Hamburgers in weggemoffeld NS-monument

Het moet een promenade worden, zegt de regiodirecteur NS Stations over perron 1 van Amsterdam CS, vanwaar nu beurtelings de trein naar Maastricht en de Lovers-pretexpres vertrekken....

Met de laatste is de NS een huwelijk aangegaan. Burger King, voor de oudere burger-happer, zal op meer stations zijn intrek nemen.

Maar in Amsterdam CS heeft de Amerikaanse keten uitgerekend een van de mooiste ruimten betrokken, de voormalige eersteklas-wachtkamer. Het doet pijn aan de ogen en de ziel, die ordinaire geelrode lichtbakken onder de eerbiedwaardige ijzeren dakspanten, en daarachter de schreeuwerige counter met een verlaagd spiegelplafond: dat vloekt toch met het negentiende-eeuwse monument van Cuypers?

Een Burger King op Almere Centraal is voorstelbaar, maar wat moet een hamburger tussen lambrisering met kunstig houtsnijwerk en de wanden beschilderd met een bloemenpatroon? Negentiende eeuw botst met eenentwintigste eeuw.

Maar F. Reitsma, de regiodirecteur, kan er niet omheen. Er waait een andere - lees: commerciële - wind door de stations. De komst van Burger King past in de grootscheepse verandering die Amsterdam Centraal zal ondergaan. Daarvoor is een plan gemaakt waarin onderdelen als definitief en als tijdelijk zijn aangemerkt. Definitief, dat zijn de faciliteiten die zeker ook na 2004 gehandhaafd zullen blijven als het station zijn grootste facelift zal hebben ondergaan. Dan wordt CS niet alleen een knooppunt voor de trein maar ook voor de metro, de Noord-Zuidlijn, die pal onder de middentunnel van noord naar zuid raast. Omdat die middentunnel volledig wordt herbouwd, gaat de NS de westelijke onderdoorgang verbreden. En dat is nog niet alles. Er komt aan supermarkt aan de IJ-zijde en de hal wordt gerestaureerd.

Burger King is definitief. 'Het past in het plan', zegt Reitsma, en hij beroept zich daarbij op een onderzoek onder reizigers die graag in een dood broodje willen bijten voordat ze vertrekken. 'Je kunt de nieuwe ontwikkeling niet uit de weg gaan.'

Het moet gezegd: het was een doods stukje station. Achter de ramen hing verschoten vitrage. Daar hield de reiswereld op. De laatste gebruikers waren het NS-reisbureau - inmiddels ter ziele - en de personeelskantine, die naar de tweede verdieping is verhuisd. Natuurlijk, Monumentenzorg en bouw- en woningtoezicht hebben nauwlettend toegekeken bij de restauratie van de Europa-wachtkamer die trouwens zorgvuldig is uitgevoerd en enkele tonnen heeft gekost. Wat er bijgekomen is, is een balkon vanwaar de snacktoerist de centrale hal kan overzien. Mooi want levendig panorama op het drentelende en haastige publiek.

We moeten even een onlogische verhoging over om de balustrade te bereiken. Maar dat blijkt noodzakelijk: hierin zijn de leidingen voor de sprinklerinstallaties en de luchtbehandeling verstopt. Die leidingen waren er ook de oorzaak van dat de galerij altijd afgesloten is geweest.

Burger King moest bij de inrichting rekening houden met de spelregels van Monumentenzorg. Desondanks kwam de firma met het standaard invasiemodel uit Amerika, iets minder plastic dan MacDonalds, maar nog opdringerig genoeg. Een gestanst hekwerk in frambozenrood scheidt het publiek. Aan een hardgroene ring onder het monumentale plafond spuiten monitoren pop- en soapbeelden de ruimte in. De ring is met beugels aan de beschilderde balken bevestigd - tot zover heeft de invloed van Monumentenzorg gereikt.

Als er dan toch hamburgers verkocht moeten worden op een station, was er dan nog niet een overtollige los- en laadruimte geweest? Nee, nogmaals nee, antwoordt Reitsma, 'Dit past in onze filosofie: we willen mensen leiden naar perron 1 en daarvoor heb je een sterke formule als trekker nodig.' Hij maakt zich geen zorgen over eventueel gedrang tussen reizigers en fastfood-genieters. 'Het perron is daar breed genoeg.' Bovendien wordt hun aantal geschat op een fractie van de 50 duizend reizigers die op perron 1 dagelijks in- en uitstappen.

Burger King heeft nog nooit zo eersteklas gezeten in Nederland, en dan te bedenken dat een deel van de Cuypers-architectuur niet eens zichtbaar is. Die is eerst zorgvuldig gerestaureerd en vervolgens verstopt achter het verlaagde spiegelplafond boven de counter. NS en Monumentenzorg kunnen tevreden zijn: het monumentale karakter is behouden. Als een stukje archeologie.

Jaap Huisman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden