Heel snel een hypotheek afsluiten? Laat je niet gek maken door 'flitshypotheken'

Als de markt verhit is en elke seconde telt, omdat je als koper van een huis al snel achter het net vist, kan een 'hypertheek' uitkomst bieden. Toch is niet iedereen enthousiast over deze versnelling.

De nieuwbouwwijk Duin in Almere Poort, een wijk waar de huizenprijzen snel stijgen. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De nieuwbouwwijk Duin in Almere Poort, een wijk waar de huizenprijzen snel stijgen.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het is het vagevuur van de huizenkoper. Na een intensieve zoektocht is de droomwoning gevonden, het bod geaccepteerd en de koopovereenkomst getekend. Maar die ene vraag maakt dat het nagelbijten nog niet voorbij is: gaat het lukken, of ketst de grootste aankoop uit je leven alsnog af op de financiering?

Voor alle zenuwachtige aspirant-huiseigenaren is er goed nieuws. Van oudsher concurreren hypotheekverstrekkers vooral op de prijs: rentetarieven, advies- en afsluitkosten. Die staan onder druk door de komst van nieuwe concurrenten uit de hoek van de verzekeraars en pensioenfondsen. De drie grote banken zagen het afgelopen kwartaal hun marktaandeel dalen tot 50 procent. In een poging terug te vechten, ontdekken steeds meer hypotheekverstrekkers een nieuwe factor waarop ze zich kunnen onderscheiden. Snelheid.

Marktleider Rabobank maakt sinds ruim een jaar reclame voor de 'hypotheek in een week'. Florius, de hypotheekdochter van ABN Amro, belooft zelfs binnen 24 uur met een bindende offerte te komen. En ook verschillende nieuwe, online aanbieders werven met flits- en turbohypotheken.

Dat biedt zekerheid voor de huizenkopers, die snel weten waar ze aan toe zijn. Het past ook binnen de huidige, overspannen markt. Woningen wisselen in no time van eigenaar. Wie te lang moet wachten op uitsluitsel van de bank, vist zeker in populaire steden als Utrecht, Groningen en Amsterdam achter het net. En als elke seconde telt, wat is er dan beter dan een 'hypertheek'?

'Grote drie' verliezen terrein

Steeds meer Nederlanders sluiten een hypotheek af bij een verzekeraar. De banken verliezen terrein. Het marktaandeel van de ‘grote drie’ – Rabobank, ABN Amro en ING – is het afgelopen kwartaal teruggelopen naar 50 procent. In 2011 was dat nog bijna 70 procent.

Misleidend

Toch is niet iedereen onverdeeld enthousiast over de tempoversnelling in hypotheekland. 'Snel duidelijkheid krijgen is op zich heel prettig', geeft woordvoerder Manon van Essen van de Vereniging Eigen Huis toe. 'Het probleem is dat zo'n supersnelle hypotheek prachtig klinkt, maar het vaak blijft bij mooie woorden.'

Dat was ook de strekking van een klacht tegen de Rabobank waarover de Reclame Code Commissie zich vorig jaar boog. De belofte van een hypotheek binnen een week zou misleidend zijn, want in de praktijk vaak niet uitvoerbaar. De commissie stelde de klager in het ongelijk. De razendsnelle hypotheek is wel degelijk mogelijk. Op voorwaarde dat de klant, zoals de bank zelf ook aangeeft, alle gegevens foutloos digitaal inlevert.

Ook Florius wijst nadrukkelijk op dat voorbehoud. Het is aan de klant om zijn dossier compleet aan te leveren, van werkgeversverklaring tot koopovereenkomst. Dat blijkt vrij zeldzaam. Mede daardoor ligt er slechts bij grofweg een op de tien gevallen daadwerkelijk binnen een etmaal een bindend hypotheekaanbod, schat directeur Karin Polman in alle eerlijkheid in. 'Bij de overige 90 procent blijkt er toch meer contact nodig. In de praktijk ontbreekt er gewoon heel vaak iets aan het dossier.' Zo'n pas op de plaats is juist ook in het belang van de klant, stelt Polman. Extra risico nemen om de zelfopgelegde deadline te halen is hoe dan ook taboe. 'Zodra wij gekke dingen zien, trekken we aan de bel.'

Kat in de zak

Dat haastige spoed niet altijd goed is, blijkt ook uit cijfers van DAS. De juridisch dienstverlener waarschuwde vorige zomer al dat het aantal conflicten tussen kopers en verkopers fors toeneemt. Reden: tijdgebrek onder woningzoekenden. Aan dat beeld is weinig veranderd, laat woordvoerder Olav Wagenaar weten. Integendeel: 'In 2016 zagen we een stijging van 20 procent van het aantal zaken dat betrekking heeft op verkoop en aankoop van onroerend goed.' Dan gaat het bijvoorbeeld om juridische conflicten over gebreken aan het huis die pas achteraf aan het licht komen.

De Amsterdamse makelaar Gaby Balkema maakt de huizenhaast dagelijks mee. Het baart de auteur van Huis kopen? Zo gedaan! grote zorgen. 'Als je weet dat huizenkopers gemiddeld meer dan 2,5 ton uitgeven, en je moet die knoop binnen 24 uur doorhakken, dan gaat het onherroepelijk mis.'

Een makelaar plaatst een te koop-bord in de voortuin Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een makelaar plaatst een te koop-bord in de voortuinBeeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In alle stress is er steeds minder tijd voor gedegen onderzoek, ziet hij. 'Recent nog was ik betrokken bij de aankoop van een dubbele benedenwoning in de Amsterdamse Watergraafsmeer. Daar bleek de kelder lek te zijn. Gelukkig hadden we dat nog net op tijd ontdekt. Maar als je zo'n woning al gekocht hebt zonder voorbehoud, zoals steeds vaker gebeurt, dan hang je.' Huizenkopers in tijdsnood verdiepen zich volgens hem onvoldoende in de werkelijke waarde van een huis. Die taxatiewaarde is wel leidend voor de hoogte van de hypotheek die een bank verstrekt. Wie ver boven de vraagprijs biedt, en geen goedgevulde spaarpot heeft, loopt dan het risico dat hij achteraf de financiering niet rond krijgt. Dat is geen theorie: deze week werd bekend dat ruim een kwart van de woningen boven de vraagprijs weggaat.

Flitshypotheken zijn niet de oorzaak van al die ellende. Maar ze moedigen de wedloop wel aan, vindt Balkema. 'Wat ik de banken kwalijk neem, is dat ze handig inspelen op de haast die kopers voelen. In plaats van die af te remmen.'

Hypotheek in een seconde

Waar ligt de grens? 'Technisch gezien kan de hypotheekverstrekking nog veel sneller', stelde bestuursvoorzitter Wiebe Draijer van de Rabobank eerder deze maand bij de presentatie van zijn halfjaarcijfers. Hij toonde zich desgevraagd tevreden met de hypotheek in één week. Maar of het nog sneller moet? 'De belofte van een hypotheek in een seconde lijkt mij niet verstandig. Ik hoop heel erg dat de sector niet in zo'n ratrace terechtkomt. Daar is de klant niet bij gediend. Het gaat tenslotte om een van de belangrijkste keuzes in je leven.'

Toezichthouder AFM laat schriftelijk weten dat deze ontwikkelingen haar aandacht hebben. 'Vanzelfsprekend mag snelheid niet ten koste gaan van de kwaliteit van deze processen.' De huizenkoper moet zich in elk geval niet gek laten maken, benadrukt Florius-directeur Karin Polman. 'Wij bieden een voor óns bindende offerte binnen een etmaal. Maar dat geldt niet voor de klant. Niets hoeft je ervan te weerhouden extra onderzoek te doen. Of toch nog even verder te kijken naar een ander huis.'

Volgens makelaar Balkema is meer nodig. De overheid zou kunnen helpen door een extra vertraging op te leggen. Inderdaad: een slow hypotheek. Balkema: 'De wettelijke bedenktijd na het tekenen van een koopovereenkomst is nu drie werkdagen. Waarom geen verplichte onderzoekstermijn van veertien dagen invoeren?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden