Gezant Clinton moet Europa voor boycot paaien VS vinden actie EU tegen Cuba-wet ongepast

De Amerikaanse gezant Stuart Eizenstat, die de wereld afreist om namens president Clinton begrip te vragen voor de verscherping van het embargo tegen Cuba, vindt de tegenmaatregelen die de Europese Unie maandag in Luxemburg aankondigde 'ongepast'....

ART VAN IPEREN

Van onze verslaggever

Art van Iperen

DEN HAAG/AMSTERDAM

'Europa moet de woede om de Helms-Burtonwet scheiden van het doel dat we allen nastreven: de overgang naar een democratisch bestel in Cuba. De Europese landen kunnen de energie die ze in de strijd tegen Helms-Burton stoppen beter besteden aan het bevorderen van de democratie in Cuba. Nederland speelt in dat opzicht al een voortrekkersrol'.

Eizenstat was dinsdag in Den Haag om met regering, bedrijfsleven en non-gouvernementele organisaties te overleggen over het Amerikaanse Cuba-beleid. Hij had Nederland in zijn reisschema opgenomen, omdat Den Haag vanaf 1 januari voorzitter van de EU wordt en dus het Europese verzet tegen de wet-Helms/Burton zal gaan leiden.

President Clinton stuurde hem twee maanden geleden op pad om de Helms-Burtonwet te verdedigen. 'Ik heb gemakkelijkere banen gehad', zei hij gisteren eufemistisch in Amsterdam, 'maar er moet een gemeenschappelijke basis te vinden zijn die de wrijvingen tussen de EU en de VS vermindert en de druk op Castro vergroot.'

Overal waar de onderminister voor Buitenlandse Handel Eizenstat komt, in Canada, Latijns-Amerika of Europa, stuit hij op een muur van onbegrip en wantrouwen. 'De VS hebben de afgelopen vijftig jaar nauw samengewerkt met Europa om democratie te brengen in Oost-Europa, de voormalige Sovjet-Unie, Haïti en Zuid-Afrika. Ik zie niet in waarom we ook niet op het gebied van Cuba kunnen samenwerken', aldus Eizenstat.

Het Amerikaanse embargo tegen Cuba werd in 1962 ingesteld als reactie op Castro's nationalisaties. De afgelopen maart aangenomen wet-Helms/Burton heeft tot doel die sancties aan te scherpen door buitenlandse investeerders uit Cuba weg te jagen. Washington stelt zich op het standpunt dat buitenlandse geldschieters Castro met hun twee miljard dollar investeringen in hoofdzakelijk de toeristen-, suiker- en nikkelindustrie in het zadel houden. Krachtens de wet loopt iedere investeerder die geld steekt in door Fidel Castro geconfisqueerde goederen het risico geen visum meer voor de VS te krijgen en voor een Amerikaanse rechtbank te worden gesleept. De mogelijkheid in de VS te worden aangeklaagd, het meest controversiële deel van de wet, is door Clinton voorlopig tot februari volgend jaar opeschort.

Mexico en Canada - de Amerikaanse partners van het vrijhandelsverdrag Nafta -, de Organisatie van Amerikaanse Staten en de Europese Unie zijn vooral verbolgen over het extraterritoriale karakter van de wet. Alle handelspartners van de VS denken dat een dialoog en contacten met Cuba eerder tot politieke en economische hervormingen zullen leiden dan Cuba als een paria behandelen, zoals Washington doet. Zij achten Helms/Burton in strijd met internationale wetgeving en accepteren niet dat Washington meent te kunnen bepalen met wie ze wel of niet handel mogen drijven. Bij de Wereld Handels Organisatie WTO heeft de EU een officiële klacht ingediend.

Maandag besloot de EU tot een serie juridische tegenmaatregelen 'als zelfverdediging' tegen Helms-Burton. Bedrijven mogen zich niets van de wet aantrekken. Wie schade lijdt door Helms-Burton mag die voor een Europese rechtbank gaan verhalen op het Amerikaanse bedrijf dat in de VS een proces heeft aangespannen. Canada en Mexico, twee van de grootste investeerders in Cuba, hebben al eerder soortgelijke tegenmaatregelen genomen.

Eizenstat meent dat de wet-Helms/Burton en het volledig isoleren van Cuba nog steeds de enige effectieve manier is om Fidel Castro tot politieke en economische hervormingen te dwingen. 'Cuba is de enige dictatuur op het westelijk halfrond. De overige 34 landen in Latijns-Amerika zijn allemaal functionerende democratiën.'

Hij bestrijdt dat het Amerikaanse buitenlandse beleid inconsistent is. 'Ook in China proberen we de mensenrechten te bevorderen, maar het grote verschil is dat Cuba wel op het westelijk halfrond ligt en China niet. China probeert de omringende landen niet te destabiliseren, heeft geen Amerikaanse bezittingen geconfisqueerd en telt zo veel inwoners dat wij dat land eenvoudigweg niet kunnen isoleren.'

Wayne S. Smith, ex-gezant van de VS in Havana had het zaterdag heel wat gemakkelijker. De hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de John Hopkins Universiteit mocht in het Amsterdamse Paradiso op uitnodiging van de Stichting Cuba Sí een zaal vol Castro-aanhangers en Amerika-tegenstanders uitleggen waarom hij fel tegen het Amerikaanse embargo en de wet-Helms/Burton is. Smith preekte voor eigen parochie. Hij had geen enkele moeite zijn toehoorders ervan te overtuigen dat het embargo moet worden opgeheven. Toen iemand een kritische vraag over de mensenrechten in Cuba wilde stellen na een lofzang op de Cubaanse democratie door een econoom uit Havana, werd de vragensteller door het publiek voor aanhanger van Janmaat uitgemaakt en bijna gemolesteerd.

Volgens Smith brengt Helms-Burton de democratie in Cuba geen stap dichterbij en heeft de wet verstrekkende gevolgen. 'Helms/Burton is niet alleen een nachtmerrie, maar ook een testcase, omdat de wet de eerste stap is op weg naar een instabiel en gevaarlijk internationaal systeem. De VS denken als enige resterende supermacht dat zij kunnen bepalen hoe de wereld er na de Koude Oorlog uit hoort te zien. Sancties tegen Cuba, tegen Iran, tegen Libië, Boutros Ghali weg bij de VN, Washington wil iedereen zijn wil opleggen. Als we ons niet tegen Helms/Burton verzetten, maakt de internationale samenwerking op basis van wetten en spelregels plaats voor hegemonie door de VS'.

Smith sluit zich in tegenstelling tot Eizenstat bij het Europese standpunt aan dat de democratie op Cuba het best kan worden bevorderd door het leggen van contacten en het drijven van handel. Het isoleren van Cuba leidt volgens hem tot niets. Hij vindt de Amerikaanse sancties juist 'contraproductief' en inconsistent. 'In Cuba denkt Washington met sancties de democratie te kunnen herstellen en respect voor de mensenrechten te kunnen afdwingen. Voor landen als China, Indonesië, Koeweit, Saudi-Arabië en Vietnam gelden die doelstellingen kennelijk niet. Washington denkt daar slechts aan olie en afzetmarkten. Als Cuba 100 miljoen inwoners of olie had gehad, zou het embargo al lang geleden zijn opgeheven'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden