Reportage Conserven

Groenten uit blik wint het niet meer van vers

Onze eetcultuur is totaal veranderd. Vers is de nieuwe standaard en dat zet de krimpende conservenindustrie aan het denken. Het imago moet veranderen. En bonen hebben het weer helemaal.

Bij een laatste check, voordat witte bonen het potje in gaan, worden verkeerde bonen handmatig geselecteerd. Beeld Marcel van den Bergh

In de fabriekshal van Baltussen in Driel rammelen glazen potjes over de lopende band. Ze gaan een draaimolen in, waar ze worden gevuld met goudgele kikkererwten. Een stukje verderop gaat de ‘opgiet’ (water) erbij en kan het deksel erop. Daarna hoeven de potjes alleen nog maar onder druk verhit te worden om de kikkererwten drie jaar lang houdbaar te maken.

Meer komt er niet aan te pas, zegt directeur Ruben Bringsken. Groente in het potje, water erbij, verhitten: klaar. Het eindproduct mag dan groentenconserven heten, conserveermiddel komt er niet aan te pas. Al denken veel mensen nog steeds dat dat wel zo is. ‘Dat is een imago waar wij tegenop moeten boksen.’

Potten zijn klaar en wachten op de juiste etikettering in de Driel Baltussen Konservenfabriek. Beeld Marcel van den Bergh

Baltussen is de oudste conservenfabriek van Nederland, het viert dit jaar zijn 150-jarig bestaan. Maar de vraag is of daar nog 150 jaar bijkomt. Want de markt voor conserven staat onder druk: het klantenbestand vergrijst, steeds minder mensen kopen groenten in pot of blik.

Was de Nederlandse conservenindustrie ooit een trotse bedrijfstak met tientallen fabrieken verspreid over heel Nederland, nu is zij verschrompeld tot een bescheiden trio: Hak, Coroos en Baltussen.

Wat voor de conservenindustrie geldt, gaat op voor de hele sector, zegt Peter Rijnhout van de Vigef, de Vereniging van de groente- en fruitverwerkende industrie. ‘We hebben in Nederland nog maar één jamfabriek en één fabrikant die zuurkool inmaakt.’ Het ledenbestand van de Vigef was vroeger een boekje van A tot Z. ‘Nu past het op een half A4’tje.’

De reden daarvoor is de onstuitbare opmars van vers. Vroeger waren pot of blik de enige manier om ook in de winter groenten te eten. Dat is drastisch veranderd. Tegenwoordig zijn groenten het hele jaar vers te krijgen, desnoods ingevlogen vanaf de andere kant van de wereld.

Onze eetcultuur is totaal veranderd, zegt Bringsken. Vers is de nieuwe standaard. ‘Daar zetten supermarkten alles op in.’ Maar, zegt hij, vers is een relatief begrip. ‘Je moet kijken naar hoe het uiteindelijk op het bord ligt. Dan is er niet zoveel verschil tussen zelf gekookte sperziebonen en sperziebonen uit een potje.’ Volgens het Voedingscentrum is de voedingswaarde van groente uit blik even groot als van verse groente.

Top-10 Groenten uit pot of blik:

- Appelmoes
- Mais
- Doperwten met wortel
- Bruine bonen
- Sperziebonen
- Doperwten
- Witte bonen in tomatensaus
- Rode kool met appel
- Kidneybonen
- Kikkererwten

De perceptie van de consument is anders. Die ziet groenten uit blik vooral als een tweederangs product: alleen te gebruiken in hoge nood of op de camping. ‘De conservenindustrie zal zichzelf opnieuw moeten uitvinden’, beaamt Nicole Freid, directeur marketing en innovatie van marktleider Hak. ‘Daarbij moeten we aansluiten bij waarden die mensen nu belangrijk vinden zoals duurzaamheid, lokale productie en no waste.’

Op die punten heeft de conservenindustrie geen slechte papieren. 80 procent van de groenten die Hak in zijn potten stopt, wordt geteeld in een straal van 125 kilometer rond de fabriek in het Brabantse Giessen, zegt Freid. Baltussen onderscheidt zich op een ander vlak: 60 procent van de groenten die in Driel worden geconserveerd, zijn biologisch geteeld.

Het conserveren en verpakken kost natuurlijk energie. Maar minder dan om verse groenten in te vliegen, benadrukt Bringsken. ‘In de winter kun je beter sperziebonen uit een pot eten dan uit Kenia.’

Van groentenconserven wordt minder weggegooid, omdat ze niet bederven. Glas en blik zijn bovendien prima te recyclen. Glazen verpakkingen worden minder (71 procent) gerecycled dan metalen verpakkingen (92 procent). Niet omdat blik als materiaal beter te recyclen is dan glas of omdat consumenten hun blikafval beter scheiden, maar omdat metalen met magneten en wervelstroomscheiding uit de afvalverbrandingsresten gehaald kunnen worden. Recycling van glas is afhankelijk van de bereidwilligheid van huishoudens om hun afval te scheiden, aldus voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Maar Nederland is wat conserven betreft een typisch ‘glasland’, zegt Herman Holtus van Coroos dat 70 procent exporteert.

Dat komt vooral door de dominante positie van Hak dat zijn groenten altijd in potten heeft verpakt. ‘Je ziet wat je koopt’, was jarenlang Haks reclameslogan. In tegenstelling tot Frankrijk waar marktleider Bonduelle de toon zet met blik.

Driel Baltussen Konservenfabriek. Beeld Marcel van den Bergh

Er zijn nog altijd producten die onovertroffen zijn uit pot of blik. ‘Rode kool uit glas is onverslaanbaar’, zegt Holtus. ‘Dat kun je thuis niet beter maken.’ Hetzelfde geldt voor bietjes, mais en witte bonen in tomatensaus. Maar het is niet genoeg. Om te overleven zal de conservenindustrie moeten innoveren, aldus Holtus. Traditioneel werd er bij geconserveerde groente zout en suiker toegevoegd. ‘Dat doen we steeds minder.’ Nieuwe producten moeten het tij keren zoals knijpfruit, groentenspreads en groentenmixen.

Maar de redding komt wellicht uit een heel ouderwetse hoek: bonen. In de discussie over de noodzaak om minder vlees te eten (voor het milieu) zijn bonen komen bovendrijven als een goed alternatief: bonen zijn rijk aan plantaardige eiwitten. 2016 werd door de Verenigde Naties uitgeroepen als het jaar van de peulvruchten. Conservenfabrikanten zijn daar gretig op ingesprongen. Zoals Hak, dat bonen in stazakken op de markt bracht. In stazakken hoeft minder water te worden toegevoegd, waardoor bonen meer bite houden, zegt Freid.

Driel Baltussen Konservenfabriek. Beeld Marcel van den Bergh

Dat bonen de redding zijn is overdreven, vindt de marketingvrouw van Hak. Feit is wel dat peulvruchten als een van de weinige categorieën groeit: bij Hak met 5 tot 6 procent de afgelopen paar jaar.

Een nadeel is dat de stazakken van Hak, een mengeling van aluminium en kunststof, niet te recyclen zijn. Maar ook daar wordt aan gewerkt, benadrukt Freid. ‘We zijn bezig met het ontwikkelen van stazakken, helemaal van kunststof en recyclebaar.’

Bij Baltussen rammelen intussen de potjes kikkererwten naar de autoclaaf om verhit te worden. De opmars van de boon is een welkome opsteker, zegt Bringsken. Kikkererwten, kidney beans en zwarte bonen zijn de nieuwe groeimarkt. Oude generaties weten nog dat je gedroogde bonen een nacht in de week zette. De jongere generatie heeft daar geen geduld voor. ‘Dat doen wij nu voor ze, in het groot.’

Aanvulling: De passage ‘Bovendien zijn glas en blik prima te recyclen. Blik nog beter dan glas’, toegeschreven aan Milieu Centraal, is in een latere versie van dit artikel als volgt uitgebreid: ‘Glas en blik zijn bovendien prima te recyclen. Glazen verpakkingen worden minder (71 procent) gerecycled dan metalen verpakkingen (92 procent). Niet omdat blik als materiaal beter te recyclen is dan glas of omdat consumenten hun blikafval beter scheiden, maar omdat metalen met magneten en wervelstroomscheiding uit de afvalverbrandingsresten gehaald kunnen worden. Recycling van glas is afhankelijk van de bereidwilligheid van huishoudens om hun afval te scheiden.’ 

Groenten uit blik/pot versus vers:

Nadelen:
- Verpakkings- en conserveringskosten
- Niet de ‘smaak’ van vers

Voordelen:
- Lang houdbaar (dus minder weggooien)
- Jaarrond verkrijgbaar (dus niet nodig om in te vliegen in de winter)
- Voedingswaarde vergelijkbaar met die van verse groenten
- Gemak

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden