Heeft Griekenland geluisterd naar haar schuldeisers?

Het is een mythe dat de Grieken de afgelopen jaren niet hebben hervormd. Maar ze zijn niet door alle hoepels gesprongen die ze van hun schuldeisers kregen voorgehouden. Waaraan is wel en waaraan niet voldaan?

Gemeentepersoneel breekt door een hek in Athene tijdens protesten tegen ontslagen, vorige week. Van de Griekse beroepsbevolking is 23 procent werkloos. Beeld Ayhan Mehmet / Getty

Zet het mes in de pensioenen

Binnenkort kan er weleens een stropdas om deze nek hangen, kondigde Alexis Tsipras afgelopen week lachend aan. Bij zijn aantreden in 2015 beloofde de jonge, linkse premier dat hij het symbool van het verfoeide establishment pas zou omknopen als zijn land schuldverlichting krijgt. Vandaag kan het zover zijn. Althans: dat hoopt de Griekse regering.

Daarbij gaat zij er al van uit dat zij groen licht krijgt van de ministers van Financiën van de Eurogroep op een ander punt: een broodnodige lening van ruim 7 miljard euro. In dat kader stemde het Griekse parlement afgelopen donderdag schoorvoetend in met een reeks bezuinigingsmaatregelen. Daaronder een verlaging van de pensioenen - de zoveelste.

Per 2019 kunnen gepensioneerden hun uitkering met wel eenvijfde zien krimpen. Het ooit riante pensioensysteem is de afgelopen jaren aanzienlijk versoberd. Dat hakt er des te meer in omdat het pensioen, bij afwezigheid van andere sociale uitkeringen, als vangnet functioneert voor complete families. Nu al leeft 15 procent van de Grieken in extreme armoede, volgens onderzoek van de Griekse ngo Dianeosis. Aan de vooravond van de crisis in 2009 was dat 2,2 procent.

Verlaag de lonen en win aan concurrentiekracht

Een tweede extra bezuinigingsmaatregel is de verlaging van de belastingvrije voet met eenderde. Dat treft ook de Grieken die nog een baan hebben - 23 procent van de beroepsbevolking is werkloos. Werknemers hebben de afgelopen jaren vaker ingeleverd. Zo stelt de fameuze Griekse ontslagbescherming weinig meer voor. Het minimumloon werd in 2012 met 22 procent verlaagd en de salarisuitgaven voor ambtenaren liepen in vijf jaar tijd met eenderde terug. Het resultaat is dat de loonkosten flink zijn gedaald. Volgens de modellen van de schuldeisers zou de Griekse export hierdoor moeten stijgen. Dat is niet gebeurd. Griekenland is goedkoper geworden, maar niet concurrerender.

EU hoopt met akkoord over schuldenverlichting punt te zetten achter Griekse crisis

De ministers van Financiën van de eurozone proberen vandaag een akkoord te sluiten over schuldenverlichting voor Athene. De voortekenen zijn gunstig.

Privatiseer een groot deel van het staatsbezit

Nutsbedrijven, spoorwegen, lappen grond: alles mag weg. Maar waar opeenvolgende regeringen maatregelen die de gewone burger hard in de portemonnee raken niet hebben geschuwd, begint op dit punt de Griekse hervormingsmachine te haperen. Pure onwil, oordeelt de trojka van Europese Commissie, ECB en IMF. De Griekse regering brengt daar tegenin dat een uitverkoop tegen bodemprijzen het land niet verder helpt.

Feit is dat het gestelde doel - de privatisering moet eind volgend jaar meer dan 5 miljard euro hebben opgeleverd - onhaalbaar lijkt. Een andere ongemakkelijke waarheid is dat de uitverkoop van Grieks staatsbezit de private sector vooralsnog amper versterkt. Bij een meerderheid van de grote deals was de koper namelijk een buitenlands staatsbedrijf.

Verbeter de belastinginning en de rechtspraak

Helemaal spaak loopt het bij de modernisering van de Griekse overheid. Het land, zo schreef het IMF eerder dit jaar in een rapport, kampt nog altijd met 'aanzienlijke belastingontwijking en een ineffectieve fiscus'. De rechtspraak blijft tergend langzaam en er is niet zoiets als een functionerend kadaster.

Ergens ligt dat voor de hand. Dit soort structurele hervormingen is nu eenmaal ingewikkelder, kostbaarder en tijdrovender dan, bijvoorbeeld, de btw op voedsel verhogen naar 24 procent. Wat Europa daarbij liever niet hoort, maar het IMF wel in zoveel woorden heeft toegegeven: miljardenbezuinigingen gaan lastig samen met de investeringen die nodig zijn om de Griekse instituties klaar te maken voor de 21ste eeuw.

Breek de macht van de oligarchie

Anders dan vaak gedacht, constateerde de Oeso vorig jaar in een rapport, heeft Griekenland veel hervormingen doorgevoerd. 'Maar de vooruitgang is minder als het erom gaat de macht van de oligarchie terug te dringen, de regeldruk en de zwakke plekken in de bureaucratie.' Dit jaar deed de organisatie opnieuw een lange reeks aanbevelingen om de Griekse economie concurrerender te maken. Te veel sectoren, van apothekers tot bouwbedrijven, blijven beschermd tegen nieuwkomers. De gevestigde belangen kunnen zich nog te veilig wanen.

Het zijn juist dit soort hervormingen waar de gewone Griek, murw gebeukt door een economie die met een kwart gekrompen is, wél wat aan kan hebben. Toch is het de vraag of Griekenland ooit nog door deze hoepel zal springen. De linkse regering-Tsipras heeft door haar bezuinigingen alle krediet bij de kiezer verspeeld. De oppositionele Nea Dimokratia loopt zich al warm om het roer over te nemen. Inderdaad: dat is de partij van de oude, vertrouwde oligarchie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden