ColumnPeter de Waard

Heeft China de planeconomie de nek omgedraaid?

Het Chinese Volkscongres van drieduizend klappende communisten heeft ten minste één historisch feit opgeleverd. De planeconomie werd afgeschaft, een van de laatste communistische verworvenheden in het land waar de economie inmiddels even genadeloos is voor de achterblijvers als die in de VS van Donald Trump.

Misschien heeft Noord-Korea – een land waar je de bevolking enerzijds een regimeverandering gunt en waarvan je anderzijds hoopt dat het als levend museum van een mislukte ideologie blijft voortbestaan – er nog een, omdat daar in de media corona nog kan worden verzwegen. Noord-Korea heeft echter slechts een geschat bbp van ­18 miljard dollar, waarmee het tussen Afghanistan en Botswana bengelt.

Maar de tweede economie in de wereld doet er niet meer aan. Er hoeven geen statistieken meer te worden gemanipuleerd om een groeidoel van 6,5 procent van het bbp te halen. In de achtbaan van de coronatijd is de planeconomie een zinloze exercitie. De centraal geleide economie kan uit de leerboeken worden geschrapt.

In principe heeft die ook nooit echt gewerkt. Het uitschakelen van vraag en aanbod betekent dat de staat de consumptie moet reguleren, maar die beschikt nooit over optimale informatie over wat de mensen nu echt willen. In de oude Sovjet-Unie verkocht warenhuis Goem daarom alleen bruine sokken. Waarschijnlijk omdat Leonid Brezjnev die droeg.

Stalin was de eerste die in 1928 met een vijfjarenplan kwam. Hierin werd het accent gelegd op de groei van de zware industrie, werd de collectivisatie van de landbouw doorgevoerd en werden de zelfstandige boerenbedrijven vernietigd en hun eigenaren naar de goelags in Siberië gezonden. Daar konden ze bij 40 graden onder nul de partijbonzen tegenkomen die de doelstellingen niet hadden gehaald.

In totaal zou de Sovjet-Unie twaalf vijfjarenplannen kennen totdat het systeem in 1991 instortte. China is inmiddels met zijn dertiende bezig sinds voorzitter Mao er in 1953 mee begon. Maar het nieuwe vijfjarenplan met 6,5 procent groei per jaar– inclusief een reeks van milieumaatregelen en het streven naar digitale suprematie – zal spaak lopen. Zelfs de meest creatieve geest van het Chinese bureau voor de statistiek zal in deze megacrisis geen sommetjes naar hun zijn hand kunnen zetten.

In principe had China al deels de dwaalweg van de planeconomie verlaten. De Chinezen zijn inmiddels net als de westerlingen opgezadeld met het grote goed van de keuzestress. Alleen in naam hielden de opvolgers van de grote roerganger de planeconomie nog in stand. Een vijfjarenplan betekende tenslotte dat de afgevaardigden zich niet te vaak met de zaken bemoeiden. Maar zaterdag zei Xi Jinping zich nu neer te leggen bij de ‘beslissende rol van de markten’.

De enige erfenis van het communisme die nog resteert, is de dictatuur.

Reageren? P.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden