Groen zit er voor platvis niet in

De Volendamse vishandelaar Henk Schilder ligt niet wakker van de nieuwe Viswijzer. De omzet in de viskraam op de Amsterdamse Albert Cuypmarkt lijdt meer onder de economische crisis dan onder de banvloek die de milieubeweging opnieuw over een groot aantal vissoorten heeft uitgesproken. ‘Er zijn wel klanten die ernaar vragen en die willen weten welke vissen van de Viswijzer ‘mogen’. In dat geval pak ik mijn eigen exemplaar erbij en dan kom ik er eigenlijk altijd wel uit met de klant. Die koopt dan gewoon een andere vis.’

Door Yvonne Hofs

Schilder mag dan zijn schouders erover ophalen, de Viswijzer heeft in zijn korte bestaan snel aan invloed gewonnen. Volgens onderzoek van het Wereldnatuurfonds (WNF) is 36 procent van de Nederlanders bekend met de Viswijzer en gebruikt een kwart van de volwassenen hem ook bij het boodschappen doen.

Het Wereldnatuurfonds en de Stichting De Noordzee brachten het handzame lijstje voor de milieubewuste viseter voor het eerst uit in 2006. De Viswijzer geeft een overzicht van de in Nederland meest gegeten vissoorten en vertelt de consument welke soorten met gerust hart gegeten kunnen worden en welke men uit milieuoogpunt beter kan mijden.

De adviezen hebben de kleuren van een stoplicht: groen, oranje, rood. Vissoorten die op de Viswijzer het predicaat ‘groen’ hebben, zijn volgens de milieuorganisaties oké. Die worden gevangen of gekweekt op een wijze die geen milieuschade veroorzaakt. ‘Oranje’ vissen zijn al dubieuzer, maar soorten die op de Viswijzer in de rode kolom staan zijn voor mensen die de vis een warm hart toedragen absoluut taboe. De adviezen van de Viswijzer zijn gebaseerd op gegevens over de visstand en de vangstmethode.

Vorige week vrijdag brachten het WNF en de Stichting De Noordzee de nieuwste, derde variant van de Viswijzer uit. Hij is te downloaden op www.goedevis.nl. De Viswijzer 2009/2010 bevat op het eerste gezicht weinig veranderingen ten opzichte van de vorige. Makreel is opgewaardeerd van oranje naar groen. Voor forel geldt het omgekeerde.

De platvissen schol en tong staan opnieuw in de rode kolom, waar ze al vanaf de eerste editie van de Viswijzer bivakkeren. Om die reden is de Nederlandse visserij niet erg te spreken over het gratis advies van de milieuorganisaties.

Nederlandse vissers zijn goed voor 75 procent van het Europese vangstquotum voor tong en 37 procent van het scholquotum. Wie op het voormalige visserseiland Urk, dat vrijwel geheel afhankelijk is van de platvisindustrie, het woord Viswijzer laat vallen, krijgt schuimbekkende reacties.

De prijzen voor verse platvis staan door de recessie al onder druk. Als de Nederlandse consument deze vissoorten ook nog massaal gaat boycotten, kunnen de vissers wel helemaal inpakken, vinden de Urkers.

Problematisch voor de visserijsector is dat ook steeds meer restaurants en inkoopafdelingen van supermarkten vis inslaan met de Viswijzer in de hand. Zo hebben Super de Boer en Plus eigen viswijzers samengesteld die gebaseerd zijn op de adviezen van de Stichting De Noordzee. Steeds meer restauranthouders zetten het liefst vissen op het menu die van de Viswijzer een stempel van goedkeuring hebben gekregen, wees een enquête van de site BijzondereRestaurants.nl onder 450 restaurateurs uit. De vakantieparken van Center Parcs serveren ook alleen nog maar ‘groene’ Viswijzer-vis.

Dit gaat om veel grotere partijen dan die paar vissen per jaar die ‘mijnheer De Haan uit Bunschoten’ koopt, zegt Agnes Leewis van het Productschap Vis, de belangenorganisatie van de visserij. ‘In eerste instantie werd de Viswijzer alleen door een kleine groep kritische consumenten gebruikt, maar inmiddels heeft die lijst een enorme invloed.’

De Stichting De Noordzee vindt dat schol en tong uit de Noordzee niet duurzaam zijn omdat deze vissen voornamelijk met boomkornetten worden gevangen. Bij deze vangstmethode sleept de vissersboot kettingen over de zeebodem. De in de bodem ingegraven platvissen worden door deze ‘wekker’ opgeschrikt en zwemmen naar boven, regelrecht het visnet in. Een kwart van de ongeveer 320 boten tellende Nederlandse vissersvloot bedient zich van boomkornetten.

De milieubeweging wijst deze vangstmethode af omdat de sleepkettingen de zeebodem doorwoelen, wat volgens wetenschappelijk onderzoek veel schade veroorzaakt aan het bodemleven in de Noordzee. Ook hebben de boomkornetten volgens de Stichting De Noordzee te kleine mazen. Daardoor worden te veel jonge platvissen gevangen en is de bijvangst van oneetbare en economisch waardeloze vissen groot.

Het Productschap Vis vindt het desondanks onterecht dat schol en tong ook op de nieuwe Viswijzer nog steeds ‘in het rood’ staan. Leewis: ‘Nederlandse vissers doen de laatste jaren ontzettend hun best om milieuvriendelijker te werken. Een aantal vissers experimenteert momenteel met nieuwe vangstmethoden als de pulskor en de hydrorig, waarbij de zeebodem niet meer wordt omgewoeld. Daarvoor zijn grote investeringen nodig. Die moeten worden terugverdiend en dat wordt wel erg moeilijk als de Viswijzer tong en schol blijft afraden.’ Kortom, de vissers willen voor hun inspanningen worden beloond met een betere waardering voor platvis in de Viswijzer. ‘Anders is er voor andere boomkorvissers geen enkele prikkel om over te stappen naar pulskorvisserij.’

Christien Absil van de Stichting De Noordzee stelt dat de nieuwe Viswijzer wel degelijk oog heeft voor de verbeteringen die sommige vissers hebben doorgevoerd. ‘Noordzeeschol die gevangen wordt met staand want (netten die niet gesleept worden maar op een plek loodrecht in het water worden gehangen) is nu oranje. En op de uitgebreide versie van de Viswijzer die op internet staat, kun je zien dat de rest van de platvis van donker- naar lichtrood is gegaan.’

Groen zit er echter nog lang niet in voor de Nederlandse platvis, legt Absil uit. ‘Zolang veruit de meeste tong en schol nog met de boomkor wordt gevangen, zit dat er niet in. Bovendien is nog niet goed onderzocht wat de milieueffecten van de pulskor zijn. Daarbij worden de schollen ‘gewekt’ met kleine elektrische schokjes in plaats van een sleepketting. Maar wat die elektriciteit voor effect heeft op bijvoorbeeld haaien en roggen, die zich oriënteren met behulp van elektromagnetische velden, is niet bekend.’

De papieren versie van de Viswijzer heeft het formaat van een bankpas. Handig voor in de portemonnee, maar de informatie die op zo’n klein oppervlak past, is in de praktijk te beknopt, zo blijkt bij een test. De verpakking van schelvis bij Albert Heijn vermeldt dat deze uit IJsland komt. De papieren Viswijzer biedt geen uitsluitsel over de vraag of dit goede of foute vis is. De veel uitgebreidere internet-Viswijzer doet dat wel: schelvis uit IJsland is zo groen als gras.

De tonijn in de viskraam van Henk Schilder mag ook, aldus de marktkoopman zelf. Volgens hem is het geelvin tonijn. Die is op de Viswijzer oranje, mits de vis met handlijnen gevangen is. Anders is hij rood. Schilder zegt desgevraagd dat deze tonijn inderdaad met de lijn gevangen is, maar de individuele viskoper kan dat natuurlijk niet controleren.

Wie als consument echt helemaal op safe wil spelen, kan zich beperken tot vis met het Marine Stewardship Council-keurmerk. Dat keurmerk garandeert dat de vis op milieuvriendelijke wijze in het wild gevangen en verwerkt is. De nieuwe Viswijzer geeft voor het eerst, in een aparte kolom, een overzicht van vissoorten die het MSC-keurmerk dragen. Een dergelijk keurmerk voor gekweekte vis is er nog niet, omdat MSC prioriteit geeft aan het beschermen van de visstand in de wereldzeeën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden