Goede relatie met VS is spil van hervormingen

Als de Air Force One met president Bill Clinton aan boord morgen landt op Chinese bodem gaat voor zijn ambtgenoot Jiang Zemin een oude hartewens in vervulling....

Van onze correspondent

Toine Berbers

HONGKONG

Uit alles blijkt dat China in zijn nopjes is met het hoge bezoek. De diensten openbare werken maken overuren. Zelfs in steden die Clinton niet aandoet, worden straten verfraaid en hekjes geverfd. Overal hangen spandoeken die de vriendschap tussen de twee politici moeten symboliseren.

Een documentaire op CCTV, de staatstelevisie, toonde hoe Jiang vorig jaar oktober aan het begin van zijn Amerikaanse reis op Hawaii in de golven van de Stille Oceaan spartelde. De commentaarstem liet geen ruimte voor twijfel: Mao Zedong zwom in de Yangtze, zijn opvolger Deng Xiaoping ging in Beidahe aan de Chinese kust te water, maar Jiang koos het verre buitenland. 'Dit is een historische ommezwaai en een duidelijk signaal dat China openstaat voor de wereld.'

Een goede verstandhouding met Washington is de spil van dit beleid. Jiang ging zelfs zo ver aan journalisten te vertellen dat hij gesteld is op Clinton. Vorig jaar tijdens de gezamenlijke persconferentie in Washington zette de boomlange Amerikaan zijn Chinese collega achter het spreekgestoelte op een verhoog, zodat ze voor de pers dezelfde lengte hadden. 'Zulke innemende gebaren tonen zijn warmte,' zei Jiang.

De Chinese president hoopt op zijn minst voor eigen publiek de geschillen te maskeren die de ingewikkelde relatie de afgelopen jaren regelmatig dreigden te verzieken. Hij hoopt zo ook de wind uit de zeilen te nemen van de critici in de partij, die tegen nauwe banden met Washington zijn en tegen Jiangs koers van versnelde moderniseringen.

Om zijn imago te versterken, koketteert de president met democratische hervormingen. In intellectuele en partijkringen wordt voorzichtig gedebatteerd over liberalisering. Jia Qingguo, hoogleraar politieke wetenschappen aan de gerenommeerde Beida-universiteit, denkt dat er geen weg terug is. 'Dat China het afgelopen decennium alleen economisch en niet politiek veranderde, is een misvatting,' zeg hij.

De vele boekwinkeltjes in het centrum van Peking zijn de stille getuigen. Naast verhandelingen over het seksleven van de hoge Amerikaanse gast en de handleidingen 'hoe word ik snel rijk', liggen halflegale pleidooien voor algemene verkiezingen en politieke hervormingen.

Als Clinton zaterdagmorgen voor de Grote Hal van het Volk op het Tienanmenplein de 21 saluutschoten in ontvangst neemt, zal ook de discussie over het bloedbad van 1989 weer aanzwellen. In de ogen van Chinese dissidenten in het buitenland handelt de president verderfelijk door te zwichten voor protocollaire druk. Maar intellectuelen in Peking denken dat hij juist deze zwarte episode in de recente geschiedenis onder de aandacht brengt.

Zhao Ziyang, de destijds afgezette partijleider, heeft al een voorproefje genomen op een mogelijke discussie. Hij eist in een brief die sinds gisteren circuleert erkenning dat het doodschieten van demonstranten een grote fout was. Zhao, die sindsdien huisarrest heeft en niet in het openbaar is gesignaleerd, noemt het drama van toen 'een van de grootste mensenrechtenproblemen van deze eeuw.' Zonder een excuus blijft dit een 'belemmering in de verhouding met anderen,' schrijft hij. Een soortgelijk schrijven deed vorig najaar tijdens het partijcongres de ronde.

Maar ondanks de voorzichtige dooi, is het klimaat nog niet rijp voor heropening van de Tienanmen-discussie. De alomtegenwoordigheid van het regime behoort voor de doorsnee-Chinees tot het verleden, maar dissidenten kampen onverminderd met pesterijen en arrestaties. Naar schatting tweeduizend politieke gevangen zuchten in kampen.

Vooral pogingen om vakbonden op te richten, worden uit angst voor arbeidsontrust hard aangepakt. Het hervormingsbeleid van de in maart als premier aangetreden mannetjesputter Zhu Rongji, ligt van twee kanten onder vuur. Ambtenaren en arbeiders in de verliesgevende staatsbedrijven die hun banen als gevolg van massale saneringen dreigen te verliezen, voerden intern de druk op. Periodieke onrust onder ongelukkigen die al zonder baan zitten, voedt de angst voor grote rellen onder de miljoenen werklozen.

Het past extra slecht dat juist nu China aan de vooravond van de grootste sanering in zijn geschiedenis staat, de Aziatische crisis begint toe te slaan. President Clinton doet China aan op een moment dat de wonderbaarlijke opmars van de afgelopen jaren tot stilstand dreigt te komen en China de injectie van Amerikaans grootkapitaal goed kan gebruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden