Analyse

Heeft De Unie nog wel bestaansrecht?

Staken is het belangrijkste wapen van vakbonden. Maar niet van kleine zelfstandigen en flexwerkers, de groepen waar De Unie zich in de eerste plaats voor wil inspannen.

Een lid van De Unie tijdens een actiebijeenkomst in Rotterdam in september 2013. Toen staakte de achterban van De Unie nog wel.Beeld anp

Een dag nadat vakbond De Unie vriend en vijand heeft verrast met de bekendmaking dat de bond niet meer gaat staken omdat 'een krijgszuchtige mars op het Malieveld niets oplevert', laat het CNV weten dat de fusiebesprekingen met de kleinste onafhankelijke vakbond zijn afgeblazen. Heeft De Unie van Onafhankelijke Vakcentrales, zoals de naam voluit luidt, recht van bestaan zonder steun van een grote broer als het CNV?

Er moest een nieuwe vakbeweging komen die aansluit bij de veranderde arbeidsmarkt, lieten De Unie, ruim vijftigduizend leden, en het CNV, 300 duizend leden, ruim een jaar geleden weten. Met name De Unie wil beter opkomen voor de belangen van flexwerkers en zelfstandigen, zei voorzitter Reinier Castelein toen.

Kort daarna werd zijn CNV-collega Jaap Smit commissaris van de koning in Zuid-Holland en lijkt de inzet van de besprekingen veranderd. De beoogde federatie van samenwerkende vakbonden stevende af op een nieuwe bond, te smeden uit de CNV Dienstenbond (33 duizend leden bij banken, in de handel en dienstensector), CNV Vakmensen (125 duizend leden bouw en industrie) en De Unie, zestien kleine vakverenigingen bij bedrijven als de HEMA en Tata Steel.

Stap te ver

Hoewel De Unie de kaken op elkaar houdt, leert een rondvraag dat een dergelijke fusie een stap te ver is voor een vakbond die zijn eigen smoel wil houden en zich steeds meer richt op zzp'ers.

Met het Netwerk Zelfstandig Werkenden wil De Unie in toenemende mate de ondernemende professional aan zich binden. De werknemer van nu zit niet tot zijn pensioen bij die ene werkgever, maar moet zich voorbereiden op een hybride carrière: loondienst, uitzendkracht of kleine zelfstandige, al dan niet in combinatie, signaleert De Unie.

Dat plaatst de mededeling af te zien van het stakingsrecht 'omdat het toch niets oplevert' in een ander licht. Wie hybride werkt, zit vaak in een onzekere positie. Kleine zelfstandigen hebben al helemaal niets te staken, flexwerkers bedenken zich twee keer uit angst dat ze hun baan kwijtraken.

Maar De Unie heeft ook nog traditionele werknemers als lid en vergeet haar eigen successen, zegt historicus Sjaak van der Velden, die veel over stakingen publiceert. 'Bij Tata Steel is afgelopen voorjaar een mooie cao afgesloten nadat de vakbonden, ook De Unie, met stakingen hadden gedreigd: een loonsverhoging van 2,5 procent en meer geld voor de onderste loonschalen. Stakingen richten Nederland echt niet ten gronde.'

Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De UnieBeeld anp

Stakingsrecht

Maar het opgeven van het stakingsrecht, het belangrijkste vakbondswapen, door De Unie heeft ook te maken met een bredere heroriëntatie van de vakbeweging. De bonden hebben al jaren te maken met teruglopende ledentallen en slagen er met moeite in jongeren aan te spreken. De FNV is de interne strijd na de verhoging van de pensioenleeftijd nauwelijks te boven. En het CNV raakte de ontevreden politiebond ACP kwijt.

Ondertussen spreken de werkgevers dreigende taal. Desnoods sluiten we cao's zonder de bonden, zei werkgeversvoorman Hans de Boer. FNV-voorzitter Ton Heerts reageerde daarop door de sfeer rond de cao's te typeren als 'een loopgravenoorlog'. Dat hoort allemaal bij het spel in de polder. Er worden harde woorden gewisseld, maar er wordt vooral onderhandeld. En: zonder bonden kunnen werkgevers geen cao's sluiten.

Castelein vindt dat zijn achterban (midden en hoger personeel) een betere stem in de polder verdient en dat werkgevers een constructieve gesprekspartner nodig hebben. 'We moeten er met de kracht van het argument uitkomen.'

Maar het lijkt er ook op alsof de kleinste onafhankelijke vakbond zich bang laat maken. 'Juist nu alle werkgeversorganisaties aankondigen de vakbond dan maar buiten de deur te houden is het tijd om onze verantwoordelijkheid te nemen en aan tafel te blijven zitten', stelt De Unie in een persbericht. Het is afwachten of De Unie zonder grote broer en zonder 'krijgszuchtige mars' resultaten binnenhaalt. En nieuwe leden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden