Heeft de jeugd straks ook een appeltje voor de dorst?

Terwijl de pensioenfondsen zich schrap zetten tegen de lage-rentestorm, werken ze met sociale partners, experts en Sociale Zaken aan een nieuw stelsel.

In het huidige pensioenstelsel worden risico's gedeeld door verschillende generaties. Beeld Martijn Beekman
In het huidige pensioenstelsel worden risico's gedeeld door verschillende generaties.Beeld Martijn Beekman

Waarom moet het pensioenstelsel überhaupt op de schop?

Omdat iedereen het erover eens is dat het huidige pensioensysteem onhoudbaar is geworden. De pensioenfondsen hielden werknemers decennialang een lekkere worst voor: een waardevast pensioen van 70 procent van het laatstverdiende loon dat ook nog jaarlijks zou worden verhoogd. Een keiharde garantie is dat nooit geweest. Maar ruwweg tot de eeuwwisseling konden de fondsen de worst altijd leveren, doordat zowel de rente, de demografie als de beurzen mee-zaten. Omdat de rooskleurige beloften steeds werden waargemaakt, zijn de mensen die als een recht gaan beschouwen, wat ze nooit waren.

Wat ging er mis?

Na 2000 stapelden de tegenvallers zich zo op dat de pensioenen flink moesten worden versoberd. Desondanks staan de fondsen nu wéér onder water en is iedereen ontevreden. Gepensioneerden zijn boos omdat hun pensioenuitkering al jaren bevroren is. Werkenden zien hun pensioenvooruitzichten almaar verslechteren, terwijl ze meer premie betalen en veel langer moeten doorwerken dan de generatie voor hen. Het huidige stelsel is gebaseerd op de illusie van een gegarandeerd pensioen, dat in de praktijk allang niet meer bestaat. Het nieuwe systeem moet realistischer worden en meer zekerheid bieden.

Meer zekerheid? Garanties zijn toch onhoudbaar gebleken?

Die nieuwe zekerheid bestaat ook niet uit garanties, maar uit het individualiseren van het opgebouwde pensioen. Op dit moment vloeit de pensioenpremie die de werkenden betalen in één gemeenschappelijke pensioenpot. De pensioenrechten die zij opbouwen, bestaan uit een individuele claim op de collectieve pot. Die claim kunnen ze pas te gelde maken op de pensioendatum. Het probleem is dat die claim te vergelijken is met die van een schuldeiser op een failliete boedel: als het pensioenfonds op die pensioendatum te weinig geld in kas heeft om de volledige claim te honoreren, heeft de kersverse gepensioneerde het nakijken. Om alle tegenvallers van de laatste jaren te 'repareren' hebben veel fondsen een soort piramidespel gespeeld. Ze hebben een deel van de ingelegde premie direct uitgekeerd aan de huidige gepensioneerden. De daardoor gevallen gaten in de pensioenkas moeten de werkenden repareren door langer door te werken en relatief meer premie te betalen voor een lager pensioen. Dit ondergraaft het draagvlak voor het stelsel, want werkenden ervaren dit als oneerlijk.

Dus hoe moet het nieuwe systeem er dan uitzien?

Volgens de voorstellen die nu op tafel liggen bij de Sociaal Economische Raad krijgen alle pensioendeelnemers voortaan een individuele pensioenpot die ook echt van hen is. Het geld dat zij inleggen, kan dan niet meer gebruikt worden om de pensioenen van de generaties vóór hen te betalen. Althans: dat is één van de varianten waarover wordt gesproken. De fondsen en vakbonden willen iets minder ver gaan en ijveren ervoor dat ook in het nieuwe stelsel een deel van de inleg in een collectieve pensioenpot stroomt. Ze hechten erg aan de risicodeling tussen generaties die ook het huidige stelsel kenmerkt. Maar ook zij vinden het nu beter dat het grootste deel van de premie-inleg voortaan op naam komt te staan van degene die de premie heeft betaald. Werkenden weten dan zeker dat zij op hun pensioendatum het geld krijgen dat zij zelf hebben ingelegd, plus het beleggingsrendement op die inleg. Het grote voordeel is dat de pensioendeelnemer de groei van zijn pensioenvermogen continu kan volgen en dus veel beter kan inschatten welke kant het op gaat, dus of hij nog moet bijsparen of niet. Wel worden al die individuele pensioenvermogens dan nog steeds collectief belegd. Deelnemers delen zo het langlevenrisico en het beleggingsrisico. Zo hoeft iemand die 100 jaar wordt er nooit bang voor te zijn dat zijn pensioen op 90-jarige leeftijd al ophoudt omdat zijn individuele potje dan leeg is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden