Geflitst in de milieuzone: 99 euro boete

Effect van milieuzones is omstreden en vermoedelijk zeer beperkt

In steeds meer steden verschijnen milieuzones, die luchtvervuiling moeten tegengaan. Wat is daarvan het effect op het milieu, en op automobilisten?

Joris Rockx uit Rotterdam heeft al vier boetes voor rijden in een milieuzone in zijn Renault 4. Foto Arie Kievit

Zelfs als hij het bordje 'milieuzone' had gezien, constateerde Maarten Jansen achteraf, had hij niet meer terug gekund met zijn camper. 'Dat bordje staat na een drukke kruising. Als je het ziet, kun je al niet meer terug; je rijdt zo een tunnel in. En daar ben ik geflitst.'

Het kostte hem 99 euro. In de milieuzone, die begint bij de Piet Hein-tunnel in Amsterdam, mogen diesels ouder dan 2001 niet rijden, en zijn Fiat Ducato stamt uit 1985.

Jansen is niet de enige automobilist die knarsetandend heeft moeten constateren dat rijden met een oude auto veel geld kan kosten. Joris Rockx, kunstenaar in Rotterdam, overkwam het nu al vier keer. Rockx woont in Rotterdam en rijdt op lpg, wat vaak wordt beschouwd als de minst vervuilende autobrandstof. Maar Rotterdam weert niet alleen diesels van voor bouwjaar 2001, ook benzineauto's van voor 1992. En Rockx' Renault 4 mag dan op lpg rijden, hij kán ook op benzine, en dus was hij de klos. 'Als ik de benzinetank eruit zou slopen, zou ik geen boete krijgen. Maar dat weiger ik.'

De gemeente Amsterdam heeft dit jaar al 1.160 vrachtauto's beboet en 3.809 bestelwagens. Rotterdam schreef vorig jaar ruim 11 duizend boetes uit voor personenauto's, en dit jaar waarschijnlijk evenveel. Utrecht beboette in 2015 11 duizend bestel- en personenwagens, maar dit jaar vermoedelijk rond de 7.000.

(Toekomstige) autoverboden in Nederlandse en grote Europese steden

TNO-onderzoek

De boetes passen in het beleid van steden in heel Europa om vervuilende voertuigen te weren. Toch is het effect van milieuzones omstreden en vermoedelijk zeer beperkt. TNO heeft de Utrechtse milieuzone onderzocht, en durfde geen harde conclusie te trekken. Vooral voor het weren van personenauto's lijken weinig goede gronden: het aantal te weren auto's is maar gering en ze rijden relatief weinig.

Rockx was daarom razend toen hij met zijn Renault 4 een boete had gekregen. Zo razend dat hij de zaak voor de rechter wilde brengen, en toen hij de termijn daarvoor had overschreden, reed hij opzettelijk de milieuzone in om zich opnieuw te laten bekeuren. Dat Rotterdam diesels wil weren, vindt Rockx al niet te billijken. 'Het is symboolpolitiek. Het gaat om zo weinig auto's. Wat ze moeten doen, is de forenzen uit hun auto halen. Die vullen elke dag de hele stad met auto's.' Je moet niet een groep auto's selecteren waarvan de bezitters 'meer poetsen dan rijden', vindt hij.

De gemeente Rotterdam is juist zeer tevreden met de effecten van de milieuzone. De uitstoot van roet in de stad is met 20 procent afgenomen, zo schreef de gemeente in mei dit jaar, en de uitstoot van stikstofoxiden met 12 procent. Dat is vooral te danken aan een sloopregeling voor oude auto's en de milieuzone, zo stelde de gemeente.

Lees ook

De gemeente Parijs wil in 2030 alle auto's die op benzine rijden uit de stad weren. Eerder maakte Parijs bekend dat diesels al in 2024 worden verboden. Wordt de Franse hoofdstad echt stil en schoon?

Teruggefloten

Volgens directeur Niels van Ham van de Stichting Rotterdamse Klassiekers klopt dat absoluut niet. De stichting bestrijdt de milieuzone, en met name de maatregel tegen oude benzineauto's, en wint de ene na de andere rechtszaak. Van Ham: 'TNO heeft voor het instellen van de milieuzone geturfd over hoeveel oude benzineauto's het ging. Dat was 0,14 procent van alle auto's. Hoe kunnen zo weinig auto's nou zo'n grote invloed hebben op de luchtkwaliteit?'

Ook twee rechters kwamen tot die conclusie. De Rotterdamse rechtbank oordeelde afgelopen zomer dat de maatregel tegen benzineauto's 'een te verwaarlozen opbrengst oplevert' en stelde de regel buiten werking. De gemeente Rotterdam kwam terug met een nauwelijks gewijzigde versie, maar die actie werd deze week door de afdeling rechtspraak van de Raad van State afgestraft: dat had Rotterdam niet mogen doen. Oude benzineauto's kunnen dus weer ongestraft Rotterdam in.

Het nieuwe kabinet heeft inmiddels aangekondigd iets te gaan doen aan de verwarring over de verschillende milieuzones. Rutte III wil één bord invoeren dat alle gemeenten moeten hanteren.

Ultrafijnstof en roet zijn het schadelijkst

Drie stoffen spelen een belangrijke rol bij luchtvervuiling door het verkeer: fijnstof, stikstofoxiden en roet. Vroeger was koolmonoxide problematisch, maar moderne verbrandingsmotoren stoten nog maar weinig uit van deze giftige stof. Kooldioxide (CO2) speelt voor luchtkwaliteit geen rol, terugdringing daarvan is vooral bedoeld als klimaatmaatregel.

Roet en ultrafijnstof zijn vermoedelijk het schadelijkst voor de volksgezondheid. Vooral oude diesels zonder roetfilter braken veel van het zwarte spul uit. Roetvervuiling is zeer lokaal: omdat het relatief snel neerslaat, kunnen de concentraties van straat tot straat verschillen. Dat veel Europese steden oude diesels weren, is daarom begrijpelijk. Doordat er nog maar weinig diesels zonder roetfilter rondrijden, is het effect niettemin beperkt. Milieuzones hebben ook gering effect op de hoeveelheid ultrafijnstof en stikstofoxiden (NOx), schadelijke stoffen die vooral ontstaan in verbrandingsmotoren.

Dieselverkeer heeft het grootste aandeel in NOx. Hoewel moderne diesels op papier schoon zijn en aan de strengste Europese norm voldoen, zijn ze wat betreft NOx in de praktijk nog vaak een vuilspuiter. Dit gaat vermoedelijk pas vanaf eind volgend jaar veranderen, als alle nieuw verkochte diesels ook op de weg worden getest. Vanaf dan zal de uitstoot van NOx door autoverkeer geleidelijk verder afnemen, is de verwachting.

Dieselauto's vormen dus nog altijd een probleem voor de luchtkwaliteit. Benzineauto's in veel mindere mate. Het weren van benzineauto's heeft daarom nauwelijks effect op de lokale luchtkwaliteit. Een andere bron van fijnstof lijkt nog buiten schot te blijven: de autoband. Bandenslijtage leidt tot fijnstof, ook bij elektrische auto's. De bandenindustrie zal vermoedelijk de volgende zijn die aan de bak moet.