Gezond bedrijf wordt zomaar failliet verklaard

Guido van Engelen runde een meubelfabriek tot een rechter het bedrijf liquideerde. Een gevecht tegen corruptie. ‘De tegenpartij biedt 55 duizend’....

‘Ik had gehoopt dat het mij nooit zou overkomen’, verzucht Guido van Engelen (39) tijdens een zakenborrel op de Nederlandse ambassade in Kiev, de hoofdstad van Oekraïne. Maar het overkwam hem wel. Nota bene Van Engelen, die sinds het midden van de jaren negentig in het land rondloopt, en als geen ander weet aan welke risico's je er als ondernemer blootstaat.

Begin maart ontdekte hij per toeval dat Homemakers-99, het Oekraïense meubelbedrijf waarvan hij de baas is, wordt geliquideerd. En dat terwijl het bedrijf op dat moment kerngezond was, Het bedrijf had een vaste klantenkring van grote winkels in Oekraïne en had zo’n honderd werknemers in dienst. Homemakers-99 had volgens Van Engelen een waarde van meer dan 3 miljoen dollar. 90 procent van de aandelen zijn in handen van Kees Nederhof, een investeerder uit Zevenbergen voor wie hij werkt.

De pech van beide Nederlanders: de Homemakers-99 fabriek staat in Bila Tserkva, zo’n 80 kilometer van de hoofdstad Kiev. De grond van de fabriek, in het centrum van de stad, is veel geld waard; zo veel zelfs, dat een Oekraïner zijn oog erop heeft laten vallen.

De Oekraïner weet enkele aandelen van Homemakers-99 op de kop te tikken en stapt daarmee naar de rechtbank in Kharkov, een stad zo’n 500 kilometer verderop. Daar koopt hij een rechter om. Op 8 januari van dit jaar oordeelt die dat Homemakers-99 negen jaar geleden niet op de juiste manier is opgericht. Het bewijsmateriaal: documenten waarvan Van Engelen zeker weet dat ze vervalst zijn.

De Nederlandse ondernemer is bij de rechtszaak niet aanwezig. Sterker nog, hij weet er helemaal niets van. Als hij twee maanden later toevallig over de uitspraak hoort, is de rechter niet meer ter verantwoording te roepen. Die trad een dag na de uitspraak af. Van Engelen tekent alsnog beroep aan, maar de meubelfrabriek valt dan al niet meer te redden. De deuren worden verzegeld, de klanten wijken gedwongen uit, de werknemers vertrekken. ‘Een paar werknemers, zoals een arbeider die vier maanden voor zijn pensioen staat, hebben we op de loonlijst laten staan.’

Het enige wat Van Engelen met juridische procedures nog probeert te redden, is het vastgoed.

De zaak Homemakers-99 staat niet op zichzelf. Volgens een recent rapport van de Amerikaanse denktank The Atlantic Council zijn zo’n 2.500 bedrijven de afgelopen twee tot drie jaar ten prooi gevallen aan deze vorm van bedrijfroof, die zich telkens via hetzelfde patroon ontvouwt. Bij de Nederlandse ondernemers in Oekraïne is Van Engelen voor zover bekend de enige die ermee in aanraking kwam.

On the record houden de Nederlanders hun mond over de corruptie die welig tiert in het land, maar off the record komen de verhalen snel los. Inspecteurs van de belasting of de brandweer komen binnen voor minitieuze controles, waarbij altijd wel een onregelmatigheid wordt gevonden. De controleurs kunnen alleen tegen betaling weer naar buiten worden gewerkt. Onmisbare onderdelen voor machines kunnen aan de grens alleen met steekpenningen langs de douane worden geloodst. Exportvergunningen voor tarwe en andere landbouwgoederen moeten in de hoofdstad bij de juiste overheidsfunctionarissen, tegen een smak geld worden gekocht.

Iedere Nederlander die met rechtszaken van doen heeft gehad, weet hoe de wet van de rechtbank luidt in Oekraïne: ‘Wie de rechter het meest betaalt, wint de zaak.’

De eerste indruk van Oekraïne is verwarrend, zegt een ondernemer: ‘In Afrika of Azië zien mensen er anders uit en reken je op cultuurverschillen. De mensen in Oekraïne zien er echter net zo uit als bij ons, dus denk je dat het zakendoen er ook hetzelfde aan toe zal gaan. Dat is dus niet zo.’

De Nederlanders zijn er vrijwel zonder uitzondering van overtuigd dat het met de corruptie nog nooit zo erg was als nu. Het bewijs daarvan ligt op straat, of, beter gezegd, rijdt daar rond: de vele Mercedessen, Porsche Cayenne’s, Lexussen en andere dure auto's met geblindeerde ramen. Volgens de Nederlanders worden deze wagens vaak met smeergeld betaald. Ondernemer Van Engelen weet dat in het hoger beroep in zijn zaak, de tegenpartij 55 duizend dollar heeft toegezegd voor een gunstige uitspraak.

Van Engelen weigert zelf het spel mee te spelen. Hij wil zijn gelijk niet kopen bij de rechtbank. Hij hoopt dat hij gered wordt omdat de corrupte rechterlijke macht het ditmaal te bont heeft gemaakt. ‘Hier komen de rechters niet mee weg. Na afloop van een van de zittingen hoorden we een rechter die de zaal uit kwam gelopen en ons niet zag staan, zelf zeggen: ‘Dit ging me toch te ver, ik heb het geld teruggestort.’

In hoger beroep heeft hij inmiddels twee deelzaken gewonnen, maar de tegenpartij is nu naar de Hoge Raad gestapt. Van Engelen wacht dus nog een zware en kostbare strijd. ‘Gisteravond hoorden we van de rechters dat stukken die in ons voordeel waren, zijn verdwenen. Ook de manier waarop de zittingen verlopen, is ongelofelijk. Een rechter zat een tijdschrift te lezen, de tweede was de hele tijd aan het sms’en, en de derde lette aan het begin nog wel op, maar ging toen ook iets anders doen. Bij een volgende zitting, toen de rechters door hadden dat er ook een afgevaardigde van de Nederlandse ambassade in de zaal zat, zijn ze wel gaan opletten.’

Als hij het vertelt, kan Van Engelen een glimlach niet onderdrukken, zo absurd is de gang van zaken. Maar het plezier in het zakendoen in de Oekraïne is ondertussen stukken minder geworden. ‘Als deze zaak achter de rug is, ga ik nadenken of ik nog wel in dit land wil blijven’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden