Grotere EU helpt exporteurs niet echt

De tien lidstaten die in 2004 toetraden tot de EU zijn beslist een aanwinst voor het Nederlandse bedrijfsleven. Toch steeg de export naar landen als China en Rusland vrijwel net zo snel....

’Wat is het verschil tussen de export naar Rusland of naar een EU-land in Oost-Europa?’ Bastiaan Brauns van kantoormeubelenproducent Koninklijke Ahrend denkt even na. ‘Het verschil is dat het makkelijker is de spullen in een EU-land over de grens te krijgen. Er zijn minder douaneformaliteiten.’

Ahrend exporteert dit jaar voor 15 miljoen euro bureaus, kasten en kantoorstoelen naar Oost-Europa. Dat is een vervijfvoudiging sinds 2004, het jaar waarin de Europese Unie werd uitgebreid met tien landen: de nieuwe democratieën van Oost-Europa en de eilanden Cyprus en Malta. Sinds die tijd is de handel van die landen met de andere EU-landen fors toegenomen.

Nederland zal dit jaar naar schatting voor 11 miljard euro goederen invoeren uit de nieuwe lidstaten en voor 14,2 miljard goederen uitvoeren – een stijging van respectievelijk 81 procent en 52 procent ten opzichte van 2004. Maar in vergelijking met andere opkomende economieën, zoals die van Rusland, Brazilië en China, is die stijging niet opvallend.

Zo steeg de invoer uit Rusland met eenzelfde percentage als die uit tien nieuwe EU-landen. De uitvoer naar de nieuwe lidstaten steeg wel sneller dan die naar Rusland. Maar dat komt alleen doordat de export naar Rusland door de crisis is ingestort van 6 miljard euro in 2008 naar een geschatte 4 miljard euro dit jaar. De export naar Brazilië en China steeg de laatste vijf jaar nog wel sneller dan die naar de nieuwe EU-lidstaten.

Brauns zegt dat Ahrend zich met zijn kantoormeubelen richt op het midden- en hogere segment van de markt. ‘In Oost-Europa is dat vooral het hogere segment. De belangstelling voor onze spullen stijgt snel als het goed gaat met de economie. Formaliteiten en importheffingen doen er minder toe.’

Ahrend heeft zijn exportactiviteiten voor Oost-Europa geconcentreerd in een kantoor in Praag. Valutakoersen hebben ook invloed op die export. Zo was vorig jaar de Tsjechische kroon sterk, waardoor de export naar Tsjechië daalde. ‘Slowakije doet het de laatste jaren erg goed. Dat komt omdat het land de euro heeft ingevoerd, maar vooral omdat er sprake is van een stabiele groei’, aldus Brauns.

Directeur Frank Hauwert van Fenedex, de vereniging van Nederlandse exporteurs, noemt de tien nieuwe EU-landen ook een aanwinst voor het Nederlandse bedrijfsleven. ‘De Nederlandse ondernemers zijn sindsdien toch extra gefocust op die regio.’

Vijf jaar geleden concentreerde de exportsector zich nog vooral op vier of vijf landen in Europa – België, Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Italië. ‘Andere landen rukken nu op. Uit ons trendonderzoek blijkt dat Polen nu op de 8ste plaats staat van de landen waarnaar Nederlandse bedrijven exporteren. Tsjechië staat 14de, Hongarije 17de en Estland 18de.’

Rusland staat in dat onderzoek op de eerste plaats. Hauwert noemt de Russische markt echter een hype. ‘Rusland stond nummer één, maar ik denk dat het nu door de crisis lager staat.’

De Nederlandse exporteurs switchen sneller van de ene naar de andere markt. Uit het onderzoek van Fenedex bleek bijvoorbeeld dat nu ook de Verenigde Staten, Zwitserland, Noorwegen, de Verenigde Arabische Emiraten, Australië en Turkije tot de top-20 van potentiële exportlanden horen.

De Export Voorlichtings Dienst (EVD) – een onderdeel van ministerie van Economische Zaken – zegt dat ‘de geografische concentratie van de uitvoer is afgenomen’. ‘Nederlandse goederen worden naar meer landen geëxporteerd dan tien jaar geleden’, zegt een woordvoerder. ‘De belangrijkste handelspartners uit de jaren negentig hebben aan belang ingeboet ten faveure van kleinere handelspartners.’

Dit is maar voor een gedeelte te verklaren door de toetreding van nieuwe EU-lidstaten. Rusland, de VS en China zijn belangrijker geworden. Japan heeft daarentegen juist aan belang ingeboet.

Er is de laatste jaren ook veel aan de weg getimmerd in China. Talrijke handelsdelegaties zijn er, al dan niet in gezelschap van politici of vertegenwoordigers van het koninklijke huis, op bezoek geweest.

Toch is volgens Hauwert ook China als exportmarkt vooral een hype geweest. Dit jaar zal naar schatting voor meer dan 4 miljard euro naar China worden geëxporteerd – een stijging van 155 procent ten opzichte van vijf jaar geleden – maar dat is minder dan de bijna 6 miljard euro aan Nederlandse producten die in 2009 naar Polen zal gaan.

Economische Zaken zond vorig jaar een economische missie naar Polen onder leiding van staatssecretaris Heemskerk onder het motto dat deze markt dichterbij is dan China en dat ook de communicatie er makkelijker is.

Nederland heeft met Polen ook een positief handelsaldo van 2,2 miljard, terwijl dat saldo voor China zwaar negatief is. De Chinezen verkopen dit jaar voor 19 miljard euro aan spullen in Nederland – 15 miljard meer dan dat ze importeren.

Niet voor alle producten is de geografische spreiding van de export vergroot. Bloemen en potplanten zijn twee van de belangrijkste Nederlandse exportartikelen. Henk-Jan Winter van het Bloemenbureau in Leiden zegt dat nog altijd 80 procent van de export van snijbloemen en potplanten naar drie landen gaat: Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië. ‘Uiteraard verkopen we nu ook meer in de nieuwe lidstaten. Maar met bloemen en planten speelt de afstand altijd een grote rol. Hoe verder je ze moeten vervoeren, des te minder aantrekkelijk het is.’

Naar de nieuwe EU-landen in Oost-Europa worden door Nederland vooral kapitaalgoederen en luxe producten geëxporteerd. Maar dat gebeurde ook al op grote schaal voordat die landen in 2004 EU-lid werden.

Toen deze landen in de jaren na de omwenteling moesten investeren in nieuwe, vaak milieuvriendelijkere, productiemethoden groeide de vraag naar kapitaalgoederen er snel. Hun toetreding tot de Europese Unie in 2004 heeft niet tot een verdere vergroting van die vraag geleid.

Het lidmaatschap van de EU is voor de handel een bijkomend voordeel, maar niet bepalend voor het exportbeleid van het Nederlandse bedrijfsleven. Oost-Europa is een interessante afzetmarkt geworden met consumenten die meer te besteden hebben. Maar van zulke markten zijn er meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden