Hakken in een woud van voedselkeurmerken

Het leven van de duurzame 'eter' wordt eenvoudiger. Vanaf zaterdag zijn de Keurmerkenwijzer en de Voedselafdruk te raadplegen. Twee bakens in een wirwar van voedingslogo's.

Vakantiekrachten aan het werk bij Biologisch Dynamisch Tuindersbedrijf De Lepelaar in Sint Maarten. Beeld anp

Milieu Centraal en het Voedingscentrum introduceren zaterdag praktische hulpmiddelen om duurzamer te eten. De Keurmerkenwijzer die flink snoeit in het oerwoud van duurzaamheidslogo's. En de Voedselafdruk waarmee je kunt zien hoe duurzaam je eetpatroon is en hoe het te veranderen.

Want hoe weet je nu of het merkje op de kipfilet garandeert dat het beest een goed leven heeft gehad? Of dat het logo op de reep bewijst dat het eerlijke chocolade is? Het aantal duurzaamheidsmerken op voeding loopt de spuigaten uit: het zijn er wel negentig. De betrouwbaarheid is vaak onduidelijk.

En dus vroeg staatssecretaris Martijn van Dam van Economische Zaken vorig jaar aan de consumentengsorganisatie Milieu Centraal om enige ordening aan te brengen. De Autoriteit Consument en Markt, die consumentenbelangen beschermt, riep op tot 'een kader voor het beheer van keurmerken'.

Daarop is Milieu Centraal samen met het Voedingscentrum, de Consumentenbond, de Alliantie Verduurzaming Voedsel (een samenwerkingsverband van de vijf grootste voedingsspelers in Nederland) en de overheid begonnen aan een inventarisatie om te komen tot een duidelijke Keurmerkenwijzer, ter vervanging van de huidige informatie op de website van Milieu Centraal. Zaterdag presenteert staatssecretaris Van Dam het resultaat in een brief aan de Kamer.

Milieu Centraal heeft alle negentig duurzaamheidsmerken en -logo's beoordeeld. Een deel daarvan is een echt keurmerk, maar een flinke portie bestaat uit privé (bedrijfs)logo's zoals het 'duurzaam geteelde tomatenlogo' van Unilever, de 'nieuwe standaard kip' van diverse supermarkten en 'Cocoa Life' van chocoladefabrikant Mondelez. Veel consumenten zien het verschil niet. Dat was een van de zaken die Milieu Centraal wilde verduidelijken.

Alle keurmerken en logo's zijn beoordeeld op drie criteria: duurzaamheid (milieu, dierenwelzijn, mens&werk), transparantie en betrouwbaarheid. 'We zijn op elf topkeurmerken uitgekomen, die op alle criteria heel hoog scoren', zegt Ingrid Aaldijk van Milieu Centraal.

'Met deze keurmerken zit je dus goed. Maar dat wil niet zeggen dat keurmerken die niet in deze top-11 staan, niet goed zijn. Zo doet het keurmerk voor Weidemelk precies wat het belooft: garanderen dat melkkoeien 120 dagen, minimaal 6 uur per dag in de wei staan. Maar andere dierenwelzijnsaspecten komen niet aan bod. Daardoor haalt Weidemelk de top-11 niet', aldus Aaldijk

Onafhankelijk

Ook het verschil tussen bedrijfslogo's en keurmerken is onder de loep genomen. In het eerste geval is de onafhankelijkheid niet gegarandeerd. 'Bovendien voert het merendeel van de bedrijfslogo's geen sanctiebeleid, waardoor er geen dwingende reden is voor de deelnemers om zich ook werkelijk aan de eisen houden', aldus Aaldijk.

Positief is dat een flink aantal keurmerken en logo's tijdens het onderzoek nog verbeteringen heeft aangebracht, zegt Milieu Centraal. Daarom willen ze dit benchmark-onderzoek elke twee jaar herhalen.

Ook het Voedingscentrum maakt vanaf zaterdag - Wereldvoedseldag - het leven gemakkelijker voor de duurzame eter. Het centrum introduceert de Voedselafdruk, een 'quick scan' waarmee binnen een paar minuten te zien is hoeveel grond en water er nodig is voor een product. Door middel van vijftien vragen wordt het voedingspatroon afgezet tegen 'het eerlijke aarde aandeel': de voedings-voetafdruk als de beschikbare ruimte gelijk zou worden verdeeld onder alle mensen. Dat aandeel is 0,9 'mondiale hectare', de eenheid die hiervoor wordt gebruikt. De Nederlandse afdruk ligt gemiddeld op 1,6.

'Het Voedingscentrum beseft al langer dat gezond eten ook betekent 'gezond voor de planeet', zegt Corné van Dooren, expert duurzaam eten bij het centrum.

Schijf van Vijf

Duurzaamheid speelde voor het eerst een rol bij de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad, die in het najaar van 2015 verscheen en de basis vormde van de vernieuwde Schijf van Vijf. 'Als je de Voedselafdruk volgt, eet je zowel duurzamer als gezonder. Veel mensen weten niet dat duurzaam en gezond elkaar vaak overlappen', aldus Van Dooren.

De Voedselafdruk stelt onder meer vragen over de hoeveelheid vlees en zuivel die je eet: dat zijn de grootste milieuklappers als het om voeding gaat. Maar er wordt ook gevraagd hoeveel frisdrank, vruchtensap en alcohol je drinkt. Ook daar is behoorlijk wat land en water voor nodig. Uiteindelijk krijg je op grond van de antwoorden een 'uitdaging'. Mocht je die aanvaarden - bijvoorbeeld 'minder frisdrank en meer water en thee drinken' - dan krijg je in twee weken vijf 'bemoedigingsmails' met suggesties om je te helpen.

Zal de Voedselafdruk ook aanslaan? 'We denken van wel', zegt Van Dooren. 'Het is snel, leuk om te doen en brengt je op ideeën, zonder dwingend te zijn.'

De Keurmerkenwijzer en de Voedselafdruk staan op de sites van Milieu Centraal en het Voedingscentrum.

(Tekst gaat door onder de foto)


Beeld de Volkskrant

Top 11 van duurzaamheidskeurmerken

Deze topkeurmerken stellen de meest strenge duurzaamheidseisen. Ze zijn transparant, zowel over hun inhoud als over hun werkwijze. Bovendien zijn ze betrouwbaar doordat ze onafhankelijk worden gecontroleerd en een sanctiebeleid hebben, waar de keurmerkhouders zich aan moeten houden. De keurmerken staan in alfabetische volgorde.

De keurmerken zijn beoordeeld op de volgende criteria: milieu, dierenwelzijn, mens&werk (indien van toepassing), transparantie, zoals vindbaarheid, begrijpelijkheid, toetsbaarheid en duurzaamheidsverslaglegging; sanctiebeleid en controle.

ASC

Waarop?
Duurzaam gekweekte vis
Waarom goed?
Het keurmerk van de Aquaculture Stewardship Council heeft binnen kweekvis de strengste milieu- en sociale eisen. ASC heeft voor elke vissoort een aparte standaard ontwikkeld die is afgestemd op de specifieke milieu-eisen van die soort. Het keurmerk is zeer transparant en betrouwbaar.

ASC Keurmerk

BETER LEVEN KEURMERK (2 EN 3 STERREN)

Waarop?
Vlees, eieren
Waarom goed?
Het Beter Leven Keurmerk van de Dierenbescherming stelt met het sterrensysteem eisen aan alle aspecten van dierenwelzijn. BLK met 2 en 3 sterren scoren heel hoog op dierenwelzijn. De transparantie en controle zijn voorbeeldig.

Beter Leven Keurmerk 3 sterren

DEMETER

Waarop?
Vlees, eieren, zuivel, groenten en fruit
Waarom goed?
Demeter stelt de strengste eisen aan dierenwelzijn en gaat op een aantal aspecten zelfs verder dan het Europese keurmerk voor biologisch. Het scoort ook bij de andere criteria hoog.

Demeter Keurmerk

EKO

Waarop?
Nederlandse biologische landbouwproducten: groente, fruit, vlees, zuivel, eieren
Waarom goed?
Producten met het EKO-keurmerk hebben automatisch het Europees keurmerk voor biologische landbouw, maar gaan nog verder doordat gecertificeerde bedrijven nog extra duurzaamheidsmaatregelen nemen.

Eko Keurmerk

EUROPEES KEURMERK VOOR BIOLOGISCHE LANDBOUW

Waarop?
Biologische landbouwproducten in Europa: (tropische) groente, fruit, vlees, zuivel, eieren, vis
Waarom goed?
Biologisch is één van de best gecontroleerde keurmerken. Het hanteert zowel stevige milieu- als dierenwelzijnseisen, vastgelegd in Europese wetgeving. Biologisch heeft aparte eisen voor de verschillende diersoorten.

Europees Keurmerk voor Biologische landbouw

FAIRTRADE

Waarop?
Tropische landbouwproducten (bv. fruit, koffie, rijst, noten, chocolade) Waarom goed?
De kern van Fairtrade zijn de hoge eisen die worden gesteld aan arbeidsomstandigheden. De milieueisen gaan minder ver. Het keurmerk is heel transparant en wordt goed gecontroleerd.

Fair Trade Keurmerk

MILIEUKEUR

Waarop?
Nederlandse en Europese landbouwproducten; vlees, eieren, groente en fruit en voedingsmiddelen zoals bier.
Waarom goed?
De milieu-eisen van Milieukeur zijn breder dan die van andere keurmerken zoals biologisch, maar gaan op sommige aspecten minder ver. Zo wordt er wel naar zaken als energie- en waterverbruik gekeken maar mogen bestrijdingsmiddelen en kunstmest beperkt worden gebruikt. De dierenwelzijnseisen gaan minder ver dan biologisch. Het keurmerk is transparant en goed gecontroleerd.

Milieuker Keurmerk

MSC

Waarop?
Duurzaam gevangen wilde vis
Waarom goed?
Het keurmerk van de Marine Stewardship Council heeft op 5 criteria de hoogste score. De eisen zijn heel concreet geformuleerd in vergelijking met andere keurmerken.

MSC keurmerk

RAINFOREST ALLIANCE

Waarop?
Producten uit gebieden waar regenwoud groeit: bananen, tropische vruchten, chocolade, koffie en thee.
Waarom goed?
Rainforest Alliance let op zowel bescherming van het ecosysteem en het regenwoud als op welzijn van boeren en arbeiders. Het keurmerk scoort dus goed op milieu en arbeidsomstandigheden. Ook de transparantie en controle zijn prima.

Rainforest Alliance Keurmerk

RSPO CERTIFIED SUSTAINABLE PALMOIL

Waarop?
Producten waarin duurzamere palmolie is verwerkt.
Waarom goed?
De RSPO -de Ronde Tafel voor Duurzame Palmolie- doet er alles aan om palmolieplantages te verduurzamen en ontbossing tegen te gaan. Ze hebben op alle punten een hoge score.

RSPO CERTIFIED SUSTAINABLE PALMOIL Keurmerk

UTZ Certified

Waarop?
Koffie, thee, chocolade en hazelnoten.
Waarom goed?
UTZ stelt vooral strenge eisen aan het welzijn van boeren en arbeiders en in mindere mate milieu-eisen. Het is een keurmerk dat op veel producten voorkomt. Controle en transparantie zijn prima.

UTZ Certified Keurmerk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden