ReportageAlternatieve bestrijdingsmiddelen

Gifvrije landbouw is nog een verre droom, en gifvrije cognac helemaal

Flessen worden gevuld met de chemievrije bestrijdingsmiddelen en klaargezet voor verzending.Beeld Sabine van Wechem

In Nederland wordt al jaren gepraat over het uitfaseren van chemische bestrijdingsmiddelen, met weinig resultaat. In Frankrijk gaat het nog veel langzamer. Voor de producent van alternatieve middelen was het al niet makkelijk zijn producten aan de man te brengen, door corona is dat alleen nog maar lastiger geworden.

Van horen zeggen weet Gerco Overweg hoe ze in de Franse Cognac-regio met buitenstaanders omgaan. Een boer uit een andere regio, die daar een stuk grond kocht met het idee ook de lucratieve gedestilleerde drank te gaan produceren, vond op een ochtend een niet mis te verstane boodschap van de lokale concurrentie: ‘In de nacht hadden ze zijn anderhalve hectare aan wijnranken allemaal afgeknipt’, zegt Overweg. ‘Nee, het is niet gemakkelijk om er daar tussen te komen.’

Hoe moeilijk dat is weet Overweg ook uit eigen ervaring, al is het niet als boer. Al ruim vijf jaar probeert de producent van niet-chemische gewasbeschermingsmiddelen zijn belangrijkste product bij Franse wijnboeren aan de man te brengen.

‘Tot nog toe komen we niet verder dan wat testen bij individuele boeren’, zegt hij. ‘Ze werken daar heel traditioneel, en dingen geregeld krijgen gaat daar echt met de Franse slag; alles duurt vijf keer langer dan hier. Maar de testresultaten van ons product zijn goed en de grootste producent van wijnstokken heeft de uitkomsten inmiddels ook ingezien. Ik verwacht dan ook dat we in de komende twee jaar op grotere schaal in Frankrijk zullen gaan leveren.’

Wat hij aan Franse wijnboeren – die veel bestrijdingsmiddelen gebruiken – wil leveren, is het middel BlocCade, een niet-chemisch middel dat schimmels weg moet houden van de wijnranken. Het product komt uit een mini-fabriekje in Ermelo, waar het belangrijkste werk wordt gedaan op één enkele stalen tafel. Op die tafel staan vier schudmachines met  jerrycans van waaruit slangen naar het plafond lopen. Uit dat plafond komen dikkere slangen die eindigen in een soort brandkraan met een tap. Het geheel is te bedienen vanaf een simpel scherm. 

Super snel

Die ene tafel is het hart van Overwegs bedrijf Hortipro. ‘Hier kunnen we 450 flesjes per uur maken’, zegt Overweg. ‘En we zijn ook nog eens super flexibel. Dat is fijn, want we willen kleine klanten graag snel kunnen helpen. Zo’n snelle order kunnen we meteen maken. Vandaag bestellen is bij ons morgen bezorgd.’ Bij grote orders schakelt Hortipro andere partijen in om voor ze te produceren.

BlocCade is met een omzet van grofweg 300 duizend euro het belangrijkste product van Hortipro, dat in 2019 met zeven man een omzet draaide van 2,9 miljoen euro. Door na het snoeien BlocCade over de geknipte tak te spuiten of smeren, ontstaat een laagje dat ongewenste schimmels buiten houdt. In tegenstelling tot de meeste chemische middelen wordt daarbij niets gedood. 

Omdat er geen werkbare stof in zit, maar het product alleen de snoeiwond afdekt, is voor het chemievrije product van Hortipro bovendien niet de zeer kostbare goedkeuring nodig van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Overweg: ‘Dat kan wel een- tot anderhalf miljoen euro kosten.’ 

Overweg (54) had eigenlijk rundveehouder willen worden, en doorliep daarvoor de Agrarische Hogeschool in Dronten. Maar na werkervaring in de Verenigde Staten merkte hij al snel dat je op de boerderij nooit klaar bent. Het werk stopt niet. ‘Als boer ben je slaaf van je bedrijf’, zegt hij. ‘Ik werk ook hard, maar niet continu. En over niet al te lange tijd kan ik een stapje terug doen.’

Problemen

In de jaren negentig kwam Overweg in de glastuinbouw terecht, en daarna werd hem langzaam maar zeker duidelijk wat er in de akkerbouw allemaal misging, en hoe de problemen zich daar opstapelden. Bedrijven bespoten en bemestten hun grond zo eenzijdig, en mergelden die zo uit dat het gewas niet meer wilde groeien. Het gevolg was dat ze nog meer bemesting en bestrijdingsmiddelen gingen gebruiken. 

‘Het sloeg allemaal door’, zegt Overweg. ‘Als je kijkt naar hoe we de dingen zestig jaar lang hebben gedaan in de landbouw, dan heeft het wel gewerkt. Van bemesting naar kunstmest tot schaalvergroting. Maar inmiddels zien we de keerzijde ervan voor het milieu. Ik dacht: als dat beter kan, dan moet ik dat zelf gaan doen.’

