Column

Goede schatkistbewaarders hebben goed tegenspel nodig

Het spel en de knikkers Frank Kalshoven

Tel je alle mogelijke maatregelen op - wat helemaal niet mag trouwens - dan is de totale bezuiniging op de collectieve uitgaven 50 miljard euro. Door de Volkskrant is deze week de Concept ombuigingslijst mei 2016 openbaar geworden. Een ambtelijk stuk, gemaakt door het ministerie van Financiën, afgestemd met de vakdepartementen, waarin punt voor punt bezuinigingsmaatregelen worden geïdentificeerd die een nieuw kabinet zou kunnen doorvoeren.

Beeld anp

Eerst: waarom dat nuttig is. Dan: wat er ontbreekt.

De publicatie van de lijst bracht de tongen in beweging. 'Ze' willen de AOW toch niet echt met 10 procent gaan korten? De ov-kaart voor studenten schrappen? De kinderbijslag beperken tot de eerste twee kinderen? Het moet niet gekker worden!

Rustig adem blijven halen. 'Ze' willen niets. De ambtenaren van Financiën deden gewoon hun nuttige werk. De lijst met technisch mogelijke ingrepen is bedoeld voor politieke partijen, die zich aan het voorbereiden zijn op de verkiezingen. Politieke wensen moeten niet alleen overtuigend en meeslepend zijn, maar als het even kan ook betaalbaar. De ombuigingslijst helpt de partijen bij het nadenken over de boekhoudkundige kant van hun plannen. Dienstbaar en nuttig.

Maar waarom alleen een lijst met mogelijke bezuinigingen? Waarom niet óók een lijst met mogelijke extra uitgaven en kansrijke investeringen? Dat is historisch en institutioneel wel verklaarbaar, maar anno 2016 toch een belangrijke omissie.

Financiën past op de schatkist en dat is in het verleden gepaard gegaan met zware en bloedige gevechten. Sinds het financieringstekort - ik schrijf nu over de jaren zeventig van de vorige eeuw - de 10 procent aantikte, staan de mannen en vrouwen van Financiën in gevechtstenue rond de schatkist en slaan ze met elk wapen dat hun ter beschikking staat de plunderende horden van zich af. Die horden: vakministeries die meer geld willen voor x, y en z. Belangengroepen uit de samenleving die geld willen voor a, b en c. Sociale partners die het kabinet een mooie deal in het vooruitzicht stellen als de overheid meer geld uittrekt voor p, q en r.

De Concept ombuigingslijst mei 2016 is simpelweg een van de wapens uit het rijke arsenaal van Financiën. Maar waar Financiën in de voorbije eeuw met blote handen en een bot keukenmes moest strijden tegen zwaarbewapende horden, lijken de rollen nu omgedraaid. De plunderende horden zijn in het gareel gebracht. Met begrotingsregels, meerjarenramingen bij coalitieakkoorden, uitzwermende FIN-mensen, opleidingen en dienstverlening aan politici, zoals de ombuigingslijst. Men kan als aspirant-plunderaar dezer dagen met de pet in de hand beleefd om drie grijpstuivers komen vragen, mits, uiteraard, voor budgettaire dekking is gezorgd. Zo zijn de spelregels.

Deze omslag, de machtsverschuiving van de plunderaars naar de verdedigers van de schatkist, is een zegen. Misschien is het beter om te zeggen: wás een zegen. Of: is een zegen, maar het is tijd voor de volgende stap.

Wie maakt de lijst met kansrijke publieke investeringen? Wie verzint de beleidsmaatregelen die de schatkist misschien geld kosten, maar de samenleving welvaart opleveren? Wie relativeert het belang van de schatkist? En dan bedoel ik niet een individuele ambtenaar, maar institutioneel? Het antwoord is: niemand. Die institutie is er niet.

Er zijn twee wegen voorwaarts. De ene is: Financiën ondergaat andermaal een transformatie en smeedt de helft van het wapentuig om in ploegscharen. De 'directeur ploegscharen' maakt voortaan de tweede lijst die als service naar de politiek wordt gestuurd, de Concept intensiveringenlijst mei 2016.

De andere weg voorwaarts is een nieuwe institutie maken of een bestaande ombouwen tot het Instituut voor Beleidsinnovatie, Publieke Investeringen en Goede Ideeën in het Algemeen. Verzin vooral een betere naam.

Het punt is: goede schatkistbewaarders hebben goed tegenspel nodig.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.