POSTUUM

Harrie Langman was een politieke en industriële duizendpoot

Krap twee jaar is Harrie Langman als VVD-minister van Economische Zaken begin jaren zeventig op het publieke toneel actief geweest. Te kort om in het collectieve geheugen gegrift te staan. Daarna verdween hij weer in de coulissen maar was als topbankier bij ABN, commissariatenverzamelaar en adviseur achter de schermen tomeloos invloedrijk. Op 1 augustus is Langman gestorven, 85 jaar oud.

20 maart 1984: oud-minister Langman getuigt inzake R.S.V. Beeld anp

Langman werd welhaast tegenstribbelend minister in het kabinet Biesheuvel, 6 juli 1971 tot 11 mei 1973. Bij de verkiezingen had hij, hoewel liberaal, naar eigen zeggen toch op Biesheuvel gestemd, de lijsttrekker van de gereformeerde ARP, een voorganger van het CDA. Langman was zelf van huis uit gereformeerd. Bij de kabinetsformatie praatte VVD-leider Molly Geertsema tot drie keer toe op Langman in voor hij minister wilde worden.

Een partijtijger was Langman niet. Hij werd pas vlak voordat hij minister werd lid van de VVD. Over zijn kennismaking met de VVD-fractie gaat de anekdote dat hij VVD-coryfee Henk Vonhoff, met indertijd een woeste bos rossig haar, wel herkende als partijgenoot maar aanzag voor Hans Wiegel. 'Goedemorgen meneer Wiegel, kunt u mij ook zeggen waar ik moet zijn?' Het kunnen natuurlijk ook de zenuwen geweest zijn.

Biesheuvel en Langman kenden elkaar al wel van een adviescommissie over scheepsbouwconcern Verolme. Langman werkte in die jaren bij scheepswerf De Schelde in Vlissingen en was hoogleraar bedrijfskunde in Rotterdam. De basis voor deze carrière had Langman gelegd door als 16-jarige het gymnasium af te maken, drie jaar later als 19-jarige cum laude af te studeren in Nederlands recht en ook af te studeren in economie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Door zijn werk bij De Schelde had Langman in den Haag de eerste jaren de bijnaam 'de scheepsbouwer'.

Politiek

Als minister zette Langman conform de tijdgeest vol in op kernenergie. Ook kreeg de spreiding van rijksdiensten vorm. Zo verhuisde het Centeraal Bureau voor de Statistiek deels naar Limburg.

Na zijn Haagse werk stapte Langman over naar de top van ABN. KVP-minister van Financiën uit het kabinet Biesheuvel, Roelof Nelissen, stapte over naar de Amro Bank. In de nadagen van hun werkzame leven kruisten de carrières van Langman en Nelissen opnieuw toen ABN en Amro fuseerden. Nelissen was toen Amro-topman, Langman rechterhand van ABN-topman Hazelhoff.

De verwevenheid tussen de grote banken en 'Den Haag' was in die jaren nog groot. De cultuur bij de banken was toen nog bedaagd en patriarchaal. ABN Amro-chroniquer Jeroen Smit stelt dat bankiers toen nog trots waren op hun 'nutsfunctie'. 'Deep down wisten ze: een goede bankier is een halve ambtenaar.' De eerste ABN Amro-topman Rob Hazelhoff hanteerde het adagium 'als je rijk wilt worden, moet je maar in het bedrijfsleven gaan werken'. Dat was ook Langman ten voeten uit.

Langman (R) met staatssecretaris Oostenbrink in 1971. Beeld anp

Commissariaten verzamelen

Bij ABN ontwikkelde Langman zich tot spin in het web van het Nederlandse bedrijfsleven met commissariaten. Zo blokkeerde hij als commissaris van uitgever Kluwer met ABN de overname van die uitgever door collega Elsevier. Zijn rol werd nog groter toen hij in 1991 bij ABN Amro met pensioen ging. Nog in 2000 noemde de Volkskrant Langman koploper commissariaten verzamelen, met twaalf van deze banen.

Langman bleef ook betrokken bij de publieke zaak. Zo adviseerde hij op verzoek van het tweede kabinet-Kok over de economische ontwikkeling van Noord-Nederland. Een deel van de aardgasopbrengst, zo'n 4 miljard euro, zou daar geïnvesteerd moeten worden. Ook zou een snelle treinverbinding tussen Schiphol en Groningen moeten worden aangelegd. Dat plan werd in 2007 geschrapt. Ook politiek bleef Langman achter de schermen actief. Zo was hij dertig jaar betrokken bij de Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.