Hij begon als tussenpersoon biologische en niet-chemische bestrijdingsmiddelen te verkopen. In 2012 richtte hij Hortipro op en begon daar zijn eigen producten te ontwikkelen. Behalve BlocCade heeft hij ook een eigen middel tegen mos, MossKade, dat vergelijkbaar werkt. 

Gerco Overweg in zijn kantoor. Beeld Sabine van Wechem

Precisie

Zijn middelen vergen meer overleg dan chemische middelen. ‘Het moment van spuiten komt met onze biologische producten veel preciezer’, zegt Overweg. ‘De gebruiker moet zich meer verdiepen in de situatie voordat hij gaat spuiten.’ MossKade werkt bijvoorbeeld alleen op het moment dat het mos ademt. Dit betekent dat je het niet moet gebruiken bij droogte. ‘Die precisie kan een barrière zijn om over te stappen, want chemische middelen kunnen altijd.’ 

Door corona is het niet meer mogelijk de gebruiksaanwijzingen face-to-face aan klanten uit te leggen. ‘We hebben nu iemand die 100 procent van zijn tijd video-instructies maakt.’ Vooralsnog heeft corona nog maar een beperkt neerwaarts effect gehad op het aantal bestellingen.

Politieke agenda

De bevordering van het gebruik van chemievrije middelen staat al jaren op de politieke agenda. Vorig jaar opperde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu dat meer onderzoek nodig is naar de risico’s voor omwonenden die worden blootgesteld aan meerdere bestrijdingsmiddelen tegelijk. Het ministerie van Landbouw kondigde een plan aan om emissies van gewasbeschermingsmiddelen in de leefomgeving vóór 2030 tot nagenoeg nul te reduceren.  

Mooie woorden in het het voordeel van de emissievrije producten van Hortipro, maar het is hier net Frankrijk, weet Overweg inmiddels. Er wordt veel gepraat maar er is weinig actie. Neem het doel om in 2020 de sportvelden vrij te krijgen van chemische bestrijdingsmiddelen. Halverwege vorig jaar bleek uit onderzoek van de Volkskrant al dat dit doel niet gehaald gaat worden.

‘Gezien de discussies over gezondheid en milieu vind ik het onbegrijpelijk dat het allemaal zo lang moet duren’, zegt Overweg. ‘Voordat meer middelen worden verboden en wij daardoor meer ruimte krijgen. Helemaal als je ziet hoe gemakkelijk vergunningen voor chemische middelen alsmaar worden verlengd.’

Dat de omschakeling naar duurzamere bestrijdingsmiddelen traag gaat, is volgens Overweg het gevolg van het gebrek aan capaciteit bij de autoriteiten. ‘En dan is er ook nog de sterke lobby van de grote producenten van chemische middelen’, zoals Bayer-Monsanto, Syngenta en BASF. 

Op een overname door zo’n grote speler zit Overweg niet te wachten. ‘Ik doe het bedrijf liever over aan mensen die het verder helpen’, zegt Overweg. ‘Ik ben 54 en wil niet tot mijn 80ste door. Mijn zoon is vorige maand begonnen en ik heb er net een heel goede techneut bij die ook nog commercieel sterk is. Hij is beter dan ik ben. Dat soort mensen zoek ik.’

Logo Hortipro

Profiel

Bedrijf
Hortipro

Waar
Ermelo

Sinds
2012

Aantal medewerkers
7

Jaaromzet
2,9 miljoen euro

LEES OOK:

Sportvelden ondanks afspraken nog lang niet vrij van landbouwgif
Nederlandse kinderen en andere sporters lopen nog ruim vijf jaar het risico dat ze op sportvelden worden blootgesteld aan chemische bestrijdingsmiddelen. Het lukt sportverenigingen niet vanaf volgend jaar het gebruik van landbouwgif drastisch te verminderen, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Een eerdere ­afspraak met de overheid wordt daarmee niet nageleefd.

Deze club voetbalt weer zonder gif: ‘Het is natuurlijk wel duurder, maar het is altijd mogelijk’
Terwijl sportkoepels aandringen op uitstel van het verbod op chemische bestrijdingsmiddelen, is het ASV’33 gelukt de velden zonder gif te beheren. Al moet de vicevoorzitter soms knielend met een mesje door het gras.

Sportvereniging moet van regering sneller stoppen met chemische bestrijdingsmiddelen
Sportverenigingen moeten van de regering sneller stoppen met het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen dan zij zelf hoopten. Vanaf volgend jaar mogen middelen als glyfosaat alleen nog in uitzonderlijke gevallen worden ingezet tegen algen, woekerende planten en onkruid op sportvelden. Vanaf 2022 geldt een totaalverbod.

Boer en burger in gevecht over bestrijdingsmiddelen: in een groen maar giftig bollen-bollenland
Burgers verzetten zich op meerdere plekken in Nederland tegen het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Een clash tussen economische belangen en de volksgezondheid, die volgens omwonenden doorgaans in het voordeel uitvalt van boeren. Maar het RIVM wil nu meer onderzoek naar de risico’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden