Column Frank Kalshoven

Handel in emissierechten is een elegante oplossing voor het stikstofprobleem

Zelfs als ze aan het protesteren zijn, veroorzaken (sommige) boeren schade. Dat bleek deze week toen een trekkeroptocht Den Haag aandeed en Nederland als gevolg hiervan het filerecord brak. Anderen opzadelen met je eigen shit – het leek me een symbolisch boerenprotest.

Wat is het probleem? Zijn er slimme oplossingen? We gaan het zo hebben over handel in stikstofemissierechten.

Eerst het probleem. In de veehouderij, vooral in de intensieve variant, wordt bij de productie veel stikstof uitgestoten. Hoge concentraties hiervan veroorzaken schade, bijvoorbeeld aan de natuur.

Een anekdote hierover. Vorige maand vertelde een boswachter in Park de Hoge Veluwe zijn bezoekers dat het park al een tijdje ‘steenmeel’ uitstrooit om het stikstofoverschot te compenseren. Het stikstof gaat verbindingen aan met mineralen in de bodem, die hierdoor niet langer beschikbaar zijn voor de bomen; zonder mineralen gaan bomen dood. Het Park strooit nu per hectare 10 ton steenmeel uit in de hoop de bodem weer van voldoende mineralen te voorzien. O, en dat fijngemalen gesteente wordt aangevoerd uit Scandinavië. Gekkigheid.

Ontdaan van de emoties van de betrokken ondernemers, is het probleem een economisch ABC’tje. Stikstofuitstoot is een negatief extern effect, wat wil zeggen dat het gedrag van de onderneming (bijvoorbeeld een varkensboer) schade veroorzaakt bij derden (bijvoorbeeld het Park Hoge Veluwe). Zo’n negatief extern effect moet en kan worden bestreden.

De vraag is: hoe? Hoe doe je dat het slimst? In Den Haag gaat het al over warme dan wel koude saneringen van de intensieve veehouderij en hoeveel geld dat wel niet gaat kosten.

Mijn tip: denk eens aan handel in stikstofemissierechten. Dat kost de belastingbetaler geen cent, en geeft (agrarische) ondernemingen de juiste prikkels. We kennen het systeem al (op Europese schaal) van de CO2-handel.

Hoe werkt dat? Eerst regio’s maken. Want CO2 is een wereldvraagstuk, maar stikstof een lokaal vraagstuk. Het gaat er dus om lokale markten te maken.

Dan: de deelnemers bepalen. Dat zijn dus alle bedrijven (en andere organisaties) die stikstof uitstoten. Veehouders én anderen.

Vervolgens: vaststellen hoeveel stikstof de regio aankan, zonder schade toe te brengen aan de omgeving. Nu is de hoeveelheid gegeven; de fysieke omvang van de markt is bekend.

En dan een veiling organiseren waarbij bedrijven het recht kunnen kopen om stikstof uit te stoten in een standaardhoeveelheid (bijvoorbeeld: 1 ton).

Ten slotte: een (permanente elektronische) markt organiseren waarop deze emissierechten kunnen worden verhandeld.

En dan de (door de overheid in het leven geroepen) markt zijn werk laten doen.

Wat er dan gebeurt? De stikstofprijs gaat deel uitmaken van de kostprijs van de deelnemers. In regio’s waar nu veel meer stikstof wordt uitgestoten dan de regio aankan, zal de stikstofprijs hoog zijn. Bedrijven zullen zich moeten herbezinnen. Innoveren met stikstofafvangers? Kleiner worden? Verkassen? Opdoeken? Het kan allemaal en het is aan de ondernemingen zelf. Wie zijn bedrijf opdoekt, kan de emissierechten verkopen aan een ander.

Is dit een studeerkameroplossing? Misschien, want er zitten haken en ogen aan. Maar in het FD konden we deze week lezen dat een collectief van varkensboeren, de POV, het idee van verhandelbare stikstofrechten heeft aanbevolen in Den Haag. En de Nederlandse Emissieautoriteit (ja, die bestaat) vindt het een interessant idee.

Het elegante aan de oplossing is dat de overheid zich niet hoeft te bemoeien met (en betalen voor) allerlei saneringsvraagstukken. De overheid stelt de grens aan stikstofuitstoot (in het publieke belang) en organiseert een markt. Klaar.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden