ColumnPeter de Waard

Heeft Chinees staatskapitalisme Nederland veroverd?

Er moeten nogal wat bedrijven in Nederland zijn voor wie corona dit jaar de redding is geweest. Dat blijkt al maanden uit de extreem lage faillissementscijfers. In augustus werd zelfs het laagste faillissementscijfer in 21 jaar geregistreerd, hetgeen in crisistijd een even bizar verschijnsel is als een dalend gasverbruik bij extreme koude.

Bedrijven in problemen worden kunstmatig overeind gehouden, omdat ze mogen aankloppen bij de staatsruif. Die bepaalt de voorwaarden voor een douceurtje. Het proces van de zogenoemde creatieve destructie – de vooruitgang waarbij nieuwe bedrijven oude bedrijven vervangen – is stilgelegd. Het komt niet alleen door corona, het is het resultaat van een proces dat al sinds de kredietcrisis gaande is. De terugtrekkende overheid heeft plaatsgemaakt voor de oprukkende overheid, hoewel het wordt versluierd door de vergroting van de inkomens- en vermogensverschillen.

De econoom Arnoud Boot noemde het onlangs op de economensite Me Judice het zonnebloemkapitalisme, waarbij bedrijven zich als zonnebloemen richten op de overheid en de centrale banken. ‘De druk op de politiek om de oude economie koste wat kost te steunen is groot, maar dat benadeelt nieuwe bedrijfjes die niet aan tafel zitten (en niet kunnen lobbyen), en voorkomt dat bedrijven tijdig herstructureren.’

Zo ontstaan allerlei zombiebedrijven. In een mondiale economie waar het marktmechanisme optimaal zou werken, had Air France-KLM allang niet meer bestaan. Veel winkelbedrijven zouden ter ziele zijn gegaan. Nu mogen ze blijven bestaan vanwege strategische redenen – ‘Nederland distributieland’ – of binnenstadspolitieke redenen – het voorkomen van leegstand in winkelstraten – of de pandemie.

Het rentebeleid van centrale banken faciliteert al jaren een schuldopeenstapeling waardoor bedrijven het veel langer kunnen uitzingen dan hun houdbaarheidsdatum rechtvaardigt. Al voordat corona uitbrak, waren de bedrijfsschulden tot recordniveau opgelopen.

Zelfs de oprichting van het Wopke-Wiebes-fonds, waarbij de overheid 20 miljard euro voor innovatie beschikbaar stelt, noemde Boot een voorbeeld van verstorende overheidssteun omdat er voldoende privaat geld beschikbaar is.

Het uitschakelen van het marktmechanisme bevoordeelt bestaande bedrijven ten opzichte van nieuwkomers. Zij kunnen door de lage rente opkomende concurrenten opkopen, zoals Heineken deze week deed met het Texelse Skuumkoppe, en op de overheid terugvallen met rulings of belastinguitstel.

Het door Boot genoemde zonnebloemkapitalisme is eigenlijk een soort variant van het Chinese staatskapitalisme, waarbij niet de markt maar de overheid bepaalt welke bedrijven wel en niet mogen blijven bestaan en welke bedrijven het speerpunt zijn van de toekomstige economie.

En dat zijn KLM en Schiphol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden