Goudkoorts op de gletsjers

Over:..

Wim Bossema

Zelfs de strijd om een goudschat onder een ijskap wordt tegenwoordig deels uitgevochten op het internet. Een ketting-email gaat de wereld rond om handtekeningen en steun te verzamelen voor de inwoners van een bergstreek in het noorden van Chili. Die willen de komst van een mijnbouwgigant tegenhouden. Het bedrijf, het in Canada gevestigde Barrack Gold, gaat het debat aan met een open brief op het net.

Eigenlijk had de winning van het goud, zilver en koper in het Pascua Lama project eerder dit jaar moeten beginnen, maar steeds weer weten de milieugroepen en burgerorganisaties in de streek uitstel af te dwingen. De geschiedenis van de controverse rond het project is uitgebreid te vinden op de site van het Observatorio Latinoamericano de Conflictos Ambientalis (Latijns Amerikaanse Waarnemersgroep voor Milieuconflicten, olca.cl). In Canada krijgen de Chilenen steun van de milieuclub Mining Watch.

Barrack Gold wilde aanvankelijk – de onderhandelingen met de Chileense regering begonnen al een jaar of tien geleden – drie gletsjers verplaatsen, om de edelmetalen op te kunnen graven. Boeren en overheden in het gebied van de Huasco Vallei met 70 duizend inwoners vreesden echter dat de watervoorziening dan vreselijk in het gedrang zou komen. De winning zelf vereist bovendien een gigantische hoeveelheid water en zorgt voor ernstige vervuiling van het milieu. Na vele vergaderingen en milieustudies ging de regering in februari akkoord: op voorwaarde dat de gletsjers blijven liggen en het goud via tunnels wordt gewonnen, én dat de mijnbouwers zich houden aan strenge afspraken over het beveiligen van de natuur en het milieu.

De actiegroepen vertrouwen het niet. Voor beloften kopen ze niets. De gletsjers mogen dan worden gespaard, er blijft een lange rij bezwaren. Zonder garanties mag het Pascua Lama project niet doorgaan. Inmiddels heeft Chili een nieuwe regering en de nieuwe president Michèle Bachelet heeft voor en na de verkiezingen bezworen dat de gletsjers onder haar bewind zullen blijven waar ze zijn. Maar de discussie is in een laatste fase, daarin gaat het om de vraag of het mogelijk is het milieu genoeg te sparen en toch de schatten op te graven.

Nu de actie-email, die een verontruste lezeres aan de Volkskrant doorstuurde. De keus is tussen het kostbare water voor de boerenfamilies of het goud waarvan de multinational ‘elke gram naar het buitenland zal brengen’. De gletsjers zullen worden verwoest en er moeten twee enorme gaten worden gegraven, ‘elk zo groot als een berg, een voor de winning, een voor het afval’. De boeren ‘blijven zitten met vergiftigd water en ziekten als gevolg’. De boeren mochten van de regering geen oproep op de televisie doen, volgens de ketting-email. Dus internationale steun via de brief aan noapascualama@yahoo.ca is hard nodig.

Barrack Gold is niet blij met de mails die het hoofdkantoor nu steeds meer bereiken. Het bedrijf vindt dat hij alles heeft gedaan om het de Chilenen ter plekke naar de zin te maken, staat in de tegenbrief (zie: Barrack.com). Bij de winning van het goud, zilver en koper moet het maar liefst aan vierhonderd milieuvoorwaarden voldoen, en daarmee heeft het ingestemd. De gletsjers zullen met rust worden gelaten, het goud ligt voor 95 procent níet onder het ijs, volgens het bedrijf. Er is jarenlang overlegd met allerlei groepen en instanties, dus het beeld dat er iets groots buiten de betrokkenen om wordt gedaan, klopt echt niet. Barrack zal zelfs projecten te betalen om de watervoorziening te verbeteren. Zoiets is niet eerder vertoond, aldus de brief van het concern.

Chili zal wel degelijk baat hebben bij het project. Er worden bijvoorbeeld banen geschapen: 5500 bij de aanleg van de mijn, 1660 voor de twintig jaar van de verwachte winning. Barrack schrijft vijftigduizend sollicitaties te hebben ontvangen uit Chili en Argentinië, waar een deel van het Pascua Lama Project, zal worden uitgevoerd (de goudvelden liggen in een grensgebied). Het bedrijf denkt 1,5 miljard dollar te investeren; Chileense toeleveringsbedrijven zullen ervan profiteren.

De baantjes die Barrack noemt, lijken vooral in trek bij de bevolking in een veel grotere straal rond het project dan bij de direct betrokken, voor wie de actievoerders opkomen: de nu nog redelijk welvarende boeren, die onder meer druiven en olijven verbouwen, en de inheemse bevolking, de Diaguita. Barrack heeft de tegenstand verderop een jaar geleden afgekocht met de belofte van subsidie aan sociale en milieuprojecten voor een bedrag van 60 miljoen dollar verspreid over twintig jaar, vinden de actievoerders. Maar de direct betrokken geven niet op, zo blijkt uit artikelen op de site van OLCA.

Juristen van de Universidad Diego Portales menen dat dat akkoord tussen Barracks dochteronderneming Minera Nevada en de overheidsinstelling die toezicht houdt op de rivieren en de watervoorziening in de regio onwettig is. Ze denken bovendien dat ze wel een zaak aanhangig kunnen maken bij het Inter-Amerikaanse Hof voor de Mensenrechten, omdat de waterrechten van de plaatselijke bevolking worden geschonden. En dan verbiedt de Chileense grondwet ook nog eens elke mijnbouw in grensgebieden. (driekwart van het project is in Chili, een kwart in Argentinië).

De plaatselijke katholieke kerk keerde zich vorige maand opnieuw tegen ‘het schandaal en de leugen, dat een economisch machtig bedrijf met weinig ethisch aanzien die schadelijke winning voorstelt als onschuldig en zelfs voordelig voor ons, terwijl het menselijk bestaan noch de natuur worden gerespecteerd.’

De plaatselijke actieleiders hebben ook een brief aan de Argentijnse president Kirchner gestuurd met het verzoek in te grijpen. Ze sommen hun bezwaren en hun vrees nog eens op. De gletsjers blijven gevaar lopen, de enorme afvalhopen bij het winnen van de edelmetalen uit de erts zullen de rivieren vervuilen. De chemicaliën die daarbij nodig zijn vormen een groot risico voor het milieu en al belooft Barrack allerlei voorzorgsmaatregelen: een ongeluk is heel goed mogelijk, en wat dan? De wegen in de hoge bergen zijn niet berekend op zware vrachtwagens, die duizenden tonnen springstof zullen vervoeren; de kans op ernstige ongelukken en rampen is groot. De actievoerders waarschuwen Argentinië dat Barrack wel eens omstreden delen van de productie naar het buurland kan verplaatsen omdat de weerstand daar veel minder is.

Waarom zet Barrack Gold door, ondanks al dit verzet, die eindeloze vertragingen en nog meer acties in zicht? De prijs van goud op de wereldmarkt is sinds 1999 verdubbeld.

Wim Bossema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden