Havenarbeiders zijn 2 miljard kwijt

Deze week stonden havenarbeiders op de stoep bij Aegon. Ze voelen zich bestolen en eisen hun pensioengeld terug...

AMSTERDAM/DEN HAAG De oprichting van een van de grootste goede doelen van Nederland wordt overschaduwd door een hardnekkig conflict over de herkomst van het startkapitaal. De Rotterdamse stichting Optas heeft sinds enkele maanden 1,3 miljard euro in kas en wil die uitgeven aan de goede zaak.

Maar volgens FNV Bondgenoten en de havenwerkgevers is het geld allerminst bedoeld voor goede doelen. De 1,3 miljard euro pensioengeld komt toe aan de havenarbeiders die het voor hun oude dag opzij hebben gezet.

De stichting Optas hield het geld over aan de verkoop van de gelijknamige pensioenverzekeraar aan Aegon. De stichting onder voorzitterschap van voormalig Elseviervoorzitter Pierre Vinken is zich van geen kwaad bewust. De Amsterdamse en Rotterdamse havenarbeiders en werkgevers hebben volgens de stichting helemaal niets te zeggen over het geld.

Het geschil komt niet uit de lucht vallen. Sinds 2000 liggen de werkgevers en de werknemers in de clinch met de verzekeraar Optas over een bedrag 768 miljoen euro. Dat geld – beklemd vermogen in pensioenjargon – werd bijeengespaard door de havenarbeiders en werd tot op de dag van vandaag niet aan hen uitgekeerd.

Dat bedrag kan worden opgeteld bij de 1,3 miljard die de stichting Optas overhield aan de verkoop van de verzekeraar. Als de bonden en de werkgevers gelijk hebben, is meer dan 2 miljard euro verdwenen uit de matig gevulde pensioenkas van de havenarbeiders.

Die hebben wel om minder actie gevoerd. Afgelopen week doopten zij het Aegonplein in Den Haag – de entree naar het hoofdkantoor van de Haagse verzekeraar – om tot het ‘Beklemd Vermogenplein’. Op het plein voerden FNV Bondgenoten, de havenarbeiders en de werkgevers actie om het pensioengeld los te peuteren bij Aegon en Optas.

Ook de politiek heeft zich op de zaak gestort. Het Tweede Kamerlid Pieter Omzigt (CDA) voelde donderdag minister Donner van Sociale Zaken aan de tand over de gang van zaken bij Optas. Donner noemde de situatie ‘vreemd, onbevredigend en zorgwekkend’ en zegde een onderzoek toe.

De stichting Optas stelt dat de boze havenwerkers het slachtoffer zijn van hun eigen vakbondsvoormannen. Die zouden ten onrechte de indruk wekken dat de werknemers de gelden kunnen opeisen.

‘Het kan niet zo zijn dat Aegon en Optas ons pensioengeld zo lang onder zich houden totdat alle arbeiders zijn overleden en zij het zelf mogen houden’, zegt Niek Stam van FNV Bondgenoten over het beklemd vermogen.

Dat bedrag moet worden aangewend voor de havenpensioenen. Helaas voor de bonden is in de moeizame onderhandelingen die al meer dan tien jaar lopen nooit vastgelegd wanneer het bedrag moet worden uitgekeerd.

Johan Tiggelman, chef personeel bij een grote Rotterdamse werkgever, is ook te vinden op het Beklemd Vermogenplein. ‘Het is droevig dat het op deze manier moet, maar het is een noodmiddel na zeven jaar. We zijn naïef geweest, te goed van vertrouwen over onze toenmalige pensioenbeheerder.’

Dat vertrouwen was nog ruimschoots aanwezig toen het bedrijfstakpensioenfonds van de havenwerkers tien jaar geleden werd verzelfstandigd. De werkgevers en de bonden wilden indertijd van het pensioenfonds af om te voorkomen dat de gelden voor oneigenlijke doeleinden werden gebruikt. Lees: mooie sociale plannen om overtollige havenarbeiders te laten afvloeien.

De intentie van de werkgevers en de werknemers was glashelder. Bij de verzelfstandiging nam een onafhankelijke stichting het roer over van het oude bestuur waarin de bonden en de havenbedrijven zitting hadden. De stichting werd de enig aandeelhouder van Optas, en beloofde de vermogensgroei en de eventuele winsten aan te wenden voor verbetering van de pensioenen of de verlaging van de premies, zo staat beschreven in een notitie van de notaris die de omzetting destijds begeleidde.

Volgens advocaat Bart Gerretsen van NautaDutilh, die al zeven jaar is betrokken bij de zaak, is dit de kern van de zaak. ‘Bestuurders van de stichting Optas handelen in strijd met deze intentie. Dat is een onrechtmatige daad. Het is net of de nieuwe bemanning van een vliegtuig de koers ongevraagd wijzigt’, zegt Gerretsen.

Tot verbazing van de deelnemers, de gepensioneerden, de werkgevers en de bonden stokte de dialoog met Optas zodra de verzelfstandiging in 1997 een feit was. De directeur had geen behoefte meer aan inmenging door de bonden of de werkgevers en trok zijn eigen plan.

‘Zogenaamd nette mensen zijn gaan spelevaren met het pensioengeld van zestigduizend stuwadoors, laders en lossers,’ briest vakbondsman Niek Stam. ‘Er zijn oudere arbeiders die 200 euro per maand pensioen krijgen. Dat bedrag is niet of nauwelijks geïndexeerd terwijl Optas daar meer dan genoeg reserves voor heeft.’

De Optas-bestuurders hebben getracht het beklemd vermogen los te weken van de pensioenverzekeraar. Een paar jaar geleden floot de rechter hen terug.

Het beklemd vermogen is nu doorverkocht aan Aegon, die vanaf nu de pensioenen van zestigduizend havenwerkers en hun familieleden verzorgt.

Aegon versterkte met deze overname zijn positie op de markt voor collectieve pensioenen. De prijs die de verzekeraar neerlegt is lager dan die lijkt. Aegon betaalt 1,3 miljard euro aan de stichting Optas, maar verdient een bedrag van 1,2 miljard direct terug door de reserves van Optas over te hevelen naar de eigen boeken. Per saldo is Aegon 100 miljoen euro kwijt.

Los van de acties van afgelopen week willen de bonden en de werkgevers zo snel mogelijk een getuigenverhoor van de bestuurders. Zij willen aantonen dat de verkoop van Optas onbehoorlijk, stiekem en derhalve niet rechtmatig waren.

Laster, zegt Optas. De omvorming van het pensioenfonds in een verzekeraar, de veranderingen van de statuten van de stichtingen waarin geregeld is dat het pensioengeld van de havenarbeiders netjes werd beheerd, de verkoop aan Aegon: elke stap voldoet aan de wet en de eigen statuten.

Al met al is er, aldus Ton Planken, de pr-man van stichting Optas, niets aan de hand. De bestuursleden van de stichting voelen zich door de vakbondstaal in hun goede eer aangetast. Op 31 augustus deden zij aangifte wegens ‘smaad en bedreiging’.

De stichting Optas wil de 1,3 milard euro besteden aan ‘projecten van maatschappelijk belang met een culturele, ideële of sociale strekking.’

De geschiedenis wordt daarbij niet vergeten: de stichting legt vast ‘mede acht te slaan op haar historische verbondenheid met Amsterdam en Rotterdam’; de twee havens waar het gros van de arbeiders werkt(en).

Met een vrij te besteden vermogen van 1,3 miljard euro is de stichting Optas, gemeten naar vermogen, vanuit het niets een van de grootste goede doelen van Nederland geworden. Het staat tussen het VSB-fonds (2,2 miljard euro) en de Van Leer Foundation (650 miljoen euro). Met dank aan de havenarbeiders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden