Gretige krokodillenbek spert verder open

Agnes Jongerius voelde dat het in de lucht hing, vorige week op het World Economic Forum in Davos. De stemming was opperbest onder de wereldleiders, topondernemers en economen die in Zwitserland Davos bijeen waren om over de stand van de wereldeconomie en elkaar te praten....

Een van de redenen voor het goede humeur van de ondernemers: het recordjaar 2006, waarin zij andermaal hun inkomen en hun bonussen sterk zagen groeien.

De FNV-voorzitter was, samen met de Agnes Jongeriussen van andere vakbonden uit andere Europese landen in Davos voor een open dialoog over de stand van de wereldeconomie. Maar over één ding mochten de vakbondsleiders niet meediscussiëren: de topsalarissen.

‘Natuurlijk stond het op de agenda’, zegt Jongerius. ‘Er was een besloten bijeenkomst voor topondernemers over het thema beloningen. Daar wilden ze geen lastige vakbondsmensen bij hebben. Dat geeft van die ongemakkelijke discussies.’

Niet dat zij de illusie heeft dat haar aanwezigheid veel had uitgemaakt. ‘Er hing in Davos niet de sfeer van schaamte over de miljoenen voor de top. Er was eerder sprake van saamhorigheid.’

‘Er werd in Davos toevallig een onderzoek gepubliceerd over dit thema’, vertelt Jongerius. ‘10 Procent van de bedrijfswinsten wordt als salaris, opties en bonussen uitgekeerd aan de hoogste managers. Tien jaar terug was dat nog maar 5 procent. Ik vind dat schokkende cijfers, maar ik was in Zwitserland een van de weinigen die zich daarover opwonden.’

Je kunt er een mooie krokodillengrafiek bij tekenen, zegt de FNV-voorzitter. ‘De onderkaak is de inkomensontwikkeling van de middengroepen in de de afgelopen jaren. Die is naar beneden gezakt tussen 1996 en 2006. De bovenkaak – de inkomensontwikkeling van de topbestuurders – krult elk jaar verder omhoog, omdat de top steeds meer verdient. Deze krokodillenbekcurve bedreigt de sociale cohesie. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd.’

Natuurlijk spreekt Jongerius, net als haar collega’s bij CNV en bij bonden in het buitenland, schande over de zelfverrijking van de managers, maar ook zij weet dat die plaat grijs is gedraaid. ‘Het gaat om veel meer’, zegt zij. ‘We spraken onder meer met Pascal Lamy, de voorzitter van de wereldhandelsorganisatie WTO. Ook hij vindt dat de weglopende inkomens van een kleine elite van bestuurders het draagvlak voor grote thema’s als globalisering, open grenzen en de Europese eenwording uithollen.’

‘Het is niet gek dat burgers en werknemers zich afkeren van de politiek en van de wereld als zij steeds geconfronteerd worden met de uitwassen van het bedrijfsleven’, zegt Jongerius. ‘Toenemende inkomensongelijkheid leidt automatisch tot een afkalvende steun voor zaken als arbeidsmigratie en het uitbesteden van werk naar arme landen.’

Ook Rienk van Splunder, vicevoorzitter van de CNV, waarschuwt voor de groeiende tweedeling in Nederland. ‘We praten al jaren over normen en waarden, over draagvlak en over het samen oplossen van de problemen waarvoor de samenleving staat’, zegt hij. ‘Het is inmiddels onverteerbaar dat de werkgevers en de bestuurders met wie wij om de tafel zitten, jaarlijks het eigen inkomen opvoeren, maar ondertussen van de werknemers loonmatiging eisen.’

‘Er komt een punt – en dat is nu bereikt – dat de woede over het graaien onze redelijkheid gaat overvleugelen’, zegt Van Splunder. ‘Bij een redelijke wereld vol redelijke mensen hoort een redelijke inkomensontwikkeling. Die wordt om zeep geholpen doordat een kleine elite zich jaarlijks een steeds groter deel van de koek toebedeelt, terwijl het inkomen van de middengroepen jaren nauwelijks stijgt.’

Jaap Jongejan, die namens de CNV aan tafel zit bij de beursgenoteerde bedrijven om cao-afspraken te maken, zegt dat bij hem de redelijkheid weg is, na het nieuws dat de inkomsten van de bestuurders uit gratis aandelen en optiewinsten in 2006 zijn verdubbeld.

‘Ik weet nu al wat voor onzin ik straks aan de onderhandelingstafel moet aanhoren,’ zegt hij. ‘Dat het aandelen zijn en opties, en andere prestatieprikkels, en meer van dat soort onzin. Het komt allemaal op hetzelfde neer: het is geld dat de bazen uit het bedrijf trekken. Geld dat de werknemers wordt ontzegd. Elke keer dat we daarover beginnen, wordt gezegd dat we het niet begrijpen en dat de beloning van bestuurders en de beloning van werknemers onvergelijkbare grootheden zijn. Wat een onzin.’

‘De top van een onderneming zegt dat zij niet anders kan dan de hoge managers extra belonen’, aldus Jongejan. ‘We moeten kijken naar de ontwikkelingen in de VS, hoor ik dan. Straks lopen onze bestuurders weg. Diezelfde graaiende bestuurders willen dan dat ik aan het personeel uitleg dat er voor hen geen loonsverhoging inzit, vanwege de concurrentie uit het oosten.’

De woede bij Jongejan zit diep, onder meer omdat hij aan de onderhandelingstafel van werkgevers voortdurend krijgt te horen dat hij niet constructief is, dat de bonden de lonen aan het opjagen zijn en dat hij het economisch herstel in de knop aan het breken is.

‘Het is de omgekeerde wereld,’ zegt hij. ‘De bestuurders zien hun inkomen sterk toenemen door hun opties te verzilveren, en door hun aandelen te gelde te maken. Wat zij in feite doen, is trekken aan de top van het loongebouw. Alle managementfuncties die boven de cao vallen, worden opgewaardeerd zodra het bestuur meer gaat verdienen.’

Bij alle klachten die de bonden al jaren spuien over de topsalarissen, gloort enige hoop. De vertegenwoordigers van FNV en CNV hebben het idee dat de maatschappelijke weerstand tegen de inkomensongelijkheid een kritisch punt heeft gepasseerd, en dat de politiek aan het ontwaken is.

‘Alles wat we de afgelopen jaren hebben bedacht aan maatregelen, heeft gefaald’, zegt Jongerius. ‘Openheid over inkomens, meer macht voor de aandeelhouders, meer invloed voor de OR, het was tevergeefs.

‘De krokodillenbek is verder opengesperd dan ooit. Maar de regering moet nu wel. Je kunt niet voortdurend offers en verantwoordelijk gedrag eisen van de mensen op straat en in de bedrijven, en ondertussen een kleine elite er met de buit vandoor laten gaan.

‘Dat gaat een keer fout. Dat besef groeit. Het nieuwe kabinet kan daar niet omheen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden