Gewijzigd gewas maakt Britse rooiers razend

Radicale actiegroepen tegen genetische manipulatie zijn in Groot-Brittannië in opkomst. Op vele Britse proefvelden hebben ze vernielingen aangericht. Prins Charles stak de lont in het kruitvat....

BERT WAGENDORP

BROOD GEBAKKEN met uitsluitend Brits meel is hard en daarom mengen Britse bakkers Amerikaans meel door hun deeg. Maar binnenkort hoeft dat niet meer, als het aan het Institute of Arable Crop Research (IACR) in Hertfordshire ligt. Dan produceren Britse boeren glutenrijke, genetisch gewijzigde Britse tarwe, voor een zacht broodje dat gemakkelijk wegkauwt.

Een paar weken geleden, tijdens de landbouw-expositie Cereals '98 in Sleaford, wilde het IACR zijn nieuwe tarwevariant presenteren aan de boeren. Dat ging helaas niet door. Een paar dagen voor de presentatie bleken alle genetisch gemanipuleerde 'zachte tarwe' op het proefveld van het instituut uit de grond te zijn getrokken. De illegale maaiers noemden zich de Lincolnshire Lotters en het was niet de eerste keer dat die organisatie - of de collega's van Genetix Snowball - zich verantwoordelijk stelde voor het vernielen van een proefveld met genetisch gemanipuleerde landbouwproducten. De afgelopen maanden gebeurde dat enkele tientallen malen.

De fantasierijke namen van de 's nachts opererende teams van Britse plantentrekkers herinneren aan die van hun Nederlandse voorgangers, die eind jaren tachtig, begin jaren negentig dood en verderf zaaiden op de proefvelden met genetisch veranderde aardappelen of mais: De Razende Rooiers, De Woedende Escorts of De Ziedende Bintjes.

Maar terwijl sindsdien in Nederland de discussie rond de genetische manipulatie van landbouwproducten is geluwd, beleeft die in Groot-Brittannië een stevige opleving. Het waren niet de leden van de Lotters of de Snowball die recentelijk de lont in het kruitvat staken. Dat deed een veel wetgetrouwer persoon: kroonprins Charles.

Behalve prins is Charles boer - een overtuigd biologisch-dynamische boer, die op zijn landgoederen het gebruik van pesticiden zoveel mogelijk mijdt en al helemaal niets moet hebben van genetisch gemanipuleerd zaaigoed. 'Genetische experimenten brengen de mensheid op een domein dat toebehoort aan God, en aan God alleen', stelt hij. Volgens de prins zouden de BSE-kwestie 'en andere door mensen veroorzaakte voedselrampen' een les moeten inhouden aangaande 'de onvoorziene consequensies van het streven naar goedkoop voedsel'.

Charles' woorden vielen in vruchtbare aarde. De BSE-kwestie en andere voedselschandalen hebben de Britse consument huiverig gemaakt voor het verbond tussen wetenschap en voedselproductie. Een recent onderzoek wees uit dat 77 procent van de Britten geen genetisch gemanipuleerde producten op de eettafel wil, zo lang er niet meer duidelijk is over de gevolgen van de biotechnologische landbouwrevolutie.

De grote biotechbedrijven denken daar anders over. Concerns als het Amerikaanse Monsanto, het Duitse AgrEvo, het Zwitserse Novartis en het Nederlans-Britse Shell hebben Groot-Brittannië overdekt met proefvelden, waarop zij genetisch gemanipuleerde mais, koolzaad, broccoli of tarwe verbouwen. Volgens de actiegroep Friends Of The Earth (FOE) zijn het er meer dan vijfhonderd, 'sommige ter grootte van honderd voetbalvelden'.

Op de Internet-site van FOE staan de locaties van die veldjes allemaal keurig vermeld, wat makkelijk is voor de illegale rooiers. De Vrienden van de Aarde doen dat zelf niet. 'Maar het is niet onbegrijpelijk dat anderen dat wel doen', zegt Neil Verlander van FOE. 'Als er niet naar je argumenten wordt geluisterd, als de regering zich laat inpalmen door de grote industrieën, ga je zoeken naar andere wegen om je ongenoegen kenbaar te maken.'

English Nature, een deftig orgaan dat de regering adviseert inzake natuurbeheer, vroeg onlangs om een driejarig moratorium op experimenten met genetisch gemanipuleerde landbouwproducten. Dat zou gelegenheid scheppen om de risico's van kruisbestuiving tussen genetisch gemanipuleerde en 'gewone' rassen nader te onderzoeken en om de gevaren van verstoring van de ecologische balans in kaart te brengen.

De overheid weigerde, volgens FOE vooral op aanraden van de commissie die de regering adviseert in genetische landbouwzaken: ACRE. Verlander: 'In die commissie zitten dertien mensen. Acht van hen hebben directe banden met biotechnologische bedrijven. Er zit één man in die je als ''groen'' zou kunnen omschrijven. Er is nog nooit een aanvraag afgewezen. Het is alsof wolven de schaapskudde bewaken.'

Monsanto begon in juni een tegenoffensief in de vorm van een miljoenen kostende reclamecampagne. Genetische manipulatie, zegt Monsanto daarin, leidt tot hogere opbrengsten, langere versheid van producten en de mogelijkheid van landbouw op arme gronden. Gebruik van pesticiden zou beperkt kunnen worden en de smaak van de gewassen gaat er ook op vooruit.

Bovendien, waar maken de actievoerders zich druk om? Monsanto's Colin Merritt: 'We veranderen de genetische structuur van landbouwgewassen al honderden jaren, door kruising en gebruik van chemicaliën. Het enige verschil is dat we tegenwoordig de chemie en de genetica veel beter begrijpen en daar gebruik van maken.'

Maar, brengen de actievoerders daartegenin, is het normaal om het 'anti-vries'-gen van een arctische vis in te brengen in aardbeien en tomaten, om die zo een hogere weerstand tegen kou te geven? En dat boeren gewassen gaan verbouwen die resistent zijn tegen één bepaald onkruid-verdelgingsmiddel en zich daarmee uitleveren aan de de producent - uiteraard ook de leverancier van het zaaigoed?

Verlander: 'Het belangrijkste tegenargument is echter dat de bevolking het niet wil, dat genetisch gemanipuleerde producten haar worden opgedrongen.'

Daarom gaat FOE door met haar verzet. Net als de Lincolnshire Lodders en Genetix Snowball. De voedselindustrie heeft er inmiddels bij de regering op aangedrongen de locaties van de proefvelden geheim te houden. Een onderzoeker, onlangs op de BBC: 'Het is een treurig gezicht als 's morgens een heel veld is vernield, en daarmee vijf jaar onderzoek.'

Bert Wagendorp

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden