Column Peter de Waard

Heeft de elite nog wel oog voor de boeren en bouwvakkers?

Christopher Wren, de fameuze Britse architect, vroeg­ ­tijdens de herbouw van de St Paul’s Cathedral na de Grote Brand in Londen van 1666 aan drie arbeiders wat ze precies aan het doen waren. De eerste zei: ‘Ik bewerk deze steen.’ De tweede zei: ‘Ik verdien 3 shilling en een sixpence per dag zodat ik mijn gezin te eten kan geven.’ De derde antwoordde: ‘Ik ben samen met anderen bezig de mooiste kathedraal van Londen te bouwen.’

Werk is iets meer dan het doden van tijd en het verwerven van een ­inkomen. Het moet mensen ook ­status en respect geven en het idee een zinvolle bijdrage aan de maatschappij te leveren. Maar de economische waarde van werk vermindert. Zoals Thomas Piketty in zijn ­alweer vergeten boek Kapitaal van de XXI eeuw constateerde (Marx’ Het Kapitaal bleef 120 jaar actueel, ­Piketty’s 120 dagen) is het veel ­gemakkelijker met rentenieren op het kapitaal inkomen en respect te vergaren dan met werk.

De sociale en financiële waardering voor het overgrote deel van het werk vermindert. En dat leidt tot toenemende onlustgevoelens bij de massa die zich achter populisten schaart of steeds vaker woedend de straat opgaat. Na de gele hesjes zoeken ook boeren en bouwvakkers de confrontatie. Zij voelen zich ondergewaardeerd en onderbetaald.

De liberale elites in de VS en ­Europa – de anywheres (de mensen die zich overal thuis voelen en zich aan de mondialisering aanpassen) – negeren de werkwaarden van de ­somewheres (de sociaal-conservatieve massa die op de eigen omgeving zijn aangewezen en zich door de mondialisering bedreigd voelen).

Als bepaald werk niet meer wordt gerespecteerd en slecht wordt betaald – wijkverpleging, zorg in de verpleeghuizen, jeugdzorg, politiewerk, onderwijs en de bouw – willen steeds minder mensen het doen, waardoor er tekorten ontstaan. Hoe meer er geklaagd wordt over de kwaliteit van verpleeghuiszorg, onderwijs en politie – en dat doet bij uitstek de elite – hoe minder mensen zin hebben hiervoor te kiezen.

‘Maak de bouw sexy’, kopte ­Elsevier Weekblad onlangs op de ­omslag met een foto van een gespierde bouwvakker met helm. ­Helaas vinden jongeren banen als een soapster, topvoetballer, ­chirurg of hoogleraar niet alleen ­financieel aantrekkelijker maar waarschijnlijk ook respectvoller en sexier.

De Tilburgse hoogleraar Jac van der Klink riep in zijn oratie begin deze maand de politiek op meer te doen aan de persoonlijke en sociale waarden van werk. Hij had daarvoor een model ontwikkeld – het ­Capability Work Model – met zeven voorwaarden waaraan werk moet voldoen. Behalve een goed inkomen en sociale contacten, moet een baan ook het idee geven een bijdrage te leveren aan iets waardevols.

Maar veel werknemers binnen de politie, de jeugdzorg, het onderwijs en de bouw hebben het idee niet de mooiste kathedraal te bouwen, maar doden hun tijd of houden zelfs een failliet systeem overeind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden