'Geen zeurkous, ze steekt haar nek uit'

Ze is de motor achter het Quota-Manifest, de oproep om wettelijk te regelen dat er meer vrouwen in raden van besturen komen....

Iedere Nederlandse vrouw die maatschappelijk iets heeft bereikt, kent Bercan Günel en Bercan kent haar. De van oorsprong Turkse bedrijfskundige en zakenvrouw ontpopt zich tot dé belangenbehartiger van goed opgeleide en door de wol geverfde vrouwen die klaar staan om invloedrijke posities in te nemen.

Vandaag zit ze bijvoorbeeld in de jury, die in opdracht van het maandblad Opzij een toptien van invloedrijkste vrouwen heeft samengesteld. Als headhunter van het bedrijf Woman Capital probeert Bercan (spreek uit: Berdjan) Günel de zesduizend vrouwen die ze in haar bestand heeft op een stoel te krijgen waar ze volgens haar gezien hun kennis en ervaring horen: in een raad van bestuur, raad van commissarissen, het hogere management van bedrijven en non-profitinstellingen.

Dat gaat heel moeizaam. Zo moeizaam, dat ze kortgeleden besloot dat het tijd werd voor een stevig geluid.

Eerst peilde ze haar uitgebreide netwerk; ook daar bleek het geduld op en waren de geesten rijp voor iets dat tot voor kort vooral weerzin opriep: er zijn wettelijk vastgelegde quota nodig om het aantal vrouwen op invloedrijke posities bij bedrijven en instellingen te vergroten.

Dat ongeduld leidde onlangs tot de publicatie van het Quota-Manifest, ondertekend door ruim tweehonderd vrouwen en een paar mannen: advocaten, directeuren, hoogleraren, commissarissen bij grote bedrijven, bekende namen als Trude Maas, Els Swaab, Medy van der Laan en Inge Brakman. Eurocommissaris Neelie Kroes hing een paar dagen later aan de lijn om het initiatief te ondersteunen.

Bercan Günel ziet quota als een noodzakelijk kwaad om een hardnekkig mechanisme in Nederland te doorbreken van mannen die mannen blijven benoemen. ‘We hebben al een vrouw, klinkt het al gauw’, aldus Kees Beuving, voormalig voorzitter van de raad van bestuur van de toenmalige Fortis Bank Nederland.

Mede dankzij zijn inspanningen lukte het Bercan in februari 2008 in één klap drie vrouwelijke commissarissen bij Fortis benoemd te krijgen. Beuving had haar geïntroduceerd bij de ondernemingsraad, die commissarissen zocht.

‘Bercan beschikt over een fantastisch netwerk van capabele vrouwen voor topfuncties. Ze kent alle vrouwen van enige importantie in het maatschappelijk leven’, zegt Beuving. Hij zegt haar missie te steunen ‘om de simpele reden dat gemengde teams beter presteren’. Hij noemt haar ‘een charmante, ontwapenende vrouw die op een transparante manier de belangen behartigt van talentvolle vrouwen’. Hij vraagt zich wel af of alleen bemiddelen voor vrouwen de beste manier is om haar doel te bereiken.

‘Bedrijven die een manager zoeken, willen de beste persoon; dat kan een man of een vrouw zijn. Het zou sterker zijn als Bercan voor elke positie die vrijkomt twee geschikte mannen en twee geschikte vrouwen aandraagt.’

Bercan Günel wist niet wat ze zag toen ze in 1989 als jonge accountant werd aangenomen bij de Amsterdamse vestiging van het Amerikaanse bedrijf Arthur Andersen. Ze had ruim een jaar voor dit bedrijf gewerkt in haar geboortestad Istanbul in Turkije. Daar werd in die tijd bijna de helft van de managementposities bezet door vrouwen.

In Nederland, veronderstelde ze, zal het niet anders zijn. Maar nee, ze bleek een van de eerste vrouwelijke accountants en zag alleen mannen op leidinggevende posities. Ze sprak haar verbazing uit. Haar chef zei: ‘Dat kost tijd én geduld.’

Twintig jaar later luidt het credo nog steeds: ‘Het kost tijd en geduld’, constateerde Bercan Günel en dat besef gaf de aanzet tot het Quota-Manifest.

Met deze actie neemt ze wel een risico, zegt de in bedrijfsleven en politiek invloedrijke Trude Maas, commissaris bij diverse grote bedrijven als Philips en Schiphol. ‘Omdat vrouwen bemiddelen voor topfuncties haar werk is, kan zij de verdenking op zich laden te preken voor eigen parochie. Maar ik heb de indruk dat ze vooral gedreven wordt door een missie, met zo’n instelling kun je wel een risico nemen. Het is dapper dat ze haar nek durft uit te steken.’

En dat doet Günel op een prettige manier, vindt Trude Maas. ‘Ze is geen zeurkous, maar zakelijk en helder in haar bedoelingen. Wie een zekere positie heeft bereikt, zoals ik, komt vaak mensen tegen die over jouw rug iets hopen te bereiken. Zo is Günel niet. Ze is autonoom.’

Het was eigenlijk helemaal niet Günels idee werk te maken van het vergroten van de invloed van vrouwen. Ze was jaren werkzaam geweest als accountant, manager, consultant, ondernemer en directeur in het bedrijfsleven.

Tijd voor een sabbatical, besloot ze vier jaar geleden, om zich rustig te oriënteren op een volgende stap in haar loopbaan. Maar ze werd gebeld door vriendin Carien van der Laan met wie ze in de Stichting Vrouwen als Commissaris zat.

Van der Laan liep met het idee rond voor een headhuntersbureau voor gekwalificeerde vrouwen, opstandig geworden door een uitspraak van Philips-topman Kleisterlee dat er geen ambitieuze vrouwen zijn in Nederland. ‘Ik wilde laten zien dat dat onzin was’, zegt Van der Laan. Ze zocht een partner en dacht aan Bercan.

‘Ze straalt kracht uit, is charmant, empathisch en heeft iets dat je weinig tegenkomt in Nederland. Ze kan enorm genieten van dingen die goed gaan.’ Günel aarzelde, vroeg een maand bedenktijd en zei toen: oké, we gaan samen Woman Capital opzetten. Inmiddels werken ze bijna vier jaar samen.

Zij waren het die in het begin van de kredietcrisis bij minister Bos pleitten voor de benoeming van vrouwelijke commissarissen bij staatsbanken. Een lobby met een nare bijsmaak, want het ministerie van Financiën sluisde hun lijst met geschikte kandidaten door naar een concurrerend headhuntersbureau. Het dacht dat Woman Capital een actiegroep was.

Bercan Günel zegt al van jongs af aan gedreven te worden door een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Ze groeide op in een klein gezin dat het bepaald niet breed had. Haar ouders werkten lange dagen, vader als taxichauffeur, moeder als gemeenteambtenaar. Grootmoeder had de zorg voor haar en haar jongere broer.

‘Mijn broer werd in de watten gelegd, ik moest veel doen in huis.’ Op haar 12de ging ze werken naast school om bij te dragen aan het levensonderhoud. Ze gaf tegen betaling bijles rekenen en wiskunde aan jongere kinderen. ‘Dat mijn broer niets hoefde te doen, vond ik niet eerlijk. Ook vond ik het niet rechtvaardig dat mijn vader thuis niets deed en mijn moeder alles, terwijl ze een even drukke baan had. Ik besloot al jong dat ik zou laten zien wat ik waard was als meisje én het later beter zou krijgen dan mijn ouders. Zodat ik nooit een week lang kale pasta zou hoeven eten, uit geldgebrek.’

Haar twee jaar oudere broer Kürsad Günel, eigenaar van een telecombedrijf in Istanbul, herinnert zich vaag het verschil in behandeling. ‘Mijn oma zei vaak dat ik zo leek op haar enige zoon, die jong was overleden. Misschien dat zij mij daarom meer aandacht gaf.’ Hij herinnert zich zijn zus als gedreven, gedisciplineerd en doelgericht.

‘Ze was altijd hard aan het werk: thuis, op school, op de universiteit, in haar eerste baan. Ze was zich er al heel jong van bewust dat ze als meisje harder moest werken om iets te bereiken.’

Het verraste hem niet dat zijn zus op haar 26ste in het buitenland ging wonen nadat ze verliefd was geworden op een Nederlandse man, die ze op een congres in Spanje had ontmoet. ‘Ook mijn moeder wist: die gaat haar vleugels uitslaan.’

De eerste jaren schreven en belden Kürsad en Bercan elkaar vaak. Zijn zus had het de eerste jaren in Nederland moeilijk, zegt hij. ‘Ze heeft veel problemen moeten overwinnen. Op haar werk werd ze geaccepteerd, maar daarbuiten als Turkse had ze het moeilijker.’

Een van Bercans pijnlijkste herinneringen aan die begintijd in Nederland was een ontmoeting in de lift van het complex waar ze woonde. Ze had een geanimeerd gesprek met een medebewoonster, beiden in vloeiend Engels. ‘Uit welke Amerikaanse staat kom je?’, vroeg de Nederlandse vrouw. ‘Ik kom niet uit Amerika, maar uit Turkije’, antwoordde Bercan. Waarop de vrouw boos wegliep. ‘Het was een schok te worden beoordeeld op mijn achtergrond en niet op wie ik ben.’

Peter Krom, destijds managing partner bij Arthur Andersen in Amsterdam, nam Bercan Günel zonder aarzelen aan als assistent-accountant. ‘Ook al beschikte ze niet over de vereiste Nederlandse diploma’s en sprak ze geen woord Nederlands’, zegt hij. ‘Ik viel voor haar kordate en ambitieuze houding en dacht: laat ik haar een kans geven. Ze kwam in een huis vol mannen. Dat ging heel goed. Ze werkte hard en kon goed met klanten omgaan. Haar mannelijke collega’s werden onrustig van haar tempo en dat kwam mij als directeur goed uit, want zij zetten een tandje bij om niet door Bercan de loef te worden afgestoken.’

In korte tijd had ze zich de Nederlandse taal eigen gemaakt en werd ze de eerste vrouwelijke manager. Er werd aan haar getrokken door andere bedrijven.

En zo kwam ze terecht bij Nozema, later bij Interboor Nederland. Ze voerde een reorganisatie door bij Brunel International en richtte bedrijven op als Q-nel Management en Schoevers Professionals. Een plakker is Günel duidelijk niet.

Haar 17-jarige dochter Didi beaamt dat haar moeder een werkpaard is. ‘Ze ziet haar werk als deel van haar leven en praat er thuis ook veel over.’ Maar er is ook een andere kant. Die van dans- en operaliefhebber, wijnkenner, schoenenverslaafde en avonturier. Sinds haar scheiding een paar jaar geleden maakt Bercan elk jaar een verre reis met haar twee kinderen.

‘Haar enige voorbereiding is het kopen van een vliegticket’, vertelt haar dochter. ‘Het zijn avontuurlijke vakanties. We komen in afgelegen gebieden en dorpjes waar we niemand kunnen verstaan en ons dus moeten zien te redden. Heel spannend. Als ik iets van mijn moeder heb geleerd is dat in welke situatie je ook belandt, je nooit bij de pakken neer moet zitten omdat er altijd een oplossing is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden