Golkar, leger en president worden het niet eens over een nieuw staatshoofd Indonesië tobt: wie kan Soeharto opvolgen?

Het was maar een handjevol studenten dat zich gisteren in de foyer van het parlementsgebouw in Jakarta nestelde om zingend en klappend het vertrek van president Soeharto te eisen....

Van onze medewerker

Gerrit de Boer

JAKARTA

De Indonesische regeringspartij, de Golkar, maakte deze week bekend dat Soeharto haar enige kandidaat voor het presidentschap is en blijft. Volgens Golkar-voorzitter Harmoko heeft de partij een uitgebreide enquête gehouden, waaruit is gebleken dat de huidige president nog steeds op brede steun onder het volk kan rekenen. 'Wij moeten de wil van de massa eerbiedigen', zei Harmoko.

Het opinieonderzoek van de Golkar is het gevolg van een toespraak die Soeharto in oktober hield op de 33ste verjaardag van de partij. De president verbaasde vriend en vijand door zich openlijk af te vragen of een nieuwe kandidatuur van hem wel een weerspiegeling van de volkswil zou zijn. Hij vroeg de Golkar dat zorgvuldig na te gaan.

De uitkomst van het onderzoek van de Golkar wekt geen verbazing. De partij is al dertig jaar een trouwe vazal van de president. Maar wie zou de Golkar eigenlijk hebben ondervraagd? De kranten staan bol van de artikelen over organisaties en personen die lucht geven aan hun twijfel over de wenselijkheid van Soeharto's aanblijven.

Niemand minder dan Soeharto's oudste dochter, Siti Hardiyanti Rukmana (beter bekend als Tutut), gaf vlak voor kerst de aanzet tot de discussie. Zij verklaarde, voor een forum van studenten, dat zij liever niet ziet dat haar vader er nog een termijn aan vastplakt; volgens haar wordt het tijd dat de 76-jarige president rust krijgt.

Tututs uitlatingen brachten een kettingreactie teweeg. Gevoed door bezorgheid over de economische crisis veranderde de toon, en werd al gauw de positie van Soeharto openlijk ter discussie gesteld.

Amien Rais, leider van de 28 miljoen leden tellende moslimbeweging Muhammadiyah, was de eerste om zich aan te dienen als alternatieve kandidaat. Daarna vroegen andere bekende intellectuelen, politieke analisten, oud-politici, gepensioneerde legerofficieren en studentenbewegingen eveneens om een nieuwe president.

Voormalig minister Mohamad Sadli sprak vorige week donderdag van een politieke vertrouwenscrisis en drong aan op het vervangen van de volledige regering, inclusief Soeharto.

Megawati Soekarnoputri, de onder het arme deel van de bevolking uiterst populaire dochter van wijlen president Soekarno, sloot zich zaterdag bij de opposanten aan en stelde zich eveneens beschikbaar voor het presidentschap.

De vooraanstaande econoom Sumitro Djodohadikusumo, een familielid van Soeharto, vroeg zondag eveneens om het aftreden van de regering, al ging hij niet zover dat hij de president rechtstreeks noemde.

En ook in de straten van de hoofdstad wordt de weerstand tegen de president zichtbaar. Gisteren en eergisteren demonstreerden er groepjes studenten bij het parlementsgebouw.

Soeharto moet de toenemende druk voelen. En als zijn halfbroer, de zakenman Probosutedjo, mag worden geloofd heeft hij dat ook uitgesproken. De president zou hem zelf hebben gezegd dat hij geen zin meer heeft in een nieuwe ambtstermijn. Maar hij zou zich min of meer gedwongen zien om opnieuw voor vijf jaar het paleis te betrekken, omdat er geen goede alternatieven voorhanden zijn.

Of Probosutedjo de waarheid spreekt, valt niet na te gaan. Maar hij raakt wel de kern van het probleem: wie moet er dan president worden? Soeharto houdt al jaren vol dat hij zich niet kan en mag bemoeien met de benoeming van een nieuwe president. Dat is de taak van het 'democratische gekozen' Volkscongres, want dat vertegenwoordigt het volk, zegt hij.

In het congres zitten naast de Golkar nog drie andere partijen: de kleine democratische PDI (tot haar gedwongen aftreden in juni 1996 de partij van Megawati), de moslim-georiënteerde PPP en de strijdkrachten.

De Golkar heeft defintief voor Soeharto gekozen en kan niet meer terug. Het woord is dus aan de andere drie, die samen weliswaar een minderheid vormen, maar wel een enorme macht vertegenwoordigen. Met de bekendmaking van hun kandidaat willen zij wachten tot de bijeenkomst van het Volkscongres, in maart.

Dat lijkt niet lang. Maar gezien de miserabele economische omstandigheden en de politieke onzekerheid waarin Indonesië verkeert, is het een eeuwigheid. Het zou verstandig zijn als ze binnenkort met hun kandidaten naar buiten kwamen. Maar zoiets valt nauwelijks te verwachten van een Volkscongres dat zich nog nooit tegen Soeharto heeft verzet en een parlement dat nog nooit een wetsontwerp heeft geïnitieerd.

De sleutel ligt bij de president zelf. Als hij aankondigt dat hij zich niet meer herkiesbaar stelt, moeten de partijen een andere president zoeken. Dat Soeharto dat tot op heden niet heeft gedaan, wijst erop dat er tussen de bestaande machtsgroeperingen en de president geen overeenstemming bestaat over een opvolger. Al jarenlang vrezen de Indonesiërs dat er na Soeharto een machtsstrijd ontbrandt. Die angst dreigt nu werkelijkheid te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden