Twee belangstellenden kijken naar vacatures van een uitzendbureau.
Twee belangstellenden kijken naar vacatures van een uitzendbureau. © ANP

Gemeenten willen regels bijstand versoepelen

Experimenten haaks op nieuwe Participatiewet

Steeds meer gemeenten willen experimenteren met soepeler regels voor bijstandsgerechtigden. Dat zou effectiever zijn om hen weer aan het werk te krijgen. De sollicitatieplicht, de tegenprestaties en het verplicht volgen van een reïntegratietraject komen te vervallen. In de Participatiewet, die sinds dit jaar van kracht is, zijn deze verplichtingen juist vastgelegd.

Niet straffen maar stimuleren

Lees hier de reportage over de aanpak van de gemeente Eindhoven.

De VVD-fractie in de Tweede Kamer is dan ook niet blij met de experimenten, die een trendbreuk vormen omdat de bijstandsregels de afgelopen jaren alleen maar strenger zijn geworden. 'Gratis geld bestaat niet', zegt woordvoerder Chantal Nijkerken. 'Daarom is de Participatiewet er juist op gericht mensen zo snel mogelijk weer mee te laten doen. We moeten geen stap terugzetten in de tijd door mensen af te schrijven en ze gevangen te zetten in een uitkering.'

Toch besloten de gemeenteraden van Eindhoven, Nijmegen en Amsterdam vorige week de weg vrij te maken voor een vriendelijker benadering van bijstandsgerechtigden zonder verplichtingen en sancties. Utrecht, Tilburg, Groningen en Wageningen zijn al met staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA) van Sociale Zaken in gesprek over het verstrekken van bijstandsuitkeringen onder minder strenge voorwaarden.

Verkrampen

We moeten meer stimuleren in plaats van sanctioneren

Saskia Lammers, gemeenteraadslid Eindhoven

Volgens insiders gaan de gesprekken de goede kant op. Bijstandsregelingen die buiten de kaders van de wet vallen, hebben de toestemming van staatssecretaris. In minstens twaalf andere gemeenten worden initiatieven ontplooid om de bijstand te hervormen.

'Veel bijstandsgerechtigden verkrampen door alle regels en controles. Ze blokkeren door de toon en het wantrouwen waarmee ze worden bejegend door de overheid', zegt het Eindhovense gemeenteraadslid Saskia Lammers (GroenLinks). 'We moeten hen meer stimuleren in plaats van sanctioneren.'

Het ministerie onderzoekt of de experimenten mogelijk zijn binnen de huidige Participatiewet, waarvan de bijstand een onderdeel is, of dat er een algemene maatregel van bestuur nodig is. Elke gemeente legt eigen accenten in de experimenten, maar de grote gemene deler is de afkeer van het huidige ingewikkelde systeem van reïntegratieverplichtingen, controles en sancties. Dat kost veel tijd en geld. Bovendien beperkt het de eigen verantwoordelijkheid van de bijstandsontvangers, vinden de gemeenten, en creëert het een belangentegenstelling tussen overheid en burger.

Pamperen

Je haalt het beste uit mensen door hen uit te dagen en niet door hen achter de geraniums te zetten

Marianne Poot, VVD-raadslid Amsterdam

Komt het omstreden 'pamperen' van uitkeringstrekkers uit de vorige eeuw daarmee terug? Lammers: 'Pamperen is het niet. Maar de aanpak is de afgelopen vijftien jaar, en zeker met de Participatiewet, wel steeds strakker geworden. We zijn daarin doorgeschoten. Het strenge beleid werkt eerder contraproductief.'

De experimenteerdrift met bijstandsuitkeringen zonder harde voorwaarden valt niet bij alle partijen in goede aarde. Vooral de VVD is in veel gemeenten fel tegen een zachtere aanpak van uitkeringstrekkers. 'Je mag van mensen die bijstand ontvangen best een tegenprestatie vragen', meent Hans Rozendaal, fractievoorzitter van de VVD in Eindhoven. 'Als je om niet geld gaat geven, is het hek van de dam.'

Ook in Amsterdam, waar wordt gewerkt aan een proef met 'repressievrije bijstand', is de VVD fel tegenstander. 'Je haalt het beste uit mensen door hen uit te dagen en niet door hen achter de geraniums te zetten', vindt het Amsterdamse VVD-raadslid Marianne Poot.

De Landelijke Cliëntenraad, belangenorganisatie voor uitkeringsgerechtigden, juicht de experimenten toe. 'De laatste jaren zijn de duimschroeven wel erg strak aangedraaid', aldus LCR-secretaris Else Roetering. 'Uitkeringsgerechtigden alleen maar onder de knoet houden helpt niet. Je kunt de energie beter in goede dingen steken. De mensen zitten echt niet voor hun lol in de bijstand.'

De experimenten worden in sommige kringen ook wel geschaard onder de initiatieven om een 'basisinkomen' of 'gratis geld' voor iedereen in te voeren. Dat gaat GroenLinks-raadslid Lammers te ver: 'We willen bijstandsgerechtigden op een positieve manier begeleiden en stimuleren om werk te vinden.'