Groene appel is een beetje bruin

Eigenlijk had hij allang in de winkel moeten liggen. De Santana, een gloednieuw appelras. Een 'moderne' appel, zeggen de kenners....

Bij de veiling in Geldermalsen lag alles al klaar voor de introductie. Verpakkingen, reclamemateriaal en folders waarin de nadruk zou worden gelegd op het milieu-aspect. De Santana zou gebracht worden als de 'groene' appel.

Maar behalve groen is de Santana ook een beetje bruin. De eerste serieuze oogst die afgelopen najaar is geplukt, blijkt last te hebben van 'inwending bruin'. Aan de buitenkant is niets te zien, maar van binnen is een op de vijf appels bruin.

Na ampel beraad is besloten de oogst van 1999, ruim zeventig ton, door het sap te draaien. 'Een moeilijke beslissing', aldus Marien Valstar van de Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO), die nauw betrokken is bij het Santana-project. Maar ze moesten wel, zegt hij. Anders had het nieuwe ras al meteen een slechte naam gekregen.

Dat is een strop voor de telers en een tegenvaller voor de appelsector als geheel. Het gaat toch al niet goed met de Nederlandse appeltelers. De consumptie stokt, vooral de jeugd eet minder appels dan voorheen.

Tegelijkertijd neemt de concurrentie toe. Schepen vol appels uit Nieuw Zeeland, Zuid-Afrika en Zuid-Amerika meren aan in Rotterdam. Het grootste gevaar dreigt uit China, dat zijn aandeel in de wereldappelproductie in korte tijd heeft verdubbeld.

De Nederlandse telers zitten in het nauw. Des te harder klink de roep om iets nieuws. Bij de vorige crisis, in de jaren zeventig, waren de Elstar en de Jonagold de redding voor de Nederlandse appelsector. Die zijn zo langzamerhand aan vervanging toe. Bovendien is meer variatie wenselijk.

Maar de introductie van nieuwe rassen wordt steeds moeilijker, zegt veredelaar Bert Meulenbroek van Plant Research International in Wageningen, waar de wieg van de Santana stond. Supermarkten zijn pas geïnteresseerd bij een groot aanbod, maar telers planten een nieuwe boom eerst op grote schaal aan als er garanties zijn voor de afzet. De afgelopen jaren zijn verschillende veelbelovende nieuwe rassen stuk gedraaid in deze vicieuze cirkel.

Met de Santana zou het anders gaan. Op een strategische bijeenkomst vijf jaar geleden besloten telers, boomkwekers en fruitveilingen tot een gecoördineerde aanpak. De Santana zou worden aangeplant door een aantal proefbedrijven, de veilingen zouden zorgen voor promotie en afspraken maken met supermarkten voor de afzet.

Eind 1999 zou de Santana officieel worden gelanceerd bij Fruitmasters in Geldermalsen. Maar net voor het zover was, werd het vruchtvleesbruin ontdekt. 'Dat was crisis', zegt Valstar van de NFO. 'Een flinke tegenvaller', beaamt Meulenbroek, wiens instituut royalties incasseert voor elke aangeplante ent.

Wat er is misgegaan is nog niet duidelijk, zegt Henk Kemp van het centrum voor Fruitteeltpraktijkonderzoek (FPO) in Randwijk. Mogelijk zijn de appels iets te laat geplukt. Of er is iets mis gegaan met het bewaren. Het FPO probeert dat nu uit te zoeken. Echt ernstig is het euvel niet, benadrukt Kemp. 'Het is waarschijnlijk niet onoplosbaar.' Elk nieuw ras heeft te kampen met aanloopproblemen.

Maar Kemp weet ook heel goed dat de Santana in een kwetsbare fase zit. Als eenmaal het gerucht ontstaat dat er iets mis is met een appel, dan verspreidt zich dat als een lopend vuurtje en is het nieuwe ras ten dode opgeschreven.

Dat zou extra jammer zijn, omdat een nieuw ras niet uit de lucht komt vallen. Aan de Santana wordt al meer dan twintig jaar gewerkt. En de Elstar, de succesvolste appel van de jaren tachtig en negentig, heeft er meer dan twintig jaar over gedaan om ontdekt te worden.

Rutger Steenbeek uit Biddinghuizen was een van de eerste telers die de Santana aanplantte. Acht rijen heeft hij staan, 2500 bomen. Zijn hoop voor de toekomst. Maar voorlopig heeft het hem alleen verlies opgeleverd. Rutgers vader Cees heeft hem al geadviseerd de bomen te rooien. Maar Rutger gelooft er nog in. Als volgend jaar de problemen zijn opgelost, kan de Santana alsnog doorbreken, hoopt hij.

Alternatieven zijn er bovendien niet zo gauw voorhanden. Vorige week zijn een stuk of tien nieuwe rassen gepresenteerd op de proeftuin van het FPO. Maar het duurt nog minimaal een jaar of zeven voordat daarvan serieus de vruchten kunnen worden geplukt. Veredelaar Meulenbroek heeft ook een interessante nieuweling: De Bellida, een zoet ras. 'Want de trend is naar zoet.' Maar de Bellida verkeert ook nog in een zeer pril stadium.

Appelteler Steenbeek houdt hoop op de Santana. 'De eerste telers die Elstar plantten zijn destijds ook voor gek verklaard, omdat de bomen ontzettend veel problemen opleverden. Maar die appeltelers zijn er uiteindelijk wel rijk mee geworden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden