'Gevaar komt uit opkomende markten'

De wereld riskeert een crash en een recessie als regeringsleiders en bankiers niet anticiperen op de toenemende risico's voor een nieuwe systeemcrisis. Hiervoor waarschuwde woensdag het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Peter de Waard
IMF-directeur voor financiële stabiliteit José Vinals somde de risico's op. Beeld afp
IMF-directeur voor financiële stabiliteit José Vinals somde de risico's op.Beeld afp

In de opkomende markten staat nu al voor bijna 3 biljoen euro (3.000 miljard) aan slechte leningen uit, die bedrijven niet meer kunnen aflossen door de teruglopende groei en het inzakken van de grondstofprijzen.

IMF-directeur voor financiële stabiliteit José Viñals somde tijdens de jaarvergadering in Lima een hele reeks risico's op van de val in de groei in opkomende landen en de mogelijke rentestijging in de VS. Viñals drong er bij de Amerikaanse centrale banken - Fed - op aan een renteverhoging uit te stellen tot 2016: 'De VS moeten wachten met dit besluit totdat er signalen zijn dat de inflatie stijgt met tegelijkertijd een verdere daling van de werkloosheid', verklaarde hij. 'Het mondiale financiële systeem is niet immuun voor dergelijke schokken. En in de afgelopen tijd zijn de risico's daarvan toegenomen. Ons basisscenario is geen nieuwe kredietcrisis, maar in het slechtste scenario kan het wel 3 procent aan groei kosten in 2017', stelde Viñals.

Dat is ongeveer de hele huidige groei van de wereldeconomie. Dit keer komen de bedreigingen niet van de Amerikaanse huizenmarkt zoals in 2007 maar van de bedrijvenmarkt in opkomende landen.

De slechte leningen bij bedrijven is met name een probleem voor banken in die landen. Ongeveer tweederde van de totale kredietverlening aan bedrijven in de opkomende landen is afkomstig van banken - met name in China.

Veel van deze banken hebben door het verstrekken van leningen de kapitaalbuffers zien verminderen, waardoor ze volgens het IMF nauwelijks bestand zijn tegen slechte leningen.

'De excessieve kredietverlening kan ook de overheden in die landen in problemen brengen, omdat veel bedrijven er nauwe banden hebben met de staat. Hierdoor kan het uitzicht op toekomstige groei ook snel verminderen', zei Viñals. Dit jaar zouden beleggers al voor 1 biljoen euro aan geld hebben teruggetrokken uit opkomende markten.

1. Faillissementen in opkomende markten

Als gevolg van de spectaculaire groei zijn de schulden van bedrijven in opkomende markten sinds 2011 gestegen van 3 à 5 biljoen euro tot een astronomische 16 tot 20 biljoen euro (20 duizend miljard). Daarvan bestaat eenvijfde aan leningen in dollars.

Het geld is gestoken in investeringen in nieuwe activiteiten: bijvoorbeeld textielfabrieken, mijnen enz. Reden om in dollars te lenen was het feit dat de rente op dollarkredieten lager was dan op kredieten in de eigen valuta.

Door de afnemende groei zijn veel van die activiteiten minder rendabel of helemaal niet rendabel. Het IMF schat dat voor zeker 3 biljoen euro sprake is van overkreditering, vooral in dollarleningen. Als de Amerikaanse rente stijgt en daardoor ook de dollarkoers, dan worden de aflossing en rentebetalingen ondraaglijk. Dit worden giftige leningen.

2. Afkeer van risico's

Beleggers en banken steken uit angst voor een nieuwe wereldrecessie massaal hun geld in veilige havens als Duitse staatsobligaties.

Er is steeds minder bereidheid om risico's te lopen. Beleggers blijven daardoor met meer risicovolle leningen zitten.

Opdrogen van liquiditeit

Net als tijdens de kredietcrisis van 2007 en 2008 kan de markt voor leningen stagneren als beleggers vrezen voor een grote hoeveelheid giftige leningen. Het zou zelfs kunnen gebeuren dat banken die veel van deze leningen hebben zichzelf niet meer kunnen financieren. Daarbij lopen banken met veel activiteiten in opkomende markten de grootste risico's, zoals de Britse banken HSBC en Standard Chartered. Gevolgen zijn dat de liquiditeit voor meer riskante producten opdroogt en de prijsbewegingen groter worden. 'Het zou kunnen leiden tot een mondiale verstoring van de markt voor financiële producten en het opdrogen van de liquiditeit in al die markten', aldus het Financial Stability Report van het IMF.

Steenrijke olielanden zijn zwaar getroffen

Baas boven baas. De steenrijke olielanden zijn door de ineenstorting van de olieprijs ineens met begrotingstekorten geconfronteerd die westerse landen niet eens bij het dieptepunt van de kredietcrisis hebben gezien. De meeste olielanden hebben een evenwichtige begroting gebaseerd op een olieprijs van 100 dollar per vat. Nu is het nog niet de helft van de prijs. Het IMF waarschuwt de olie-exporteurs om rekening te houden met een lange periode van lage olieprijzen. Voor dit jaar wordt het begrotingstekort van Saoedi-Arabië geschat op 21,6 procent van het bbp. Nederland heeft ter vergelijking een tekort van 2,1 procent van het bbp. Volgens de IMF-prognose zal Saoedi-Arabië, gezien de lopende uitgaven, het tekort in de komende vijf jaar terugbrengen tot ongeveer 14 procent. In 2012 had Saoedi-Arabië nog een overschot op de begroting van 12 procent. Ook andere olie-exporteurs - Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Angola, Venezuela en Rusland - zijn ineens met grote tekorten geconfronteerd. Het zwaarst getroffen is Libië. Het land had in 2011 nog een overschot op de begroting van 11 procent van het bbp. Dit jaar is er een tekort van 79,1 procent.

4. Slechte leningen in Europa

Europa is extra gevoelig voor nieuwe financiële turbulentie, omdat veel Europese banken nog geen schoon schip hebben gemaakt met de erfenis van de crisis van 2007 en 2008 en hun kapitaalbuffers onvoldoende hebben verhoogd. Het IMF dringt er daarom op aan snelheid te maken met de voltooiing van de bankenunie in de eurozone en het creëren van een kapitaalunie.

5. Slechte leningen in China

De overkreditering is een groot probleem in China. De Chinese autoriteiten moeten daarom haast maken met het verplichten van de banken tot het vergroten van hun reserves.

Daarnaast moeten de autoriteiten in China niet langer interveniëren op de aandelenmarkt, waardoor de koersvorming wordt verstoord.

6. Trends op markten mondiaal bepaald

De trends op financiële markten wordt steeds meer mondiaal bepaald. Als de ene markt daalt, doet de andere markt dat ook. 'De tendens van financiële producten om dezelfde richting op te gaan is nog nooit zo groot geweest', aldus het IMF. Een ander gevaar is de opeenstapeling van derivaten. Beleggingsfondsen hebben 900 miljard dollar of 13 procent van de hele wereldobligatieportefeuille belegd in derivaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden