat de aandacht voor duurzaam voedsel onder westerse consumenten toeneemt. Dat is allang niet meer iets van alleen een voorhoede; dat wordt breed gedeeld. De voedselhype is de hipster voorbij. Het is aan ons om die beweging een zet te geven.'

Nederland heeft torenhoge ambities: binnen vijf tot tien jaar willen we wereldwijd koploper zijn in gezonde en duurzame voeding. Tegelijkertijd verdienen we ons geld vooral met de glastuinbouw en de intensieve veehouderij. Twee sectoren die verre van duurzaam zijn.

'De Nederlandse glastuinbouw loopt voorop in deze ontwikkelingen. Het is de enige sector die het heeft aangedurfd zichzelf doelen te stellen voor de reductie van broeikasgassen. In 2050 wil de glastuinbouw volledig energieneutraal zijn. Daar verdienen we niet alleen geld aan, het levert ook kennis op die we in de toekomst aan het buitenland kunnen verkopen.'

Het RIVM kwam deze week met een rapport waarin wordt gepleit voor een actievere rol van de overheid in de overgang naar duurzaam eten. Bijvoorbeeld door het invoeren van een heffing op dierlijke producten. Vlees is een groot milieuprobleem.

'Van het nut daarvan ben ik niet overtuigd. Of een pakje kipfilet 2,20euro kost of 2,50: maakt dat echt zo veel uit? In grote supermarkten kun je sinds een tijdje alleen nog maar varkensvlees kopen met een1Beter Leven-ster van de Dierenbescherming. Dan kun je zeggen: dat is nog niet genoeg. Maar het is een betekenisvolle stap. En die wordt door de markt gemaakt. Als ik dat had willen afdwingen, had ik het nooit door de Tweede Kamer gekregen.'

Maar de markt komt er niet uit: consumenten gaan voor goedkoop, bedrijven voor de winst. De overheid moet ze uit die impasse halen.

'Ik vind het niet passen bij de rol van de overheid om te zeggen wat mensen moeten eten. Ik zeg ook niet dat er minder vlees gegeten moet worden. Sterker, ik ben bang dat als je dat zou zeggen, mensen eerder het tegenovergestelde doen. We weten dat een aantal dingen gezond voor je zijn: minder vet, minder suiker, minder zout. Het is de taak van de overheid de consument daarover te informeren. Maar uiteindelijk bepalen mensen hun eigen keuzen. De overheid staat niet in de keuken over je schouder mee te kijken.'

Met een heffing op vlees zeg je niet: u mag geen vlees meer eten. Maar alleen: u moet er meer voor betalen, want de milieukosten zijn hoger.

'Ik zie er het nut niet van in. Ik help liever mee alternatieve producten te ontwikkelen die voor consumenten aantrekkelijk zijn. Tien jaar geleden had nog niemand van snoeptomaatjes en snackkomkommers gehoord. Nu zijn die een uitkomst voor ouders als een manier om groente en fruit eten voor kinderen aantrekkelijker te maken.

'Hetzelfde zul je zien met producten van zeewier. Dat staat nog in de kinderschoenen. Maar je kunt nu al voorzien dat daar in de toekomst veel uit zal voortkomen. Dan kun je achterover leunen en zeggen: het stelt toch niks voor. Je kunt ook zeggen: we gaan proberen daarin voorop te lopen. Dat is de route die ik kies. Er zijn veel markten in korte tijd veranderd door spelers die heel klein begonnen.'

Moet het heil komen van snoeptomaatjes?

'Dat zeg ik niet, maar ik ben ervan overtuigd dat mensen andere keuzen maken als die keuzen aantrekkelijk zijn.

'En het zijn de voorlopers die het doen. Onze taak is: hoe kunnen we die zoveel mogelijk ondersteunen zodat we van die koplopers een uithangbord voor Nederland kunnen maken als een land van kwaliteit, duurzaamheid en innovatie.

'Een voorbeeld: de topsector tuinbouw spreekt vandaag de ambitie uit om binnen tien jaar het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen zo veel mogelijk uit te bannen. Als ze dat lukt, is dat een revolutie voor de sector.

'Maar het levert ons ook kennis op waar we internationaal de boer mee op kunnen. Dat is goed voor Nederland. Dat is waar we met de Voedseltop heen willen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden