Granaria wordt na de overname van Eagle Picher leverancier van NASA; Noten én accu's? 'Ons beroep is ondernemen'

Ze waren er al jaren mee bezig, die ene echt grote overname. De gebroeders Wyler van de investeringsmaatschappij Granaria betaalden 1,4 miljard gulden voor de Amerikaanse industriële onderneming Eagle Picher....

Van onze verslaggever

Frank Hendrickx

DEN HAAG

'Ik zei tegen Ruijssenaars: ''Als jouw bedrijf ooit te koop is, dan koop ik het.'' En toen legde ik een dollarbiljet voor hem op tafel.' Om het verhaal kracht bij te zetten drukt Joel Wyler in het Haagse hoofdkantoor van Granaria opnieuw een stapel biljetten op tafel. Ze zitten los in zijn broekzak, zoals kleingeld bij andere mensen. Het gebaar is de finale van het 'unieke verhaal' over de overname van Eagle Picher.

Joel Wyler is door zijn jongere broer Danny aangemoedigd om de geschiedenis te vertellen. De twee eigenaren van de investeringsmaatschappij Granaria vullen elkaar op deze wijze voortdurend aan. Naast elkaar gezeten op de ruime bank in het kantoor van Joel Wyler spreken ze elkaar nooit tegen. Hoogstens voegt de één wat toe aan het betoog van de ander. Een twee-eenheid, al staat op het visitekaartje van Joel chairman en op dat van Danny chief executive officer.

Broers in zaken, dat gaat negen van de tien keer fout, maar niet bij de Wylers. Die bespreken naar eigen zeggen 'alles' met elkaar. Danny kan op elk moment de taken van Joel overnemen en omgekeerd. 'Er is een absoluut vertrouwen tussen ons', zegt Danny. 'Niemand hoeft te proberen ons tegen elkaar uit te spelen.' Van afgunst of concurrentie is geen sprake. Misschien om dat te onderstrepen, legt Danny Wyler alle verdiensten van de overname van Eagle Picher zonder terughoudendheid bij zijn broer.

Zes jaar geleden raakte Joel Wyler op het World Economic Forum in Davos in gesprek met A. Ruijssenaars, directeur van Eagle Picher. De oudste van de zakenbroers was onder de indruk van het enthousiasme waarmee de Nederlands-Amerikaanse directeur sprak over de producten van zijn onderneming. En toen sprak Wyler de belofte uit dat Eagle Picher ooit van hem zou zijn. Na zes jaar geduldig wachten, kocht hij vorige week het bedrijf voor het bedrag van 1,4 miljard gulden.

Met de aankoop van de Amerikaanse onderneming slaan de twee broers een nieuwe richting in. Ze hebben geen ervaring met een industriële onderneming als Eagle Picher, maar een nadeel is dat volgens hen niet. 'Met voldoende gezond verstand kun je overal een bijdrage leveren. Dat hebben wij vaak genoeg bewezen.'

De twee broers kregen het ondernemen met de paplepel ingegoten. Granaria begon in 1912 als een onderneming in de graanhandel. In de haven van Rotterdam groeide het bedrijf onder leiding van grootvader Louis Wyler uit tot een firma van formaat.

De oorlog maakte een einde aan het succes. 'Wij zijn Joodse mensen. De Duitsers hebben het bedrijf leeggezogen', zegt Joel Wyler.

Na de oorlog bouwde de familie het bedrijf opnieuw op. Joel en Danny Wyler hielpen mee. 'We zijn begonnen met het leegvegen van de silo's. Een goede opvoeding.' In 1989, toen hun vader met pensioen wilde, besloten de twee broers de rest van de familie uit te kopen. Ze stopten met de graanhandel. 'We waren geen servet en geen tafellaken', zegt Danny Wyler. 'We moesten groeien om mee te blijven doen, maar dat ging niet samen met het uitkopen van de familie.'

In 1982 stootte Granaria de internationale graanhandel af; zeven jaar later volgde de Europese binnenvaart. De broers legden zich vanaf dat moment toe op de handel in noten en zuidvruchten. Granaria reeg door overnames een keten van kleine en middelgrote bedrijven. Veel van de noten die in de Nederlandse supermarkten verkocht worden, zijn van de Wylers. De broers investeerden verder in onroerend goed. Danny Wyler: 'Wat ons beroep is? Ondernemen'

Ze deden het zonder de publiciteit te zoeken. Slechts één keer stond Joel Wyler, zeer tegen zijn zin, in het middelpunt van de belangstelling. Er was geen ontkomen aan. 'Als schippers posters verspreiden met je hoofd erop en daaronder de tekst Wanted dead or alive, dan heb je weinig keus', zegt hij.

Granaria bemachtigde eind jaren tachtig een vergunning om buiten de schippersbeurs om te varen. De schippers blokkeerden dat echter met keiharde acties. De Granaria-boten moesten varen onder begeleiding van de ME.

'Het was een conflict tussen de overheid en de schippers en dat werd over onze rug uitgevochten', zegt Joel Wyler. 'De overheid gaf ons toestemming om zelf te varen. De schippers waren tegen die ontwikkeling.' Uiteindelijk kreeg Granaria een compensatie van 9,4 miljoen gulden van minister Smit-Kroes van Verkeer & Waterstaat om af te zien van de vergunning. Het feit dat Wyler überhaupt de vergunning had gekregen van Smit-Kroes was pikant, omdat de minister een buurvrouw zou zijn van een van de broers. 'Klets', zegt Danny Wyler. 'Ze woont vijf kilometer van me vandaan', zegt Joel.

Over het verleden praten de broers minder graag dan over de toekomst. Het enthousiasme over Eagle Picher is groot. Met zichtbaar genoegen geeft Joel Wyler een toelichting bij de koopwaar, die uitgestald ligt in de onlangs in zijn kantoor geplaatste glazen vitrine. Het is slechts een selectie van de producten die Eagle Picher maakt, verspreid over 55 vestigingen in de wereld.

De nieuwe aanwinst van Granaria is even divers als groot (in 1997 een omzet van ruim 1,8 miljard dollar en wereldwijd 6700 werknemers). Het bedrijf fabriceert producten voor de auto- en ruimte-industrie en is actief in de mijnbouw. Zo levert Eagle Picher geluiddempers aan autoproducenten, maakt het satellieten en zonnepanelen voor satellieten, buizen voor het landingsgestel van vliegtuigen, accu's voor de space shutle en voor de onbemande Pathfinder, die het afgelopen jaar voor het eerst op mars was.

'Fantastisch' vinden de twee broers het, zij aan zij voor de glazen vitrine. 'In satellieten zit een enorme groei', weet Danny Wyler. 'In alle activiteiten die Eagle Picher ontplooit is het marktleider of hoort het tot de top drie', vervolgt de jongste broer.

De vraag hoe de Wylers de 1,4 miljard gulden kunnen opbrengen om het bedrijf te kopen, wordt ogenschijnlijk als naïef ervaren. 'Je moet wat geld hebben, je moet wat geld verdienen, en je moet wat geld lenen', zegt Joel Wyler minzaam lachend. Zijn broer vult aan: 'Door de uitstekende reputatie van Eagle Picher in de Verenigde Staten was het vinden van financiering geen probleem.'

Enkele duizenden asbest-slachtoffers in de Verenigde Staten denken waarschijnlijk iets anders over Eagle Picher. Zij kwamen in contact met isolatiemateriaal dat het bedrijf op de markt bracht en werden ziek. De rechter stelde de gedupeerden in het gelijk en veroordeelde Eagle Picher tot het betalen van een schadevergoeding van in totaal 4,5 miljard gulden.

Volgens de Wylers heeft Eagle Picher alleen rond de oorlog producten met asbest op de markt gebracht, 'omdat er toen niets anders was'. Het was een kleine hoeveelheid, met een omzetwaarde van enkele tientallen miljoenen dollars. Dat die kleinschalige activiteit uiteindelijk is uitgemond in een miljarden-zaak, wijten de broers vooral aan het Amerikaanse rechtsysteem.

Doordat Eagle Picher de schadeclaims niet kon opbrengen, kwam het onder leiding van een trust, die de belangen van de slachtoffers moest beheren. Granaria heeft Eagle Picher uiteindelijk van deze trust gekocht. 'Wij hebben er verder niets mee te maken.'

De asbest-affaire heeft de broers daarom nooit doen twijfelen aan de overname. 'Eagle Picher levert nauwelijks aan consumenten maar aan bedrijven', zegt Danny Wyler. 'Die zijn tevreden als ze goede spullen krijgen. Zo'n affaire maakt hun weinig uit. Eagle Picher heeft altijd winst gemaakt.

'Wat ons zeker maakt van onze zaak is de atmosfeer rond Eagle Picher', zegt Danny. De fabrieken van beperkte omvang staan in kleine gemeenschappen in het hart van Amerika. De gemeenschap voelt zich betrokken bij de fabriek en de fabriek bij de gemeenschap.

'Managers voelen zich betrokken bij de onderneming en hun omgeving. Ze zitten bijvoorbeeld in het schoolbestuur van hun gemeente. Nee, het al dan niet in een schoolbestuur zitten, is geen trivialiteit. Bij sleutelfiguren in een bedrijf is nooit iets triviaal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.